Bỏ qua

← Quay lại mục lục chính

8. Đừng tự đẩy mình vào rắc rối: An toàn pháp luật và tài sản

Mục này tính bằng tiền và tự do thân thể, không quy đổi thành tuổi thọ. Nội dung nói về ba việc: pháp luật quy định bạn phải chịu trách nhiệm gì, làm đúng thì có thể bồi thường ít đi bao nhiêu, và nếu xảy ra chuyện thì về mặt thủ tục bạn có những quyền gì. Số điều khoản đều đã được đối chiếu với bản gốc chính thức.

Các mục trong mục này được chia thành những nhóm chủ đề dưới đây, số trong ngoặc là số điều.

Phòng lừa đảo: Phát hiện bị lừa thì lập tức yêu cầu dừng thanh toán (điều 2), quy tắc cứng về chống lừa đảo (điều 3), nhìn thấy mặt trong video không được tính là xác minh (điều 4), không cho người khác mượn thẻ ngân hàng và SIM điện thoại (điều 8), miễn phí tra cứu báo cáo tín dụng (điều 9), bị lừa khi mua hàng trực tuyến và giao dịch đồ cũ (điều 22), sửa chữa tại nhà thì hỏi giá trước (điều 27), không giúp người lạ mang đồ (điều 29), giúp quét mặt một cái là khoản vay AB (điều 45).

Ký tên, vay tiền và mắc nợ: Đọc hết giấy tờ trước khi ký (điều 17), vay tiền thì viết giấy vay rõ ràng (điều 18), bảo vệ quyền lợi có thời hạn (điều 19), bị thi hành án thì khai báo tài sản trung thực (điều 20), bị đưa vào danh sách người thất tín (điều 21), đừng làm pháp nhân đứng tên hộ (điều 28), người nhà đánh bạc mắc nợ (điều 44).

Xung đột và oán giận: Xảy ra xung đột thì báo cảnh sát trước (điều 10), bị xâm hại không thể tránh thì có thể chống trả (điều 11), đã kết oán thì đừng đi tìm người tính sổ (điều 12), đừng ra tay với người không liên quan (điều 13), nảy ra ý nghĩ cùng chết với nhau (điều 14), người bên cạnh nói rằng không ai được sống yên (điều 15), con đường mua bảo hiểm cho người khác trước rồi ra tay đã bị chặn (điều 38).

Tình yêu và hôn nhân: Suy nghĩ kỹ trước khi giao khoản tặng cho lớn (điều 23), tiền sính lễ thì chuyển khoản (điều 24), ghi rõ tài sản trước hôn nhân (điều 25), kiểm tra tình trạng hôn nhân trước khi kết hôn (điều 26), bị bạo lực gia đình thì báo cảnh sát trước (điều 43).

Báo cảnh sát, bị tố cáo và thu thập chứng cứ: Bị triệu tập thì mời luật sư trước (điều 5), xảy ra chuyện thì chủ động đến trình bày rõ ràng (điều 6), bị người khác bịa đặt sự thật để tố cáo (điều 33), chứng cứ không đủ thì phải tuyên vô tội (điều 34), yêu cầu bồi thường nhà nước (điều 35), báo cảnh sát thì yêu cầu biên nhận tiếp nhận vụ việc ngay tại chỗ (điều 39), đừng đưa tiền cho người xử lý vụ án (điều 40), cuộc nói chuyện có thể trở mặt thì bật ghi âm (điều 41), tại hiện trường hãy chụp toàn cảnh trước (điều 42).

Phát ngôn trên mạng và bạo lực mạng: Không chửi người, không tung tin bịa đặt trên mạng (điều 16), bị bạo lực mạng thì bật chế độ bảo vệ trước (điều 37).

Tình dục và bị đe dọa: Đối phương không tỉnh táo thì không quan hệ (điều 31), bị dùng chuyện khỏa thân khi trò chuyện để đòi tiền thì báo cảnh sát ngay (điều 32), nạn nhân yêu cầu bồi thường thì đừng một mình đến gặp đối phương theo lời hẹn (điều 36).

Lái xe, nuôi chó và chống trộm: Xảy ra tai nạn giao thông thì đừng bỏ chạy (điều 1), đã uống rượu thì không chạm vào vô lăng (điều 7), nuôi chó bắt buộc phải dắt bằng dây (điều 30), lắp khóa chắc chắn cho cửa ra vào và cửa sổ (điều 46).

1. Xảy ra tai nạn giao thông, trước tiên hãy dừng xe, cứu người, báo cảnh sát, đừng bỏ chạy

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Dừng xe, bật đèn cảnh báo nguy hiểm, cứu người, gọi điện báo cảnh sát, chờ cảnh sát giao thông nhiều nhất mất một đến hai giờ. Nếu là tai nạn nhỏ, không có ai bị thương và hai bên cũng không có tranh cãi về sự việc, thì hãy chụp ảnh trước. Sau đó ghi lại họ tên, số điện thoại, biển số xe, số giấy phép lái xe, số giấy chứng nhận bảo hiểm và bộ phận bị va chạm của đối phương. Sau khi hai bên ký tên, có thể rời hiện trường trước rồi tự thương lượng.
  • Nói dễ hiểu: Bỏ chạy thì vụ tai nạn này mặc định được tính là bạn chịu toàn bộ trách nhiệm. Giấy phép lái xe sẽ bị tước; nếu bỏ chạy cấu thành tội phạm thì cả đời này cũng không được thi lại. Còn một tầng thực tế hơn: bảo hiểm thiệt hại xe và bảo hiểm trách nhiệm bên thứ ba đều nhất loạt không bồi thường khi bỏ chạy, khoản bồi thường vài trăm nghìn nhân dân tệ sẽ phải tự bỏ tiền túi. Ở lại hiện trường cứu người, báo cảnh sát, nhiều nhất chỉ mất một đến hai giờ.
  • Lợi ích: Bên bỏ chạy phải chịu toàn bộ trách nhiệm về vụ tai nạn này. Chỉ khi bạn chứng minh được đối phương cũng có lỗi thì trách nhiệm mới có thể giảm đi một chút. Bỏ chạy còn bị tước giấy phép lái xe. Nếu bỏ chạy cấu thành tội phạm thì cả đời này cũng không được xin cấp giấy phép lái xe nữa. Nếu vụ tai nạn này cấu thành tội gây tai nạn giao thông, bỏ chạy sẽ bị phạt tù từ 3 đến 7 năm. Nếu vì bỏ chạy mà dẫn đến có người tử vong thì bị phạt tù từ 7 năm trở lên. Bảo hiểm cũng không lo: trong bảo hiểm xe cơ giới thương mại, bảo hiểm thiệt hại xe và bảo hiểm trách nhiệm bên thứ ba, nếu gặp trường hợp "bỏ chạy sau khi gây tai nạn giao thông", "cố ý phá hoại, làm giả hiện trường, hủy hoại chứng cứ" thì nhất loạt không bồi thường, khoản bồi thường vài trăm nghìn nhân dân tệ sẽ phải tự trả toàn bộ (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2021). "Luật An toàn giao thông đường bộ" (sửa đổi năm 2021, điều bảy mươi, một trăm lẻ một). https://jtgl.beijing.gov.cn/jgj/jgxx/flfg/fl/205308/index.html (do Cục Quản lý giao thông công an thành phố Bắc Kinh đăng lại); Quốc vụ viện (2017). "Quy định thực thi Luật An toàn giao thông đường bộ" (Lệnh Quốc vụ viện số 405, sửa đổi năm 2017, điều tám mươi sáu, chín mươi hai). http://xzfg.moj.gov.cn/front/law/detail?LawID=75; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (điều một trăm ba mươi ba). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Hiệp hội Bảo hiểm Trung Quốc (2020). "Điều khoản mẫu về bảo hiểm thương mại xe cơ giới" (bản năm 2020) (điều chín, hai mươi hai). https://www.iachina.cn/art/2020/9/4/art_24_104621.html; Bộ Công an (2024). "Quy định về việc xin cấp và sử dụng giấy phép lái xe cơ giới" (sửa đổi theo Lệnh Bộ Công an số 172, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, khoản ba điều mười lăm "sau khi gây tai nạn giao thông mà bỏ chạy và cấu thành tội phạm" thì không được xin cấp giấy phép lái xe cơ giới). https://ga.tj.gov.cn/zwgk/zcwj/jg3/202501/t20250103_6824050.html (do Cục Công an thành phố Thiên Tân đăng lại)
  • Ghi chú: Có người bị thương thì trước tiên cứu người, sau đó báo cảnh sát. Nếu vì cứu người mà bắt buộc phải di chuyển hiện trường, trước tiên hãy đánh dấu vị trí ban đầu của xe và người. "Va quệt một cái không cảm thấy gì rồi lái đi", về sau cũng có thể bị tính là bỏ chạy, nếu không chắc thì hãy báo cảnh sát. Phần bảo hiểm trích dẫn điều khoản mẫu, đây là mẫu thống nhất của ngành bảo hiểm; thực tế bạn có thể được bồi thường bao nhiêu thì phải căn cứ vào hợp đồng bảo hiểm đang cầm trên tay.

2. Phát hiện bị lừa, lập tức gọi 110 hoặc 96110 yêu cầu dừng thanh toán, đừng tự mình tra cứu trước

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Gọi một cuộc điện thoại, nói rõ thời gian chuyển tiền, số tiền và tài khoản của đối phương. Giữ lại ảnh chụp màn hình giao dịch chuyển tiền và lịch sử trò chuyện.
  • Nói dễ hiểu: Khoảng thời gian ngắn ngay sau khi tiền vừa được chuyển đi là quan trọng nhất, cảnh sát có thể khẩn cấp dừng thanh toán, nhanh chóng phong tỏa, ngân hàng bắt buộc phải phối hợp. Đợi đến khi tiền bị chuyển đi, phân tán ra thì cơ hội thu hồi sẽ nhỏ hơn nhiều. Vì vậy trước tiên hãy gọi 110 hoặc 96110, đừng tự mình tra cứu hay hỏi han trước. Cuộc gọi đến từ 96110 là cảnh sát đang khuyên ngăn bạn, phải nghe máy.
  • Lợi ích: Cơ quan công an có quyền lập tức tra cứu, khẩn cấp dừng thanh toán và nhanh chóng phong tỏa khoản tiền liên quan đến vụ án. Ngân hàng và tổ chức thanh toán bắt buộc phải phối hợp. Số tiền được phong tỏa sẽ được trả lại cho người bị hại theo thủ tục. Một khi tiền bị chuyển đi, phân tán ra thì xác suất thu hồi giảm mạnh, vì vậy dừng thanh toán càng sớm càng hiệu quả. 96110 là đường dây nóng cảnh báo chống lừa đảo thống nhất trên toàn quốc, cuộc gọi đến là cảnh sát đang khuyên ngăn bạn, nhất định phải nghe máy (toàn quốc, từ tháng 12 năm 2022)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2022). "Luật Chống lừa đảo qua viễn thông và mạng" (điều hai mươi, ba mươi bốn). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202209/t20220902_575631.shtml; Sở Công an tỉnh Phúc Kiến (2023). "Cuộc gọi 96110, nhất định phải nghe máy". http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202303/t20230306_6126156.htm (trang của cơ quan công an cấp tỉnh)
  • Ghi chú: Hễ ai tự xưng là cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án, yêu cầu bạn chuyển tiền vào "tài khoản an toàn", thì đều là lừa đảo. Pháp luật chỉ viết là "xây dựng chế độ dừng thanh toán và phong tỏa", nghĩa là yêu cầu ngân hàng giữ tiền lại. Có thể thu hồi được bao nhiêu còn tùy lúc bạn báo cảnh sát, tiền có còn trong tài khoản hay không. Phần giới thiệu về ứng dụng "Trung tâm Chống lừa đảo quốc gia" và 96110 được trích từ trang của Sở Công an tỉnh Phúc Kiến, trang gốc trên website Bộ Công an không mở được.

3. Ghi nhớ các quy tắc cứng để chống lừa đảo: không tin ngay cuộc gọi, không tiết lộ thông tin, không nhấp vào liên kết, chuyển khoản phải xác minh nhiều lần; bảy kiểu lừa đảo phổ biến nhất đều có hình thức này

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Hãy ghi nhớ "ba không một nhiều", đọc một lượt bảy loại dưới đây, rồi cài thêm App "Trung tâm Chống lừa đảo quốc gia", nhất định phải nghe cuộc gọi từ 96110. Bất cứ ai yêu cầu bạn chuyển khoản, chia sẻ màn hình, tải App lạ, nhấp vào liên kết hoặc cung cấp mã xác minh, trước tiên hãy cúp máy, sau đó gọi số điện thoại chính thức để xác minh. Cái khó là đối phương thường giục rất gấp, bạn phải chống lại sự thúc giục đó và cúp máy trước.
  • Nói dễ hiểu: Bất cứ ai yêu cầu bạn chuyển khoản, chia sẻ màn hình, tải App lạ, nhấp vào liên kết hoặc cung cấp mã xác minh, trước tiên hãy cúp máy, sau đó dùng số điện thoại chính thức gọi lại để xác minh. Bảy loại gồm làm nhiệm vụ hoàn tiền, đầu tư tài chính giả, vay trực tuyến, giả mạo chăm sóc khách hàng, giả mạo cơ quan công an, kiểm sát và tòa án, bẫy tình và làm nhiệm vụ bằng dụ dỗ tình dục đều yêu cầu bạn chuyển tiền trước. Nhận ra trước khi xảy ra sẽ rẻ hơn nhiều so với truy tiền sau khi xảy ra.
  • Lợi ích: Pháp luật yêu cầu chính phủ và các cơ quan liên quan phổ biến cho mọi người các thủ đoạn của nhiều loại lừa đảo viễn thông và mạng. Cơ quan công an phối hợp với các cơ quan tài chính, viễn thông và không gian mạng xây dựng hệ thống cảnh báo, ngăn chặn và thuyết phục; khi phát hiện người có khả năng bị lừa thì sẽ kịp thời khuyên ngăn. 96110 chính là đường dây nóng cảnh báo, ngăn chặn và thuyết phục thống nhất trên toàn quốc, phải nghe cuộc gọi. Bộ Công an thông báo vào tháng 6 năm 2026 rằng 10 loại lừa đảo phổ biến nhất chiếm 85% tổng số vụ lừa đảo viễn thông và mạng. Lừa đảo làm nhiệm vụ hoàn tiền có số vụ nhiều nhất, chiếm 25%. Lừa đảo đầu tư tài chính trực tuyến giả gây thiệt hại lớn nhất, chiếm khoảng 40% tổng thiệt hại. Đặc điểm nhận diện do Sở Công an tỉnh Phúc Kiến phân tích từng loại như sau. Làm nhiệm vụ hoàn tiền: "Người rủ bạn cùng kiếm tiền thì phần lớn là muốn kiếm tiền của bạn"; nếu không hoàn thành được đơn nhiệm vụ thì tiền vốn cũng không được trả lại. Đầu tư tài chính giả: "đội quân giả mạo" trong nhóm khoe lợi nhuận, ban đầu trả lại một khoản nhỏ rồi yêu cầu bạn tăng vốn, đến khi rút tiền thì yêu cầu "nộp thuế". Vay trực tuyến: "Vay tiền không cần nộp tiền bảo đảm hay tạo lịch sử giao dịch ngân hàng; một khi gặp phải những yêu cầu đó thì chắc chắn là giả". Giả mạo chăm sóc khách hàng: nói rằng bạn đã mở dịch vụ hội viên và sẽ bị tự động trừ phí, ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng, ép bạn chuyển khoản để hủy. Những kẻ lừa đảo kiểu này thường yêu cầu bạn tải một App "Hội nghị nào đó", sau đó bật chia sẻ màn hình. Sau khi chia sẻ, trên điện thoại của bạn, "bao gồm cửa sổ thông báo tin nhắn, mã xác minh qua tin nhắn và việc nhập mật khẩu, v.v. đều sẽ bị nhìn thấy rõ mồn một". Trung tâm Chống lừa đảo Thượng Hải nhắc nhở: "Hễ nhắc đến 'mã hội nghị', 'chia sẻ màn hình', 'điều khiển từ xa' thì đều là lừa đảo". Giả mạo cơ quan công an, kiểm sát và tòa án: "Cơ quan công an, kiểm sát và tòa án không tồn tại cái gọi là 'tài khoản an toàn'; bất cứ 'cơ quan công an, kiểm sát và tòa án' nào xử lý vụ án, lấy lời khai qua điện thoại, QQ, WeChat, mạng internet, v.v. đều là lừa đảo". Ở nước ngoài, kẻ lừa đảo còn giả mạo cơ quan đại diện ngoại giao và lãnh sự ở nước ngoài, nói rằng bạn bị tình nghi rửa tiền, có giấy tờ quan trọng cần nhận, hộ chiếu hoặc thị thực có vấn đề. Sau đó chúng chuyển cuộc gọi cho "cơ quan công an" trong nước. Đại sứ quán tại Hoa Kỳ đặc biệt nhắc nhở du học sinh: "Bất cứ ai tự xưng là nhân viên của cơ quan đại diện ngoại giao và lãnh sự ở nước ngoài, nhà mạng, hải quan, v.v., lấy lý do bạn bị tình nghi liên quan đến hành vi phạm pháp hoặc tội phạm rồi chủ động chuyển cuộc gọi đến cơ quan công an, đều là lừa đảo!" Bẫy tình: "Đối với 'người yêu' mà bạn chưa từng gặp mặt, chỉ nhìn thấy ảnh hoặc video thì không được nhẹ dạ tin tưởng"; người đó mãi không gọi video, không gặp mặt nhưng thường xuyên nói có việc gấp cần tiền. Làm nhiệm vụ bằng dụ dỗ tình dục: hẹn gặp trước tiên phải "làm nhiệm vụ", số tiền nộp càng lúc càng nhiều. Nhận ra trước khi xảy ra sẽ rẻ hơn nhiều so với chặn thanh toán sau khi xảy ra. Có thể thu hồi được bao nhiêu tiền sau khi chặn thanh toán còn tùy vào lúc báo cảnh sát tiền có còn trong tài khoản hay không. Cách chặn thanh toán xem điều 2 (gọi 110 hoặc 96110 yêu cầu chặn thanh toán) (toàn quốc, từ tháng 12 năm 2022)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2022). "Luật Chống lừa đảo viễn thông và mạng" (điều 8, 20, 34). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202209/t20220902_575631.shtml; Bộ Công an (2026). Họp báo Bộ Công an: Thông báo tình hình mới nhất, đặc điểm và các điểm cần lưu ý để phòng ngừa lừa đảo viễn thông và mạng hiện nay (ngày 12 tháng 6 năm 2026): "10 loại vụ án nói trên chiếm 85% tổng số vụ lừa đảo viễn thông và mạng. Trong đó, lừa đảo làm nhiệm vụ hoàn tiền có số vụ cao nhất, chiếm 25% tổng số vụ lừa đảo viễn thông và mạng; lừa đảo đầu tư tài chính trực tuyến giả gây thiệt hại lớn nhất, chiếm khoảng 40% tổng thiệt hại của tất cả các vụ lừa đảo viễn thông và mạng". https://www.mps.gov.cn/n2254536/n2254544/n2254552/n10491781/index.html; Sở Công an tỉnh Phúc Kiến (2023). Cuộc gọi từ 96110, nhất định phải nghe. http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202303/t20230306_6126156.htm (trang của cơ quan công an cấp tỉnh, bao gồm câu ghi nhớ "không tin ngay cuộc gọi, không tiết lộ thông tin, không nhấp vào liên kết, chuyển khoản phải xác minh nhiều lần" và cảnh báo "cảnh giác với các cuộc gọi lừa đảo bắt đầu bằng 192"); Sở Công an tỉnh Phúc Kiến (2023 đến 2024). Chuyên mục kỹ năng nhận diện lừa đảo: làm nhiệm vụ http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202307/t20230703_6196881.htm; đầu tư tài chính http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202312/t20231220_6362145.htm; vay tiền http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202312/t20231207_6326741.htm; giả mạo chăm sóc khách hàng http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202310/t20231020_6279505.htm; chia sẻ màn hình (ngày 18 tháng 8 năm 2022)https://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202208/t20220818_5977906.htm; App lừa đảo như "Hội nghị Ngân hàng Trung Quốc" (ngày 12 tháng 5 năm 2025, đăng lại từ Trung tâm Chống lừa đảo Thượng Hải)https://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202505/t20250512_6912823.htm; giả mạo cơ quan công an, kiểm sát và tòa án http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202309/t20230913_6255863.htm; Sĩ quan liên lạc cảnh vụ song phương của Đại sứ quán Trung Quốc tại Hoa Kỳ (2025). Thư đầu tiên gửi sinh viên khi khai giảng (III) (ngày 28 tháng 1 năm 2025). https://us.china-embassy.gov.cn/chn/lsfw/lsxz/lstx/202503/t20250305_11568435.htm; bẫy tình http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202308/t20230818_6232030.htm; làm nhiệm vụ bằng dụ dỗ tình dục http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202403/t20240307_6410612.htm
  • Ghi chú: Tự xưng là cơ quan công an, kiểm sát và tòa án, chăm sóc khách hàng, lãnh đạo hoặc bộ phận kiểm soát rủi ro của nền tảng, yêu cầu bạn "phối hợp điều tra", "hủy dịch vụ hội viên", "làm nhiệm vụ hoàn tiền" hoặc "đầu tư theo thông tin nội bộ" thì đều là cùng một thủ đoạn. Vay tiền thật không cần nộp tiền bảo đảm, cơ quan công an, kiểm sát và tòa án không có "tài khoản an toàn"; chỉ cần nhớ hai câu này là có thể ngăn được hơn một nửa số vụ. Xếp mức B vì câu ghi nhớ này chỉ là thước đo tuyên truyền chính thức, không có con số "sau khi ghi nhớ thì giảm được bao nhiêu vụ bị lừa". Câu ghi nhớ và phần phân tích bảy loại được lấy từ trang của sở công an cấp tỉnh. Bộ Công an đã thông báo 10 loại lừa đảo phổ biến trong năm 2026. Các loại còn lại là giả mạo chăm sóc khách hàng của thương mại điện tử và logistics, lừa đảo về tín dụng khoản vay, giao dịch giả trong trò chơi trực tuyến, hẹn hò và kết bạn trên mạng, giả mạo lãnh đạo hoặc người quen, và đổi hoặc hoàn vé máy bay. Thủ đoạn của các loại này đều giống nhau, cuối cùng đều yêu cầu bạn chuyển tiền. Ở nước ngoài, nếu nhận được cuộc gọi tự xưng là cơ quan đại diện ngoại giao và lãnh sự hoặc cơ quan công an trong nước, nói rằng bạn có liên quan đến vụ án, có giấy tờ cần nhận hoặc hộ chiếu có vấn đề, hãy lập tức cúp máy. Du học sinh là mục tiêu trọng điểm của loại lừa đảo này. Người quen trực tiếp tìm bạn nhờ "quét mặt giúp tôi" để làm thủ tục vay tiền, không yêu cầu bạn chuyển tiền nhưng khiến bạn phải gánh nợ, xem điều 45 (giúp quét mặt). Lừa đảo thuê vận hành mà bạn gặp phải khi làm ăn, xem mục 12, điều 24 (thuê vận hành cửa hàng trực tuyến).

4. Nhìn thấy khuôn mặt trong video, nghe thấy giọng nói qua điện thoại đều không được tính là xác minh; hễ liên quan đến chuyển khoản thì trước tiên hãy cúp máy, dùng số cũ trong danh bạ của mình gọi lại

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Gọi thêm một cuộc điện thoại, chờ thêm vài phút. Bình thường hạn chế đăng video lộ rõ khuôn mặt và đoạn ghi âm dài trên các tài khoản công khai. Cái khó là đối phương thường thúc giục rất gấp, bạn phải kìm lại, không chuyển khoản ngay tại chỗ.
  • Nói dễ hiểu: Nhìn thấy khuôn mặt, nghe thấy giọng nói đều không được tính là xác minh. Chỉ cần liên quan đến chuyển khoản thì trước tiên hãy cúp máy, sau đó dùng số cũ đã lưu trong danh bạ của mình gọi lại, hoặc hỏi một người quen chung một câu. Nếu đối phương nói "tín hiệu không tốt", "đang họp", không chịu video trực tiếp thì hãy xử lý thẳng như một vụ lừa đảo.
  • Lợi ích: Cục An ninh mạng Bộ Công an đưa ra 3 cách. Cách thứ nhất là xác minh bằng động tác: yêu cầu đối phương thực hiện động tác quay đầu liền mạch, hoặc dùng lòng bàn tay che kín hoàn toàn khuôn mặt rồi nhanh chóng bỏ ra. Nguyên văn nói rằng "công nghệ AI hiện nay khi mô phỏng những thay đổi phức tạp về che khuất khuôn mặt và ánh sáng, bóng đổ này rất dễ xuất hiện tình trạng giật, mờ hoặc méo". Cách thứ hai là chú ý các chi tiết về giọng nói: "Giọng nói do AI tạo ra đôi khi thiếu những khoảng dừng tự nhiên để lấy hơi, sự lên xuống về cảm xúc, hoặc mang cảm giác máy móc nhẹ, tiếng tạp âm nền bất thường". Cách thứ ba là xác minh qua nhiều kênh. Nguyên văn nói đây là "chiêu cốt lõi nhất": "Sau khi cúp máy, hãy gọi trực tiếp vào số điện thoại mà đối phương thường dùng và bạn quen thuộc (không gọi lại số điện thoại khả nghi), hoặc xác minh gián tiếp thông qua người thứ ba mà cả hai cùng quen". Câu ghi nhớ là "Đừng nhẹ dạ tin video và giọng nói, hãy xác minh thêm bằng động tác". Về mặt pháp luật, việc đổi mặt, đổi giọng từ lâu đã bị cấm sử dụng để lừa đảo. Đối với các loại dịch vụ tạo khuôn mặt, thay khuôn mặt, tổng hợp giọng người, mô phỏng giọng nói, nền tảng phải gắn dấu hiệu rõ ràng. Bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào cũng không được ác ý xóa, sửa đổi, làm giả hoặc che giấu dấu hiệu này. Nhưng bên tuân thủ quy định là nền tảng, kẻ lừa đảo sẽ không thêm dấu hiệu, vì vậy "không nhìn thấy dấu hiệu AI" không thể ngược lại được dùng làm bằng chứng cho thấy đối phương là người thật. Cục Điều tra hình sự Bộ Công an từng công bố một vụ án. Một nhóm 14 người bị bắt giữ vì đã tổng hợp hơn 5 vạn video khuôn mặt động, hơn 50 vạn thông tin cá nhân của công dân. Cảnh sát còn thu giữ 60 máy chủ đám mây (toàn quốc, nghĩa vụ gắn dấu hiệu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9 năm 2025)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Cục An ninh mạng Bộ Công an (2025). Nhìn thấy ≠ sự thật, cảnh giác với kiểu lừa đảo mới bằng AI! http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202509/t20250922_7013008.htm (do Sở Công an tỉnh Phúc Kiến đăng lại); Văn phòng Thông tin Internet Quốc gia, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin, Bộ Công an (2022). "Quy định quản lý tổng hợp chuyên sâu dịch vụ thông tin internet" (điều 6, 16, 17, có hiệu lực ngày 10 tháng 1 năm 2023). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2022-12/12/content_5731431.htm; Văn phòng Thông tin Internet Quốc gia, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin, Bộ Công an, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia (2025). "Biện pháp gắn dấu hiệu cho nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra và tổng hợp" (điều 10, có hiệu lực ngày 1 tháng 9 năm 2025). https://www.cac.gov.cn/2025-03/14/c_1743654684782215.htm; Cục Điều tra hình sự Bộ Công an, Tin tức CCTV (2026). Cảnh sát thu giữ hơn 5 vạn video khuôn mặt động được tổng hợp. Ai đang "sao chép" khuôn mặt của bạn? http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202603/t20260330_7117146.htm (do Sở Công an tỉnh Phúc Kiến đăng lại)
  • Ghi chú: Khi gọi lại phải dùng số cũ đã lưu trong danh bạ của mình. Không gọi lại số hiển thị trên màn hình khi có cuộc gọi đến, cũng không dùng số mới mà đối phương gửi trong lúc trò chuyện. Nếu đối phương lấy lý do "tín hiệu không tốt", "đang họp" để không chịu video trực tiếp, không chịu thực hiện động tác được chỉ định thì hãy xử lý thẳng như một vụ lừa đảo. Phương pháp xác minh bằng động tác chỉ là hỗ trợ, AI không ngừng phát triển, cách duy nhất thật sự chắc chắn là cách xác minh thứ ba. Nếu đã chuyển tiền, xem điều 2 của mục này (lập tức gọi 110 yêu cầu ngừng thanh toán). Để phòng việc khuôn mặt và giọng nói của mình bị thu thập, xem mục 14. Xếp mức B là vì cơ quan chức năng chỉ đưa ra cách nhận diện và các vụ án điển hình, không có con số "sau khi xác minh theo cách này thì tỷ lệ bị lừa giảm bao nhiêu". Trang web chính thức của Bộ Công an (mps.gov.cn) lần này vẫn không thể mở do lỗi 521 trên toàn trang. Nguyên văn của Cục An ninh mạng và Cục Điều tra hình sự Bộ Công an được lấy từ trang đăng lại của Sở Công an tỉnh Phúc Kiến.

5. Bị tố cáo hoặc bị triệu tập, trước tiên hãy mời luật sư, không tự hòa giải, không xóa hồ sơ

Tiền nhiềuThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Phí luật sư bắt đầu từ vài nghìn tệ. Người gặp khó khăn về kinh tế có thể nộp đơn xin luật sư miễn phí tại cơ quan trợ giúp pháp lý. Khi bị hỏi, chỉ trả lời những vấn đề liên quan đến vụ án này, những việc còn lại giao cho luật sư. Cái khó là phải giữ bình tĩnh ngay tại chỗ, không vội tự mình giải thích.
  • Nói dễ hiểu: Ngay lần đầu bị gọi đi hỏi, bạn đã có thể mời luật sư. Khi luật sư yêu cầu gặp bạn, trại tạm giam phải sắp xếp muộn nhất trong vòng 48 giờ, cuộc nói chuyện sẽ không bị nghe lén. Với những câu hỏi không liên quan đến vụ án này, bạn có thể không trả lời.
  • Lợi ích: Từ lần hỏi cung đầu tiên, hoặc từ khi bị áp dụng biện pháp cưỡng chế (bị hạn chế tự do thân thể), bạn có quyền ủy thác cho luật sư. Trong giai đoạn vụ án vẫn đang được cơ quan công an điều tra, chỉ có thể ủy thác cho luật sư, không thể mời người khác ngoài luật sư làm người bào chữa. Khi luật sư đề nghị được gặp, trại tạm giam phải sắp xếp muộn nhất trong vòng 48 giờ, cuộc gặp không bị nghe lén. Không được ép buộc bất kỳ ai chứng minh mình có tội. Với những câu hỏi không liên quan đến vụ án này, bạn có quyền từ chối trả lời. Mỗi lần triệu tập, áp giải cưỡng chế dài nhất là 12 giờ, trường hợp đặc biệt nghiêm trọng và phức tạp dài nhất là 24 giờ. Triệu tập là thông báo cho bạn đến để hỏi, còn áp giải cưỡng chế là bắt buộc đưa bạn đi hỏi. Không được liên tục triệu tập, biến việc đó thành giam giữ trá hình. Người bịa đặt sự thật để vu cáo người khác, khiến người đó bị truy cứu trách nhiệm hình sự, sẽ bị phạt tù không quá 3 năm; nếu gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 3 đến 10 năm. Sau khi bị tạm giữ, bắt giữ rồi vụ án được đình chỉ, không truy tố hoặc được tuyên vô tội, có thể xin bồi thường nhà nước. Tiền bồi thường mỗi ngày được tính theo mức tiền lương bình quân ngày của người lao động trên toàn quốc trong năm trước (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). "Luật Tố tụng hình sự" (sửa đổi năm 2018, điều 34, 35, 39, 52, 119, 120). https://www.spp.gov.cn/zdgz/201810/t20181027_396818.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (điều 243). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012). "Luật Bồi thường nhà nước" (sửa đổi năm 2012, điều 17, 33). https://www.stats.gov.cn/gk/tjfg/xgfxfg/202503/t20250306_1958899.html (do Tổng cục Thống kê đăng lại)
  • Ghi chú: Không tự mình đi tìm đối phương, cũng không đi tìm người nhà của họ. Bất kỳ việc "tự hòa giải" nào cũng có thể bị hiểu là bạn đã nhận lỗi. Lịch sử trò chuyện, lịch sử cuộc gọi, lịch trình di chuyển là tài liệu để bạn chứng minh mình trong sạch; xóa đi đồng nghĩa với việc xóa luôn chứng cứ của chính mình. Nhớ sai, hoặc việc tố cáo sau khi điều tra không được xác nhận là đúng, thì không cấu thành tội vu khống hãm hại. Người bị tố cáo là nam hay nữ thì cách xử lý đều như nhau. Ba điều được trình bày chi tiết nằm ở điều 33 của mục này (truy cứu bên bịa đặt sự thật), điều 34 (thiếu chứng cứ thì phải tuyên vô tội và kháng nghị xét xử lại), điều 35 (bồi thường nhà nước sau khi bị giam giữ được tính theo ngày).

6. Khi xảy ra chuyện, hãy chủ động nói rõ: tự thú có thể được giảm nhiều nhất 40% hình phạt, phạm tội ít nghiêm trọng còn có thể được giảm nhiều hơn, thậm chí miễn phạt; con đường "trốn cho qua thời hiệu truy cứu" đã bị chặn kín

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Tự mình đến cơ quan công an đầu thú, hoặc ở nguyên tại chỗ gọi điện báo cảnh sát, rồi thành thật kể lại sự việc một lần nữa. Cái khó là phải chống lại suy nghĩ "cứ chờ thêm xem sao, biết đâu không ai điều tra".
  • Nói dễ hiểu: Tự thú có thể giúp giảm nhiều nhất 40% thời hạn chấp hành hình phạt, tình tiết ít nghiêm trọng thì có thể trực tiếp không bị phạt. Sau khi bị tìm đến mới thành thật khai báo thì thông thường nhiều nhất chỉ được giảm 20%. Bỏ trốn, nhất quyết không thừa nhận, đều không mang lại lợi ích gì. Trông chờ trốn vài năm để vụ án hết thời hiệu cũng không成立: sau khi đã khởi tố vụ án mà tiếp tục bỏ trốn thì không còn bị giới hạn bởi thời hiệu truy cứu nữa, trốn bao nhiêu năm cũng có thể bị truy cứu.
  • Lợi ích: Điều 67 Bộ luật Hình sự quy định: sau khi phạm tội, tự nguyện đầu thú và thành thật khai báo tội của mình thì được coi là tự thú. Đối với người tự thú, có thể được xử phạt nhẹ hơn hoặc giảm nhẹ hình phạt; trong đó, người phạm tội ít nghiêm trọng có thể được miễn hình phạt. Người không đầu thú nhưng thành thật khai báo tội của mình (thành khẩn khai báo) có thể được xử phạt nhẹ hơn; nếu nhờ thành thật khai báo mà tránh được hậu quả đặc biệt nghiêm trọng xảy ra thì có thể được giảm nhẹ hình phạt. Hướng dẫn lượng hình của Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đã đưa ra mức độ cụ thể. Hình phạt cơ bản là thời hạn chấp hành hình phạt được tính trước dựa trên tình tiết vụ án; các tỷ lệ phần trăm dưới đây đều được giảm trên cơ sở đó. Tự thú có thể giảm không quá 40% hình phạt cơ bản; người phạm tội ít nghiêm trọng có thể được giảm từ 40% trở lên hoặc được miễn hình phạt theo pháp luật. Trong trường hợp thành khẩn khai báo, thành thật khai báo tội của mình thì được giảm không quá 20%. Thành thật khai báo hành vi phạm cùng loại nhưng nghiêm trọng hơn mà cơ quan tư pháp chưa nắm được thì được giảm từ 10% đến 30%. Nếu nhờ thành thật khai báo mà tránh được hậu quả đặc biệt nghiêm trọng xảy ra thì được giảm từ 30% đến 50%. Nhận tội và chấp nhận hình phạt thì được giảm không quá 30%. Nếu đồng thời có các tình tiết như tự thú, thành khẩn khai báo quan trọng, tự nguyện giao nộp tiền, tài sản phạm tội và bồi thường, được người bị hại thông cảm, thì được giảm không quá 60%; người phạm tội ít nghiêm trọng được giảm từ 60% trở lên hoặc được miễn hình phạt theo pháp luật. Thời hiệu truy cứu được chia thành bốn mức theo mức hình phạt cao nhất theo luật định: 5 năm, 10 năm, 15 năm, 20 năm (Điều 87 Bộ luật Hình sự). Tuy nhiên, Điều 88 Bộ luật Hình sự quy định ngoại lệ. Sau khi Viện Kiểm sát Nhân dân, cơ quan công an, cơ quan an ninh quốc gia khởi tố và điều tra, hoặc sau khi tòa án thụ lý vụ án, nếu trốn tránh việc điều tra hoặc xét xử thì không bị giới hạn bởi thời hiệu truy cứu (toàn quốc, mức độ lượng hình có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc. "Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (văn bản hợp nhất được sửa đổi theo Tu chính án XI của Bộ luật Hình sự)", Điều 67, 87, 88. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181796a636a0179822a19640c92; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2021). "Ý kiến hướng dẫn lượng hình đối với các tội phạm thường gặp (thí điểm)" (Văn bản pháp lý số 21 năm 2021, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021), mục III (6)(7)(14). Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Trương Dịch, tỉnh Cam Túc, đăng lại toàn văn. http://www.zhangye.jcy.gov.cn/info/1039/2086.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao (2010). "Ý kiến về một số vấn đề cụ thể trong việc xử lý tự thú và lập công" (Văn bản pháp lý số 60 năm 2010), mục I. Công báo Tòa án Nhân dân Tối cao. http://gongbao.court.gov.cn/Details/f3089058d37e11cd16d801530934ae.html
  • Ghi chú: Người hưởng lợi từ điều này là chính mình. Tự thú chỉ là một tình tiết để được xử phạt nhẹ hơn, tội vẫn bị xác định, còn giảm bao nhiêu do tòa án quyết định. Hướng dẫn lượng hình yêu cầu phải nắm thật chặt mức độ khoan hồng đối với tội phạm bạo lực nghiêm trọng và tội phạm ma túy. Tai nạn giao thông có một cách tính riêng. Ở lại hiện trường, cứu người, báo cho cơ quan công an đều được coi là tự nguyện đầu thú, nhưng những việc này vốn đã là nghĩa vụ theo luật định, vì vậy mức độ khoan hồng phải được nắm thật chặt. Sau khi bỏ trốn rồi mới đầu thú vẫn được coi là tự thú, chỉ là phải lấy mức hình phạt theo luật định nặng hơn làm cơ sở, sau đó mới quyết định có giảm hay không và giảm bao nhiêu. Cách xử lý tại hiện trường tai nạn xem mục 1 của mục này (xảy ra tai nạn giao thông thì trước tiên dừng xe, cứu người, báo cảnh sát). Việc mời luật sư trước không mâu thuẫn với việc thành thật khai báo, xem mục 5 của mục này (bị buộc tội thì trước tiên mời luật sư). Luật sư giúp bạn kiểm tra biên bản ghi có chính xác hay không, chứ không phải giúp bạn bịa lời khai.

7. Đã uống rượu thì không chạm vào vô lăng, bao gồm cả xe điện và việc "di chuyển xe một chút", cũng đừng cho người đã uống rượu hoặc không có bằng lái mượn xe

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Thuê tài xế hoặc đi taxi mất vài chục tệ. Trước buổi tụ tập, hãy thống nhất trước hôm nay ai sẽ không uống rượu. Cái khó là phải cứng rắn từ chối khi bị ép rượu trong cuộc vui.
  • Nói dễ hiểu: Lái xe sau khi uống rượu, bị tạm giữ bằng lái 6 tháng, phạt một, hai nghìn tệ; tái phạm thì bị tạm giữ và tước bằng lái. Lái xe khi say rượu sẽ bị tước bằng ngay, trong 5 năm không được thi lại, thông thường còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lái xe nguy hiểm. Uống rượu lái xe gây tai nạn thì bảo hiểm xe thương mại tuyệt đối không bồi thường. Biết rõ đối phương đã uống rượu hoặc không có bằng lái mà vẫn cho họ mượn xe, nếu xảy ra sự việc thì bạn cũng phải bồi thường một phần.
  • Lợi ích: Lái xe sau khi uống rượu, bị tạm giữ bằng lái 6 tháng, phạt từ 1000 đến 2000 tệ. Tái phạm thì bị tạm giữ không quá 10 ngày và tước bằng lái. Lái xe khi say rượu sẽ bị tước bằng lái ngay, trong 5 năm không được thi lại, đồng thời bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lái xe nguy hiểm, phạt giam giữ và phạt tiền; giam giữ là hình thức giam trong thời gian ngắn. Người lái xe kinh doanh bị xử lý nặng hơn: lái xe sau khi uống rượu bị tạm giữ 15 ngày, phạt 5000 tệ, cấm lái xe 5 năm. Lái xe khi say rượu bị cấm lái xe 10 năm, hơn nữa cả đời không được lái xe kinh doanh nữa. Uống rượu hoặc say rượu lái xe gây ra tai nạn nghiêm trọng, cấu thành tội phạm thì bị cấm lái xe suốt đời. Bảo hiểm xe thương mại tuyệt đối không bồi thường cho việc lái xe sau khi uống rượu hoặc sử dụng ma túy. Di chuyển xe, đỗ xe vào chỗ trong khu dân cư hoặc bãi đỗ xe, trường hợp lái xe khi say rượu trên quãng đường ngắn như vậy có thể không bị xử lý theo tội phạm. Nhưng bằng lái vẫn bị tước, đồng thời vẫn bị phạt tiền và tạm giữ vì lái xe sau khi uống rượu. Khi đi xe đạp điện, "Điều lệ thực hiện" của Quốc vụ viện cũng quy định rõ "không được lái xe khi say rượu"; người vi phạm bị cảnh cáo hoặc phạt từ 5 đến 50 tệ. Giao xe cho người không có bằng lái, người bị tước bằng lái hoặc bị tạm giữ bằng lái điều khiển, bị phạt từ 200 đến 2000 tệ, đồng thời còn có thể bị tước bằng lái của chính mình. Xe cho người khác mượn mà xảy ra tai nạn thì về nguyên tắc do người lái xe bồi thường. Nhưng nếu bạn biết hoặc đáng lẽ phải biết người đó đã uống rượu hoặc không có bằng lái mà vẫn đưa xe cho họ, tòa án sẽ xác định bạn có lỗi và yêu cầu bồi thường một phần theo mức độ lỗi. Trong vụ án được Tòa án Tối cao công bố vào tháng 5 năm 2026, chủ xe biết rõ người ngồi cùng bàn đã uống rượu nhưng vẫn giao xe cho người đó lái. Chủ xe bị phán phải cùng tài xế bồi thường trong phạm vi 40% (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2021). "Luật An toàn giao thông đường bộ" (sửa đổi năm 2021, điều 89, 91, 99). https://jtgl.beijing.gov.cn/jgj/jgxx/flfg/fl/205308/index.html (được Cục Quản lý giao thông công an thành phố Bắc Kinh đăng lại); Quốc vụ viện (2004). "Điều lệ thực hiện Luật An toàn giao thông đường bộ" (Lệnh số 405 của Quốc vụ viện, điều 72). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2008-03/28/content_3745.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp (2023). "Ý kiến về việc xử lý các vụ án hình sự lái xe nguy hiểm khi say rượu" (điều 12, 20). https://www.spp.gov.cn/spp/xwfbh/wsfbt/202312/t20231218_637161.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (điều 1209). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). "Giải thích một số vấn đề về việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông đường bộ" (sửa đổi năm 2020, điều 1). https://gw.nscourt.gov.cn/nscourt/wzsy/swgk/sfwj/content/post_1473229.html (được Tòa án Nhân dân quận Nam Sơn, thành phố Thâm Quyến đăng lại); Tòa án Nhân dân Tối cao (2026). "Tòa án Tối cao công bố các vụ án điển hình về bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông đường bộ" (vụ án 1). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/499041.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). "Tu chính án Bộ luật Hình sự (9)" (điều 8, tức điều 133-1 của Bộ luật Hình sự). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180205_364562.shtml; Hiệp hội Bảo hiểm Trung Quốc (2020). "Điều khoản mẫu về bảo hiểm thương mại xe cơ giới" (bản năm 2020) (điều 9, 22). https://www.iachina.cn/art/2020/9/4/art_24_104621.html
  • Ghi chú: Lái xe khi say rượu là tội phạm hình sự, sẽ để lại tiền án, ảnh hưởng đến việc thẩm tra chính trị của bản thân và một số tư cách nghề nghiệp. "Uống rượu" và "say rượu" được phân định theo nồng độ cồn trong máu, ranh giới cụ thể do tiêu chuẩn quốc gia quy định. Mục này chưa kiểm tra con số đó, đừng dựa vào cảm giác để ước tính mình đang ở mức nào. Luật An toàn giao thông đường bộ không quy định riêng mức phạt đối với việc giao xe cho người đã uống rượu lái. Điều 99 chỉ phạt việc giao xe cho người không có bằng lái, người bị tước bằng lái hoặc bị tạm giữ bằng lái. "Ý kiến về việc xử lý các vụ án hình sự lái xe nguy hiểm khi say rượu" năm 2023 của hai Tòa án Tối cao và hai bộ cũng không có điều khoản riêng về việc cung cấp xe. Hậu quả của phần này chủ yếu nằm ở trách nhiệm bồi thường dân sự.

8. Không cho bất kỳ ai mượn thẻ ngân hàng, thẻ điện thoại di động, tài khoản thanh toán nào, "chạy dòng tiền" không phải việc làm thêm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Có người nói "Cho mượn thẻ để chuyển một khoản, tôi trả bạn vài trăm tệ", chỉ cần từ chối là được.
  • Nói dễ hiểu: Cho thuê, cho mượn hoặc bán thẻ ngân hàng, thẻ điện thoại di động, tài khoản thanh toán cho người khác, bản thân việc này đã là vi phạm pháp luật. Thu nhập bất hợp pháp sẽ bị tịch thu, sau đó bị phạt từ 1 đến 10 lần số tiền đó. Nếu không có thu nhập bất hợp pháp hoặc số tiền đó chưa đến 2 chục nghìn tệ, mức phạt cao nhất là 20 vạn tệ; nếu tình tiết nghiêm trọng thì bị tạm giữ không quá 15 ngày. Nếu biết rõ đối phương lấy những thứ đó để phạm tội mà vẫn giúp nhận tiền, chuyển tiền, thì tình tiết nghiêm trọng sẽ cấu thành tội hỗ trợ hoạt động tội phạm trên mạng thông tin, bị phạt tù không quá 3 năm.
  • Lợi ích: Cho thuê, cho mượn, mua bán thẻ điện thoại, tài khoản ngân hàng, tài khoản thanh toán, tài khoản internet, bản thân việc này đã là vi phạm pháp luật. Thu nhập bất hợp pháp sẽ bị tịch thu, sau đó bị phạt từ 1 đến 10 lần thu nhập bất hợp pháp. Nếu không có thu nhập bất hợp pháp hoặc thu nhập bất hợp pháp chưa đến 2 chục nghìn tệ, mức phạt cao nhất là 20 vạn tệ. Nếu tình tiết nghiêm trọng thì bị tạm giữ không quá 15 ngày. Ngoài ra còn có thể bị ghi vào hồ sơ tín dụng, hạn chế chức năng tài khoản, ngừng các giao dịch không thực hiện tại quầy (chỉ có thể đến quầy để làm thủ tục). Biết người khác sử dụng mạng để thực hiện tội phạm mà vẫn cung cấp sự giúp đỡ như thanh toán, quyết toán, nếu tình tiết nghiêm trọng thì cấu thành tội phạm. Tội danh là tội hỗ trợ hoạt động tội phạm trên mạng thông tin (gọi tắt là tội hỗ trợ tin), bị phạt tù không quá 3 năm và phạt tiền (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2022). "Luật Phòng, chống lừa đảo viễn thông và mạng" (điều 31, 44). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202209/t20220902_575631.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). "Tu chính án Bộ luật Hình sự (9)" (điều 29, tức điều 287-2 của Bộ luật Hình sự). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180205_364562.shtml
  • Ghi chú: Nói "Tôi không biết họ lấy thẻ để làm gì" không thể giúp bạn thoát trách nhiệm. Khi xử lý vụ án, cơ quan chức năng sẽ suy đoán ngược từ các tình tiết bên ngoài để xác định bạn có biết hay không: từng nhận phí lợi ích, dòng tiền có dấu hiệu bất thường rõ rệt, đều có thể bị coi là bạn biết. Nếu thẻ bị người khác dùng để nhận tiền phi pháp, thì ngay cả khi cuối cùng bạn không cấu thành tội phạm, tài khoản vẫn sẽ bị đóng băng, bản thân bạn cũng sẽ bị áp dụng biện pháp xử lý. Giúp người khác nhận diện khuôn mặt, đọc mã xác minh để vượt qua bước xác minh danh tính thật, mức phạt cũng giống điều này, xem điều 45 (giúp quét khuôn mặt).

9. Mỗi năm kiểm tra miễn phí báo cáo tín dụng của mình hai lần, xem có khoản vay và thẻ không phải mình làm hay không

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Tra trên mạng, mười phút là xong.
  • Nói dễ hiểu: Mỗi năm bạn có thể tra báo cáo tín dụng của mình miễn phí hai lần trên mạng, mười phút là xong. Hãy tra trên trang web chính thức của Trung tâm Thông tin tín dụng Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc hoặc ngân hàng di động, đừng dùng App "tra thông tin tín dụng" của bên thứ ba. Hồ sơ xấu được lưu 5 năm kể từ ngày sự việc này kết thúc, quá thời hạn thì phải xóa. Nếu có ý kiến khác, bạn có thể khiếu nại, trong vòng 20 ngày họ phải trả lời bạn bằng văn bản.
  • Lợi ích: Pháp quy hành chính quy định rằng "chủ thể thông tin cá nhân có quyền nhận miễn phí báo cáo tín dụng của mình hai lần mỗi năm", vì vậy mỗi năm bạn có thể tra miễn phí thông tin của mình hai lần. Thời hạn lưu giữ thông tin xấu là "5 năm kể từ ngày hành vi hoặc sự việc xấu chấm dứt; quá 5 năm thì phải xóa". Nếu có ý kiến khác về báo cáo, bạn có thể nêu ra. Cơ quan thông tin tín dụng hoặc cơ quan cung cấp thông tin này phải trả lời bạn bằng văn bản trong vòng 20 ngày kể từ ngày nhận được ý kiến khác.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Quốc vụ viện (2013). "Quy định quản lý ngành thông tin tín dụng" (Lệnh Quốc vụ viện số 631, điều 16, điều 17, điều 25). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2013-01/29/content_2303.htm
  • Ghi chú: Chứng minh nhân dân bị người khác mạo danh để vay trực tuyến, làm thẻ, bản thân thường chỉ phát hiện khi bị từ chối khoản vay mua nhà, lúc đó đã bị kéo dài vài năm. Cổng tra cứu là trang web chính thức của Trung tâm Thông tin tín dụng Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc hoặc ngân hàng di động. Đừng dùng App "tra thông tin tín dụng" của bên thứ ba, vì bản thân những App đó đang thu thập thông tin của bạn. Sau khi giúp người quen "quét khuôn mặt, làm người chứng kiến", đặc biệt nên tra một lần, xem điều 45 (giúp quét khuôn mặt). Nếu đã quá hạn mà có người nhận tiền và nói có thể "tẩy trắng thông tin tín dụng", xem mục 7, điều 23 (thẻ tín dụng, khoản vay trực tuyến đã không trả nổi). Thẻ ghi nợ và thẻ điện thoại đứng tên bạn không thể xem được trong thông tin tín dụng, phải tra riêng, xem mục 14, điều 11 (đứng tên mình có bao nhiêu thẻ điện thoại).

10. Khi xảy ra xung đột, trước hết hãy báo cảnh sát, đừng động tay; người ra tay trước dễ khiến việc đối phương đánh trả bị tính là phòng vệ chính đáng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Lùi đến nơi đông người rồi báo cảnh sát, để hành động của đối phương được camera ghi lại. Khó ở chỗ phải nhịn, không đáp trả bằng lời, không xô đẩy.
  • Nói dễ hiểu: Đánh người thì bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày, phạt 500 đến 1000 tệ. Đánh theo nhóm, đánh người già, phụ nữ mang thai, trẻ em, người khuyết tật, hoặc đánh người nhiều lần thì bị tạm giữ từ 10 đến 15 ngày, phạt 1000 đến 2000 tệ. Làm người khác bị thương đến mức cấu thành tội phạm thì bị phạt tù không quá 3 năm, đánh gây thương tích nặng thì bị phạt tù từ 3 đến 10 năm. Hai người đánh nhau tay đôi không được tính là phòng vệ chính đáng, vì vậy trước hết hãy lùi ra và báo cảnh sát.
  • Lợi ích: Đánh người khác hoặc cố ý gây thương tích thì bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày và phạt từ 500 đến 1000 tệ. Đánh theo nhóm, đánh người già, phụ nữ mang thai, trẻ em, người khuyết tật, đánh người nhiều lần hoặc đánh nhiều người trong một lần thì bị xử phạt nặng hơn. Bị tạm giữ từ 10 đến 15 ngày và phạt từ 1000 đến 2000 tệ. Đánh nhau theo nhóm được xử lý theo tội gây rối trật tự, mức cao nhất là tạm giữ 15 ngày và phạt 2000 tệ; gây rối trật tự nghĩa là tự nhiên gây chuyện, hò hét gây náo loạn. Cố ý gây thương tích cho thân thể người khác, cấu thành tội phạm, thì bị phạt tù không quá 3 năm; đánh người khác bị thương nặng thì bị phạt tù từ 3 đến 10 năm. Hai người đánh nhau tay đôi, về mặt pháp luật gọi là đánh nhau lẫn nhau, không được tính là phòng vệ chính đáng. Nhưng nếu đối phương ra tay trước, thủ đoạn lại rõ ràng quá mức, hoặc bạn đã cố gắng tránh né mà đối phương vẫn tiếp tục đánh, thì việc bạn đánh trả thường sẽ được xác định là phòng vệ. Chỉ khi đánh trả quá mức mới gọi là phòng vệ quá mức, đồng thời phải đáp ứng hai điều kiện: rõ ràng vượt quá giới hạn cần thiết, đồng thời gây thiệt hại lớn. Ngay cả khi thực sự phòng vệ quá mức thì cũng phải giảm nhẹ hoặc miễn hình phạt ("Luật xử phạt quản lý an ninh trật tự" trên toàn quốc, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026).
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). "Luật xử phạt quản lý an ninh trật tự" (sửa đổi năm 2025, điều 30, điều 51). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202506/t20250627_699863.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (điều 20, điều 234). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Bộ Công an (2020). "Ý kiến hướng dẫn về việc áp dụng chế độ phòng vệ chính đáng theo pháp luật" (Pháp phát〔2020〕31, điều 6, 9, 11, 14). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/251611.html
  • Ghi chú: Sau khi "Luật xử phạt quản lý an ninh trật tự" được sửa đổi năm 2025, số điều đã thay đổi hoàn toàn. Quy định về đánh người khác được chuyển từ điều 43 của luật cũ sang điều 51, các tài liệu trích dẫn số điều cũ đã lỗi thời. Bị thương đến mức nào thì cấu thành tội phạm được xác định theo tiêu chuẩn giám định mức độ thương tích, mục này chưa kiểm chứng. Khi đối phương đã ngã xuống hoặc đã bỏ chạy thì hành vi xâm hại được coi là đã dừng lại; nếu bạn đuổi theo rồi đánh tiếp thì không còn được tính là phòng vệ. Mang dao, gậy ba khúc, thiết bị chích điện bên người để tự vệ, nếu bị phát hiện sẽ bị phạt, xem mục 9, điều 26 (đừng mua gậy ba khúc, thiết bị chích điện để tự vệ).

11. Không thể tránh khỏi sự xâm hại thì có thể chống trả, nhưng chỉ đánh người đang ra tay, họ dừng thì mình dừng

Tiền nhiềuThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Phí luật sư từ vài nghìn tệ, người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn có thể xin trợ giúp pháp lý. Cái giá chủ yếu nằm ở sau đó: thường trước tiên sẽ bị khởi tố điều tra về tội cố ý gây thương tích, phải phối hợp điều tra, thậm chí trước tiên còn bị tạm giữ hơn mười ngày. Điều khó là phải giữ bình tĩnh, không rối loạn trong những ngày đó.
  • Nói dễ hiểu: Khi đối phương đang xâm hại bạn hoặc người khác, bạn ra tay ngăn chặn và đánh bị thương người đó, chỉ cần không rõ ràng là quá mức thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Nếu đối phương đang hành hung, giết người, cướp tài sản, hiếp dâm hoặc bắt cóc thì dù đánh bị thương hay đánh chết cũng không bị coi là quá mức. Nhưng chỉ được đánh người đang ra tay, họ dừng thì mình dừng. Cuối cùng dù được xác định là đứng về phía bạn, bạn vẫn có thể trước tiên bị khởi tố điều tra, trước tiên bị tạm giữ vài ngày.
  • Lợi ích: Bộ luật Hình sự quy định thế nào là phòng vệ chính đáng. Nhà nước, lợi ích công cộng, thân thể, tài sản và các quyền khác của bản thân hoặc người khác đang bị xâm hại trái pháp luật. Lúc này, ra tay ngăn chặn và đánh bị thương người đang xâm hại thuộc về phòng vệ chính đáng, không phải chịu trách nhiệm hình sự. Cùng một điều luật còn viết: "Phòng vệ chính đáng rõ ràng vượt quá giới hạn cần thiết và gây thiệt hại nghiêm trọng thì phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng được giảm nhẹ hoặc miễn hình phạt". Một khoản khác quy định: "Đối với tội phạm bạo lực đang thực hiện hành vi hành hung, giết người, cướp tài sản, hiếp dâm, bắt cóc và các tội phạm bạo lực khác đe dọa nghiêm trọng đến an toàn thân thể, nếu thực hiện hành vi phòng vệ gây thương vong cho người xâm hại trái pháp luật thì không thuộc trường hợp phòng vệ quá mức và không phải chịu trách nhiệm hình sự". Ý kiến hướng dẫn của Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao và Bộ Công an quy định ranh giới cụ thể hơn. Để xác định là phòng vệ quá mức, phải đồng thời có đủ hai điều kiện "rõ ràng vượt quá giới hạn cần thiết" và "gây thiệt hại nghiêm trọng", thiếu một điều cũng không được. "Gây thiệt hại nghiêm trọng" nghĩa là đánh người xâm hại trái pháp luật bị thương nặng hoặc đánh chết; gây thương tích nhẹ hoặc nhẹ hơn thì không tính. Chỉ khi người xâm hại trái pháp luật thực sự đã mất khả năng xâm hại, hoặc thực sự từ bỏ việc xâm hại, thì mới được xem là hành vi xâm hại đã kết thúc. Việc phòng vệ phải nhằm vào chính người xâm hại trái pháp luật. Nếu hành vi xâm hại của đối phương rõ ràng là rất nhẹ, bạn cũng nhìn ra điều đó, nhưng lại trực tiếp dùng cách thức đủ để gây thương tích nặng hoặc tử vong nhằm ngăn chặn, thì không được xác định là hành vi phòng vệ. Chi phí trong quá trình này có án lệ chính thức. Vụ于海明, Án hướng dẫn số 47 của Viện Kiểm sát: Tối 27 tháng 8 năm 2018, cơ quan công an khởi tố điều tra về "vụ án cố ý gây thương tích". Ngày 1 tháng 9, Công an thành phố Côn Sơn căn cứ khoản 3 Điều 20 Bộ luật Hình sự xác định đây là phòng vệ chính đáng và hủy bỏ vụ án. Vụ Trần某, Án hướng dẫn số 45 của Viện Kiểm sát: Một học sinh bị 9 người vây đánh, cầm dao chống trả khiến 3 người bị thương nặng. Cơ quan công an khởi tố điều tra vì nghi ngờ tội cố ý gây thương tích và tạm giữ hình sự người này. Cơ quan kiểm sát xác định thuộc trường hợp phòng vệ chính đáng, không phê chuẩn lệnh bắt, khi đó cơ quan công an mới thả người. Sau khi tạm giữ, nếu cơ quan công an cho rằng cần bắt thì phải trong vòng 3 ngày đề nghị viện kiểm sát thẩm tra phê chuẩn (báo viện kiểm sát xem có phê chuẩn bắt hay không). Trường hợp đặc biệt có thể gia hạn từ 1 đến 4 ngày. Đối với người bị tình nghi nghiêm trọng là đã phạm tội lưu động, phạm tội nhiều lần hoặc phạm tội theo nhóm, có thể gia hạn đến 30 ngày. Sau đó viện kiểm sát ra quyết định trong vòng 7 ngày (toàn quốc).
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự (Điều 20)". https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Bộ Công an (2020). "Ý kiến hướng dẫn về việc áp dụng chế độ phòng vệ chính đáng theo pháp luật (Văn bản Pháp phát〔2020〕31号, các điều 5, 6, 7, 10, 11, 13, 14, 19)". https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/251611.html; Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2018). "Đợt thứ mười hai các án lệ hướng dẫn (Vụ phòng vệ chính đáng Trần某, Án hướng dẫn số 45 của Viện Kiểm sát; Vụ phòng vệ chính đáng 于海明, Án hướng dẫn số 47 của Viện Kiểm sát)". https://www.spp.gov.cn/spp/jczdal/201812/t20181219_402920.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). "Luật Tố tụng Hình sự (sửa đổi năm 2018, Điều 91)". Toàn văn đăng lại bởi Viện Kiểm sát Nhân dân Khu tự trị Hồi族 Ninh Hạ https://www.nx.jcy.gov.cn/zwsy/qwfb/202011/t20201119_608817.html
  • Ghi chú: Hành động mặc định vẫn là lùi ra và báo cảnh sát như Điều 10 đã nói (khi xảy ra xung đột thì trước tiên báo cảnh sát, không ra tay). Hai người đánh nhau tay đôi không được tính là phòng vệ, đối phương ngã xuống hoặc bỏ chạy mà bạn vẫn đuổi theo đánh cũng không được tính. Chỉ đến khoảnh khắc không còn đường lùi mới cân nhắc chống trả, đây không phải là khuyến khích chống trả. Sau đó có ba việc cần làm. Thứ nhất, sau khi báo cảnh sát thì không rời khỏi hiện trường. Thứ hai, nhanh chóng giữ lại camera giám sát và người chứng kiến; ý kiến hướng dẫn yêu cầu cơ quan công an ngay lập tức thu thập hình ảnh, âm thanh tại hiện trường và ngay lập tức hỏi người chứng kiến. Thứ ba, trước khi chính thức bị cảnh sát hỏi cung, hãy mời luật sư trước, xem Điều 5 (bị buộc tội thì trước tiên mời luật sư). Cuối cùng, nếu vụ án bị hủy bỏ, không truy tố hoặc được phán vô tội, những ngày bị giam có thể được yêu cầu bồi thường tính theo ngày, xem Điều 35 (bồi thường của nhà nước sau khi bị tạm giam). Ra tay phòng vệ cho người khác cũng được pháp luật cho phép. Nhưng tay không can thiệp vào cuộc đánh nhau giữa những người xa lạ thì rủi ro phải được tính riêng, xem mục 13, Điều 37 (bắt gặp một nhóm người đánh nhau). Người hưởng lợi từ điều này chủ yếu là bản thân và gia đình.

12. Kết oán với ai — bị nợ lương, bị sa thải, bị lừa tiền — hãy khiếu nại, trọng tài, khởi kiện, đừng đi tìm người tính sổ

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì cóLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền, khiếu nại và trọng tài đều không thu phí. Phải đi một, hai chuyến, chờ vài tháng. Cái khó là trong mấy tháng đó phải nhịn, không ra tay.
  • Nói dễ hiểu: Đi theo con đường pháp định, kết quả tệ nhất là không đòi lại được tiền. Đi trả thù thì cũng vẫn không đòi lại được tiền, giết người thì nặng nhất là bị phán tử hình. Xu Jiajin không nhận được bằng tốt nghiệp, lại bất mãn với tiền thực tập, đã cầm dao khiến 8 người chết, 17 người bị thương và đã bị thi hành án tử hình. Bị nợ lương có thể khiếu nại với cơ quan giám sát lao động. Năm 2024, cơ quan giám sát lao động trên toàn quốc đã đòi lại 8.65 tỷ tệ cho 65.4 vạn người.
  • Lợi ích: Con đường pháp định có số liệu chính thức. Năm 2024, cơ quan giám sát lao động trên toàn quốc đã xử lý 13.7 vạn vụ việc, đòi lại 8.65 tỷ tệ tiền lương cho 65.4 vạn người. Ngoài ra, 998 người đã bị phán có tội và chịu hình phạt vì tội không chịu trả thù lao lao động. Cách khiếu nại với cơ quan giám sát lao động khi bị nợ lương, cách xin trọng tài lao động, xem mục 7, điều 2. Mức án của con đường trả thù được ghi trong điều 232 Bộ luật Hình sự: "Người cố ý giết người sẽ bị phạt tử hình, tù chung thân hoặc tù có thời hạn từ mười năm trở lên; nếu tình tiết tương đối nhẹ thì bị phạt tù có thời hạn từ ba năm đến dưới mười năm". Vụ án chính thức: Xu Jiajin thi không đạt, không nhận được bằng tốt nghiệp, lại bất mãn với tiền thực tập. Tối 16 tháng 11 năm 2024, anh ta quay lại Học viện Kỹ thuật Nghề Công nghệ Nghệ thuật Vô Tích và cầm dao tấn công, khiến 8 người chết, 17 người bị thương. Ở phiên sơ thẩm, anh ta bị phán tử hình về tội cố ý giết người và tước quyền chính trị suốt đời; ngày 20 tháng 1 năm 2025, được Tòa án Nhân dân Tối cao phê chuẩn thi hành án. Điều anh ta bất mãn là nhà trường và khoản tiền đó, nhưng người bị hại lại là các bạn học, còn khoản tiền đó anh ta cũng không nhận được một đồng nào (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). Bộ luật Hình sự (điều 232). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Tân Hoa Xã (2024). Vụ việc dùng dao làm bị thương người xảy ra trong một trường học ở Nghi Hưng, Giang Tô, khiến 8 người chết, 17 người bị thương. http://www.news.cn/20241117/65a18fddb453469ebe91c78eda669893/c.html (dẫn thông báo của cảnh sát Nghi Hưng, bao gồm số người thương vong và nguyên văn động cơ); Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2025). Tội phạm Xu Jiajin trong vụ dùng dao làm bị thương người tại trường học ở Vô Tích bị thi hành án tử hình. https://www.spp.gov.cn/spp/zdgz/202501/t20250120_680197.shtml; Bộ Nhân lực và An sinh Xã hội (2025). Thông cáo thống kê về tình hình phát triển sự nghiệp nhân lực và an sinh xã hội năm 2024. https://www.mohrss.gov.cn/SYrlzyhshbzb/zwgk/szrs/tjgb/202506/W020250616518526345602.pdf; Tòa án Nhân dân Tối cao (2025). Báo cáo công tác của Tòa án Nhân dân Tối cao ("phán tử hình đối với Fan Weiqiu, người lái xe đâm vào người đi đường, Xu Jiajin, người dùng dao tấn công trong trường học và những người khác"). https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202503/content_7013680.htm
  • Ghi chú: Thực tập sinh vẫn đang đi học nhìn chung không được xem là đã thiết lập quan hệ lao động với đơn vị. Nếu không đòi được tiền thực tập, chỉ có thể nhờ nhà trường phối hợp giải quyết hoặc khởi kiện ra tòa, không thể đi theo con đường trọng tài lao động. Nếu làm việc riêng cho gia đình hoặc cá nhân mà bị nợ tiền thì cũng phải ra tòa, xem mục 7, điều 22 (trước hết phải phân biệt ai là người thuê mình). Cụ thể bị nợ lương thì khiếu nại thế nào, làm trọng tài thế nào, xem mục 7, điều 2. Ranh giới đỏ khi đòi nợ, xem mục 9, điều 15 (đòi nợ không được bắt người, nhốt người). Đi theo con đường pháp định, kết quả tệ nhất là không đòi lại được tiền, vì vụ án kết thúc không có nghĩa là tiền đã vào tài khoản. Đi trả thù thì cũng vẫn không đòi lại được tiền, giết người thì nặng nhất là bị phán tử hình.

13. Dù căm hận đến đâu cũng đừng ra tay với người không liên quan: lái xe đâm vào đám đông, hành hung ở nơi công cộng sẽ bị định tội gây nguy hại cho an toàn công cộng bằng phương pháp nguy hiểm, mức án khởi điểm là ba năm, nếu có người chết thì từ mười năm trở lên, cao nhất là tử hình

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là phải đè nén ý nghĩ này khi đang nóng giận.
  • Nói dễ hiểu: Lái xe đâm vào đám đông, hành hung ở nơi công cộng sẽ bị định tội gây nguy hại cho an toàn công cộng bằng phương pháp nguy hiểm. Dù không làm ai bị thương thì mức án cũng khởi điểm là ba năm. Nếu có người chết thì sẽ bị phạt tù từ mười năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình. Fan Weiqiu bất mãn với việc phân chia tài sản sau ly hôn, đã lái xe đâm vào đám đông đang tập luyện tại Trung tâm Thể thao Chu Hải, khiến 35 người chết, 43 người bị thương và đã bị thi hành án tử hình.
  • Lợi ích: Điều 114 Bộ luật Hình sự quy định: "Phóng hỏa, gây ngập nước, gây nổ, phóng thích các chất độc hại, phóng xạ, mầm bệnh truyền nhiễm và các chất khác, hoặc dùng phương pháp nguy hiểm khác để gây nguy hại cho an toàn công cộng, nhưng chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt tù có thời hạn từ ba năm đến dưới mười năm". Dù không làm ai bị thương thì mức án cũng khởi điểm là ba năm. Điều 115 quy định: Nếu gây thương tích nặng, tử vong cho người khác hoặc khiến tài sản công, tài sản tư chịu tổn thất lớn thì bị phạt tù có thời hạn từ mười năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình. Vụ án chính thức: Vì hôn nhân tan vỡ, cuộc sống thất ý, lại bất mãn với kết quả phân chia tài sản sau ly hôn, Fan Weiqiu "quyết định trút giận riêng bằng cách lái xe đâm vào đám đông". Tối 11 tháng 11 năm 2024, anh ta lái xe đâm vào đám đông đang tập luyện tại Trung tâm Thể thao thành phố Chu Hải. Vụ này khiến 35 người chết, 43 người bị thương. Ở phiên sơ thẩm, anh ta bị phán tử hình về tội gây nguy hại cho an toàn công cộng bằng phương pháp nguy hiểm và tước quyền chính trị suốt đời. Ngày 20 tháng 1 năm 2025, được Tòa án Nhân dân Tối cao phê chuẩn thi hành án. Điều anh ta bất mãn là kết quả phân chia tài sản sau ly hôn, nhưng những người bị đâm lại là những người chạy bộ anh ta không quen biết (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). Bộ luật Hình sự (điều 114, 115). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Tân Hoa Xã (2024). Vụ lái xe đâm người ở Chu Hải, Quảng Đông khiến 35 người chết, 43 người bị thương. http://www.news.cn/20241112/29c6af4f6ee4455b92832f3c2b13a93a/c.html (dẫn thông báo của Cục Công an thành phố Chu Hải); Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2024). Vụ Fan Weiqiu gây nguy hại cho an toàn công cộng bằng phương pháp nguy hiểm được xét xử sơ thẩm, bị phán tử hình và tước quyền chính trị suốt đời. https://www.spp.gov.cn/spp/zdgz/202412/t20241227_677757.shtml; Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2025). Tội phạm Fan Weiqiu trong vụ lái xe đâm người ở Chu Hải bị thi hành án tử hình. https://www.spp.gov.cn/spp/zdgz/202501/t20250120_680196.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). Luật Xử phạt Quản lý Trị an (sửa đổi năm 2025, điều 29, 50). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202506/t20250627_699863.shtml
  • Ghi chú: "Đằng nào tôi cũng không muốn sống nữa" không phải là tình tiết được giảm nhẹ khi lượng hình. Thước đo của Tòa án Nhân dân Tối cao trong Báo cáo công tác năm 2025 đối với những vụ án kiểu này là "kiên quyết xử lý nghiêm khắc, nặng và nhanh theo pháp luật đối với những kẻ tội ác cực kỳ nghiêm trọng, thách thức giới hạn của pháp luật và đạo đức". Chỉ nói suông cũng đã là vi phạm pháp luật. Nếu tuyên bố sẽ phóng hỏa, gây nổ, đầu độc, làm rối loạn trật tự công cộng thì sẽ bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày, đồng thời còn có thể bị phạt không quá 1000 tệ. Viết thư đe dọa hoặc dùng cách khác đe dọa an toàn thân thể của người khác cũng là hành vi vi phạm pháp luật. Hành vi này sẽ bị tạm giữ không quá 5 ngày hoặc bị phạt không quá 1000 tệ. Hai quy định này được áp dụng theo Luật Xử phạt Quản lý Trị an có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Nếu ý nghĩ đã đến mức này, hãy xem điều 14 (nảy sinh ý nghĩ "kéo một người khác chết chung" thì phải xử lý như một ca cấp cứu).

14. Khi nảy ra ý nghĩ kiểu "kéo ai đó chết chung", "cùng chết hết", hãy xử lý như cấp cứu: rời khỏi hiện trường, giao chìa khóa xe và dao cho người khác, gọi 12356

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: không tốn tiền. Cái khó là thừa nhận lúc này mình không ổn, cũng khó ở chỗ giao đồ vật cho người khác.
  • Nói dễ hiểu: Khoảng thời gian từ lúc nảy ra ý nghĩ kiểu này đến khi ra tay rất ngắn. Trong số 82 người tự sát không thành, 47.6% nói rằng từ lần đầu nảy ra ý nghĩ đến lúc ra tay không quá 10 phút. Vì vậy, việc cần làm không phải là "nghĩ cho thông", mà trước tiên là tạo khoảng cách một bước giữa bản thân với vô lăng, dao, van gas, dây thừng, rồi cố vượt qua 10 phút này. Sau đó gọi 12356.
  • Lợi ích: Khoảng thời gian từ lúc nảy ra ý nghĩ kiểu này đến khi ra tay rất ngắn. Các nhà nghiên cứu đã phỏng vấn 82 người tự sát không thành trong vòng ba ngày sau khi nhập viện. Trong đó, 47.6% nói rằng từ lần đầu nảy ra ý nghĩ đến khi thực hiện không quá 10 phút. Một tổng quan hệ thống kéo dài 10 năm (tổng hợp và rà soát các nghiên cứu trong mười năm) cho rằng bằng chứng về việc hạn chế các phương tiện gây tử vong đang không ngừng tăng lên. Sau khi kiểm soát thuốc giảm đau, số vụ tự sát liên quan đến thuốc này giảm 43%. Sau khi các điểm nóng nhảy lầu được bổ sung biện pháp bảo vệ, số vụ tự sát giảm 86% (từ 79% đến 91%). Tạo khoảng cách một bước giữa bản thân với vô lăng, dao, van gas, dây thừng chính là để chờ 10 phút này trôi qua. 12356 là đường dây nóng hỗ trợ tâm lý thống nhất trên toàn quốc, mỗi ngày tiếp nhận cuộc gọi không dưới 18 giờ (toàn quốc, từ ngày 1 tháng 5 năm 2025)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Deisenhammer EA và cộng sự (2009). The duration of the suicidal process: how much time is left for intervention between consideration and accomplishment of a suicide attempt? Journal of Clinical Psychiatry. https://doi.org/10.4088/JCP.07m03904; Zalsman G và cộng sự (2016). Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review. Lancet Psychiatry. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(16)30030-X; Ủy ban Y tế Quốc gia (2024). "Thông báo về việc áp dụng số điện thoại đường dây nóng hỗ trợ tâm lý thống nhất trên toàn quốc 12356" (Quốc Vệ Y Chính Hàm〔2024〕259号). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202412/content_6994470.htm
  • Ghi chú: Lý do xếp mức B là vì cả hai bằng chứng này đều xuất phát từ các tài liệu nghiên cứu về tự sát, chưa có nghiên cứu trực tiếp áp dụng cho "sự thôi thúc muốn làm hại người khác". Nghiên cứu của Deisenhammer chỉ có 82 người và chỉ được thực hiện tại một bệnh viện. Khi trạng thái không ổn thì đừng lái xe, cũng đừng đảm nhận ca làm mà phải chịu trách nhiệm về sự an toàn của người khác, hãy bàn giao công việc trước rồi tính. Người muốn làm hại bản thân có thể xem mục 1 điều 25 (khi có ý nghĩ tự sát thì gọi 12356). Khi tâm trạng sa sút thì trước tiên nên làm gì, xem mục 3 điều 18.

15. Khi người bên cạnh nói "đừng ai hòng sống yên", "dẫn con cùng đi", đừng coi đó là lời nóng giận: thân nhân gần có thể trực tiếp đưa đi khám, cơ quan công an nhận được báo tin cũng phải xử lý

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: phí đăng ký và khám bệnh từ vài chục đến vài trăm tệ. Đi cùng đến bệnh viện sẽ mất nửa ngày đến một ngày. Cái khó là mở lời khuyên họ đi cùng mình.
  • Nói dễ hiểu: Nếu người nhà nói "đừng ai hòng sống yên", "dẫn con cùng đi", và trông như đang có vấn đề về tinh thần, thân nhân gần có thể đưa họ đến bệnh viện để chẩn đoán. Nếu đã được chẩn đoán mắc rối loạn tâm thần nghiêm trọng, lại từng ra tay hoặc sắp xảy ra chuyện, thì nhập viện không cần sự đồng ý của本人. Nếu không phân biệt được đó là lời nóng giận hay thật sự có ý định, trước tiên hãy gọi 12356 để hỏi, hoặc báo 110 để cảnh sát đến hiện trường. Che giấu giúp họ không được xem là giúp họ.
  • Lợi ích: Khoản 1 Điều 28 "Luật Sức khỏe tâm thần" quy định: "Ngoài trường hợp cá nhân tự mình đến cơ sở y tế để chẩn đoán rối loạn tâm thần, thân nhân gần của người bị nghi ngờ mắc rối loạn tâm thần có thể đưa người đó đến cơ sở y tế để chẩn đoán rối loạn tâm thần". Khoản 2 Điều 28 "Luật Sức khỏe tâm thần" quy định: "Nếu người bị nghi ngờ mắc rối loạn tâm thần có hành vi tự làm hại bản thân, gây nguy hiểm cho an toàn của người khác, hoặc có nguy cơ tự làm hại bản thân, gây nguy hiểm cho an toàn của người khác, thì thân nhân gần, đơn vị nơi người đó làm việc, cơ quan công an địa phương phải lập tức áp dụng biện pháp ngăn chặn và đưa người đó đến cơ sở y tế để chẩn đoán rối loạn tâm thần". Cùng điều này còn quy định: "Cơ sở y tế khi tiếp nhận người bị nghi ngờ mắc rối loạn tâm thần được đưa đến khám không được từ chối chẩn đoán cho người đó". Điều 29 yêu cầu bệnh viện giữ lại những người được đưa đến theo cách này, lập tức chỉ định bác sĩ tâm thần có giấy phép hành nghề để chẩn đoán và kịp thời đưa ra kết luận. Điều 30 quy định điều trị nội trú lấy nguyên tắc tự nguyện làm chính. Nhưng có một ngoại lệ: kết luận chẩn đoán cho thấy người đó mắc rối loạn tâm thần nghiêm trọng, đồng thời "đã xảy ra hành vi gây nguy hiểm cho an toàn của người khác, hoặc có nguy cơ gây nguy hiểm cho an toàn của người khác". Đối với trường hợp này, phải tiến hành điều trị nội trú, không lấy sự đồng ý của本人 làm điều kiện. Đe dọa làm hại người khác tự thân đã có thể trực tiếp báo 110. Viết thư đe dọa, hoặc dùng cách khác đe dọa an toàn thân thể của người khác, sẽ bị tạm giữ không quá 5 ngày hoặc phạt không quá 1000 tệ. Đe dọa phóng hỏa, gây nổ, phát tán chất nguy hiểm, đồng thời làm rối loạn trật tự công cộng, sẽ bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày và có thể bị phạt không quá 1000 tệ (toàn quốc, "Luật Xử phạt quản lý an ninh trật tự" có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). "Luật Xử phạt quản lý an ninh trật tự" (sửa đổi năm 2025, Điều 29, 50). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202506/t20250627_699863.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012, sửa đổi năm 2018). "Luật Sức khỏe tâm thần" (Điều 28, 29, 30, 35). https://www.gov.cn/guoqing/2021-10/29/content_5647635.htm; Cơ quan Điều tra Tai nạn Hàng không Pháp BEA (2016). Final Report BEA2015-0125.en: Accident on 24 March 2015 at Prads-Haute-Bléone to the Airbus A320-211 registered D-AIPX operated by Germanwings. https://bea.aero/uploads/tx_elydbrapports/BEA2015-0125.en-LR.pdf
  • Ghi chú: Theo thước đo lợi ích, điều này tính cả vợ/chồng, cha mẹ, con cái sống cùng nhà. Trong câu "đừng ai hòng sống yên" thường có cả bạn, hơn nữa pháp luật trao quyền đưa đi khám chính cho thân nhân gần, người ngoài muốn can thiệp cũng không làm được, chỉ có thể báo cảnh sát. Việc đưa đi khám chỉ áp dụng cho những dấu hiệu nguy hiểm thực sự; lời nóng giận khi cãi nhau không được tính, cũng không thể dựa vào đó để đưa người nhà không nghe lời vào bệnh viện. Cùng một bộ luật cũng quy định: nếu kiểm tra lại hoặc giám định và xác định người đó không mắc rối loạn tâm thần nghiêm trọng, bệnh viện không được giữ người đó nằm viện (Điều 35). Nếu không phân biệt được thì trước tiên hãy gọi 12356 để hỏi, hoặc báo 110 để cảnh sát đến hiện trường. Nếu không chắc người đó có muốn tự sát hay không, có thể hỏi thẳng. Hỏi như vậy sẽ không khiến họ càng muốn tự sát, xem mục 1 điều 43 (hỏi thẳng người bên cạnh đang có trạng thái cảm xúc bất ổn). Kết luận điều tra chuyến bay Germanwings 9525 là: nhà chức trách và người sử dụng lao động không có cách nào áp dụng biện pháp để ngăn cơ phó thực hiện chuyến bay ngày hôm đó. Nguyên nhân là "không phải bản thân anh ta, cũng không phải bất kỳ người nào khác — bác sĩ, đồng nghiệp hoặc người nhà — thông báo cho họ". Toàn bộ 150 người trên máy bay đều thiệt mạng, gồm 2 phi công, 4 tiếp viên và 144 hành khách.

16. Không chửi người, bịa tin, chuyển tiếp chuyện chưa kiểm chứng trên mạng; bị bạo lực mạng thì lưu chứng cứ trước rồi báo cảnh sát

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi đăng, suy nghĩ thêm mười giây. Khi bị công kích, chụp màn hình, quay màn hình, lưu đường link và ID tài khoản, trước tiên khiếu nại với nền tảng, sau đó báo cảnh sát. Khó ở chỗ phải nhịn không chửi lại khi bị chửi.
  • Nói dễ hiểu: Công khai chửi người hoặc bịa chuyện phỉ báng người khác thì bị tạm giữ không quá 5 ngày, hoặc phạt không quá 1000 tệ, trường hợp nghiêm trọng thì bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày. Nếu tình tiết nghiêm trọng thì cấu thành tội làm nhục, tội phỉ báng, bị phạt tù không quá 3 năm. Ngược lại, khi bạn bị bạo lực mạng, về nguyên tắc, tội làm nhục và phỉ báng phải do chính bạn đến tòa khởi kiện, vì vậy việc chụp màn hình, quay màn hình, lưu đường link phải dựa vào chính bạn.
  • Lợi ích: Công khai làm nhục người khác hoặc bịa đặt sự thật để phỉ báng người khác thì bị tạm giữ không quá 5 ngày, hoặc phạt không quá 1000 tệ. Trường hợp tình tiết nghiêm trọng thì bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày. Nhiều lần gửi thông tin làm nhục, đe dọa, quấy rối, đeo bám, theo dõi, lén chụp và phát tán đời tư của người khác thì cũng bị xử phạt như vậy. Cố ý phát tán tin đồn, làm rối loạn trật tự công cộng thì bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày. Trường hợp nghiêm trọng thì cấu thành tội làm nhục, tội phỉ báng, bị phạt tù không quá 3 năm. Nếu bị phỉ báng trên mạng và gặp khó khăn trong việc thu thập chứng cứ, có thể đề nghị tòa yêu cầu công an hỗ trợ (toàn quốc, "Luật Xử phạt Vi phạm Hành chính về An ninh Trật tự" có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). "Luật Xử phạt Vi phạm Hành chính về An ninh Trật tự" (sửa đổi năm 2025, điều 29, 50). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202506/t20250627_699863.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (điều 246). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). "Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự (9)" (điều 16, bổ sung khoản 3 điều 246 Bộ luật Hình sự). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180205_364562.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). "Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự (9)" (khoản 3 mới bổ sung của điều 246 Bộ luật Hình sự). Toàn văn do Cục Khiếu nại và Kiến nghị Quốc gia đăng lại https://www.gjxfj.gov.cn/gjxfj/fgwj/flfg/webinfo/2017/03/1601761496614423.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2013). "Giải thích một số vấn đề về việc áp dụng pháp luật trong xử lý các vụ án hình sự như tội phỉ báng được thực hiện bằng việc lợi dụng mạng thông tin" (Pháp thích〔2013〕21, điều 1). https://www.spp.gov.cn/spp/zdgz/201309/t20130910_62417.shtml
  • Ghi chú: Hai tội làm nhục và phỉ báng này về nguyên tắc là "chỉ xử lý khi có yêu cầu", tức là phải do chính bạn đến tòa khởi kiện. Công an thường không chủ động lập án, chứng cứ chỉ có thể do chính mình tích lũy. Nhưng có hai trường hợp ngoại lệ. Một là "trừ trường hợp gây nguy hại nghiêm trọng cho trật tự xã hội và lợi ích quốc gia", trong trường hợp này công an có thể trực tiếp xử lý (khoản 2 điều 246 Bộ luật Hình sự). Hai là khi bị phỉ báng trên mạng và quả thực gặp khó khăn trong việc tự thu thập chứng cứ, tòa có thể yêu cầu công an hỗ trợ điều tra (khoản 3 cùng điều, được bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự (9)). Chuyển tiếp cũng vẫn phải chịu trách nhiệm. Bản giải thích năm 2013 của Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao về tội phỉ báng trên mạng nêu rõ: Biết rõ đó là chuyện bịa đặt, gây tổn hại danh dự người khác mà vẫn đăng lên mạng, nếu tình tiết nghiêm trọng thì bị xử lý theo hành vi "bịa đặt sự thật để phỉ báng người khác". Sau khi bản thân bị bạo lực mạng thì xử lý thế nào, xem điều 37 của mục này (bị bạo lực mạng thì trước tiên củng cố chứng cứ rồi chọn cách xử lý). Số điều về tội làm nhục, phỉ báng đã được đổi từ điều 42 của luật cũ thành điều 50 của luật mới.

17. Đọc hết giấy tờ trước khi ký, không ký thay người khác, không ký vào giấy trắng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Bỏ thêm vài phút, đọc hợp đồng, giấy vay tiền, giấy bảo lãnh, giấy tờ nhận việc từ đầu đến cuối. Chỗ nào không hiểu thì hỏi ngay tại chỗ, sau đó chụp ảnh lưu lại. Khó ở chỗ phải từ từ đọc hết trước mặt đối phương.
  • Nói dễ hiểu: Đã ký thì được tính là có hiệu lực, điểm chỉ cũng có giá trị như chữ ký. "Không đọc rõ", "tưởng là thứ khác" rất khó được tòa chấp nhận. Vì vậy, hãy bỏ thêm vài phút đọc từ đầu đến cuối, chỗ nào không hiểu thì hỏi ngay tại chỗ, chụp ảnh lưu lại. Không ký thay người khác, không ký vào giấy trắng, trên bản sao chứng minh nhân dân phải ghi rõ mục đích sử dụng.
  • Lợi ích: Hợp đồng được xác lập theo pháp luật được pháp luật bảo vệ và có tính ràng buộc đối với cả hai bên ký kết. Đã ký thì phải thực hiện đầy đủ theo thỏa thuận. Điều 490 Bộ luật Dân sự ghi rõ, đối với hợp đồng được lập bằng văn bản hợp đồng, "hợp đồng được xác lập khi hai bên ký tên, đóng dấu hoặc điểm chỉ". Điểm chỉ, ký tên và đóng dấu là ba cách thức ngang hàng, điểm chỉ rồi thì hợp đồng cũng được xác lập như ký tên hoặc đóng dấu. "Không đọc rõ", "tưởng là thứ khác" rất khó được tòa chấp nhận. Không ký thì sẽ không phải gánh những khoản nợ và trách nhiệm không thuộc về mình (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (điều 465, 490, 509). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml
  • Ghi chú: "Không ký thay người khác, không ký vào giấy trắng, trên bản sao chứng minh nhân dân phải ghi rõ mục đích sử dụng" là cách làm rút ra từ kinh nghiệm, không có văn bản chính thức riêng. Mục đích của chúng giống nhau: đừng để chữ ký của bạn bị ghép vào một hợp đồng được xác lập về mặt pháp lý mà bạn lại buộc phải thừa nhận. Chữ ký điện tử, xác nhận bằng nhận diện khuôn mặt, thông thường tòa cũng công nhận là do chính bạn ký. Nếu người quen nhờ bạn hỗ trợ nhận diện khuôn mặt, ký tên để làm khoản vay, xem điều 45 (giúp nhận diện khuôn mặt). Nếu đã ký vào hợp đồng lao động còn để trống, xem điều 25 mục 19 (phải lấy lại phần hợp đồng lao động của mình).

18. Vay tiền thì viết giấy vay rõ ràng, trước khi bảo lãnh cho người khác phải nghĩ kỹ xem mình có sẵn lòng trả thay họ hay không

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Dùng một tờ giấy ghi rõ người cho vay, người vay, số tiền, lãi suất, thời hạn và phương thức trả nợ, hai bên ký tên. Tiền nên chuyển khoản để lưu lại dấu vết, không đưa tiền mặt.
  • Nói dễ hiểu: Giấy vay phải ghi đầy đủ: người cho vay, người vay, số tiền, lãi suất, thời hạn, phương thức trả nợ, hai bên ký tên. Tiền nên chuyển khoản, không đưa tiền mặt, ghi đầy đủ thì mới dễ khởi kiện. Khi bảo lãnh cho người khác, phải xem rõ có hai chữ "liên đới" hay không. Bảo lãnh thông thường phải đợi đến khi chủ nợ không thể thi hành việc thu hồi tiền từ người vay thì mới đến lượt bạn, còn bảo lãnh liên đới thì có thể trực tiếp đến đòi bạn.
  • Lợi ích: Hợp đồng vay phải được lập bằng văn bản, nội dung thường bao gồm loại khoản vay, loại tiền tệ, mục đích sử dụng, số tiền, lãi suất, thời hạn và phương thức trả nợ. Ghi đầy đủ thì mới dễ khởi kiện. Nếu hợp đồng bảo lãnh không ghi rõ bảo lãnh theo phương thức nào hoặc ghi không rõ ràng thì được tính là bảo lãnh thông thường. Người bảo lãnh thông thường có thể chờ trước. Người đòi nợ phải khởi kiện hoặc yêu cầu trọng tài trước, sau đó xin cưỡng chế thi hành đối với tài sản của người vay. Sau khi thi hành mà vẫn không trả đủ thì mới đến lượt bạn trả thay họ. Ngược lại, nếu ký "bảo lãnh trách nhiệm liên đới" thì không có lớp bảo vệ này, người đòi nợ có thể trực tiếp đến đòi bạn (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (điều 668, 681, 686, 687). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml
  • Ghi chú: Đối với tiền đã cho vay, phần lãi vượt quá 4 lần LPR sẽ không được tòa bảo vệ, xem mục 7. Ghi số chứng minh nhân dân trên giấy vay và ghi rõ "khoản vay" là cách làm rút ra từ kinh nghiệm. Trên giấy bảo lãnh có hai chữ "liên đới" hay không sẽ quyết định bạn đứng sau người vay hay cùng đứng ngang hàng với họ để bị đòi nợ, vì vậy hãy đọc kỹ trước khi ký. Nếu đã thỏa thuận để bạn làm người bảo lãnh nhưng thực tế lại ký hợp đồng vay, xem điều 45 (người vay là bạn, không phải người bảo lãnh).

19. Đừng để bản thân mắc kẹt: thời hiệu khởi kiện dân sự 3 năm, trọng tài lao động 1 năm, quá hạn thì đối phương chỉ cần nói một câu "đã quá thời hiệu" là đủ

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Đòi tiền đừng chỉ đòi trong đầu, hãy dùng WeChat, tin nhắn, email hoặc thư bảo đảm để lưu lại dấu vết.
  • Nói dễ hiểu: Thời hiệu khởi kiện dân sự là 3 năm, tính từ ngày bạn biết quyền của mình bị xâm phạm. Quá thời hạn, tòa án sẽ không chủ động can thiệp, nhưng đối phương chỉ cần nói một câu "đã quá thời hiệu" tại tòa là đủ, tiền vẫn còn đó, chỉ là không đòi lại được. Trước khi 3 năm hết hạn, một tin nhắn đòi tiền có lưu lại dấu vết cũng có thể khiến 3 năm này được tính lại từ đầu. Tranh chấp lao động là một quy định khác, thời hiệu trọng tài là 1 năm.
  • Lợi ích: Bộ luật Dân sự quy định "thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân bảo vệ quyền dân sự là 3 năm". Mốc bắt đầu là "tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền của mình bị thiệt hại và người có nghĩa vụ", tính từ ngày bạn biết mình bị thiệt, đồng thời biết phải tìm ai để yêu cầu. Thời hạn dài nhất không quá 20 năm kể từ ngày quyền bị thiệt hại. Khi thời hạn kết thúc, "người có nghĩa vụ có thể đưa ra biện hộ về việc không thực hiện nghĩa vụ". Tòa án sẽ không tự mình xem xét thời hiệu, nhưng chỉ cần đối phương đề cập tại tòa là có hiệu lực, tiền vẫn còn đó, chỉ là không đòi lại được nữa. Có bốn việc khiến thời hiệu bị gián đoạn, một khi bị gián đoạn thì 3 năm sẽ được tính lại từ đầu. Một là bạn yêu cầu người nợ mình thực hiện nghĩa vụ. Hai là đối phương đồng ý thực hiện nghĩa vụ. Ba là bạn khởi kiện hoặc yêu cầu trọng tài. Bốn là những trường hợp khác có hiệu lực tương đương với các việc này. Việc gián đoạn phải xảy ra trước khi 3 năm hết hạn, nếu quá hạn rồi mới đòi thì thời hiệu sẽ không được tính lại. Nếu đã thỏa thuận trả góp, thời hiệu được tính từ ngày đến hạn của đợt trả cuối cùng. Có bốn loại yêu cầu không bị giới hạn bởi thời hiệu. Một là yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, loại bỏ trở ngại, loại trừ nguy hiểm. Hai là đòi lại bất động sản của mình và động sản đã đăng ký. Ba là tiền cấp dưỡng nuôi con, tiền phụng dưỡng và tiền cấp dưỡng. Bốn là những trường hợp khác do pháp luật quy định. Tranh chấp lao động là một quy định khác: thời hiệu trọng tài là 1 năm, tính từ ngày biết hoặc phải biết quyền của mình bị xâm phạm. Tuy nhiên, "trong thời gian quan hệ lao động còn tồn tại, nếu phát sinh tranh chấp do nợ tiền lương, việc người lao động yêu cầu trọng tài không bị giới hạn bởi thời hiệu trọng tài quy định tại khoản 1 điều này; nhưng nếu quan hệ lao động chấm dứt thì phải được đưa ra trong vòng một năm kể từ ngày quan hệ lao động chấm dứt" (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (điều 188, 189, 192, 193, 195, 196, 197). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài tranh chấp lao động" (điều 27). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (do Cục Nhân lực và An sinh xã hội thành phố An Khang đăng lại)
  • Ghi chú: Đây có lẽ là một trong những việc rẻ nhất trong cả cuốn sách. Trước khi 3 năm hết hạn, một tin nhắn đòi tiền có lưu lại dấu vết cũng có thể khiến 3 năm được tính lại từ đầu. Không làm gì cả thì có thể vô ích mà mất đi tư cách thắng kiện. Nói trước rằng "tôi sẽ không viện dẫn thời hiệu" thì không được tính, hai bên thỏa thuận kéo dài hoặc rút ngắn 3 năm cũng không được tính. Ngược lại, nếu quá thời hạn mà đối phương vẫn đồng ý trả thì sau đó không thể viện dẫn thời hiệu để từ chối trả tiền. Tiền đã tự nguyện trả rồi cũng không thể đòi lại. Giấy vay và bảo lãnh xem điều 18 (giấy vay và bảo lãnh). Giai đoạn thi hành án xem điều 20 (bị khởi kiện, bị thi hành án thì trung thực khai báo tài sản). Tiền làm thêm giờ và tiền lương của ngày nghỉ phép năm chưa nghỉ áp dụng quy định về trọng tài lao động, xem mục 19, điều 1, 2. Thời hiệu đối với tiền lương gấp đôi khi không ký hợp đồng được tính khác nhau tùy từng địa phương, xem mục 19, điều 20 (tiền lương gấp đôi).

20. Bị khởi kiện, bị thi hành án, hãy trung thực khai báo tài sản, có thể trả bao nhiêu thì trả bấy nhiêu, đừng chuyển nhà và tiền cho người thân, bạn bè hoặc công ty

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khai báo tài sản theo yêu cầu của tòa án: hiện có những gì, trong vòng một năm trước ngày nhận được thông báo thi hành án có những gì. Có thể trả được thì trả trước. Nếu không trả nổi thì thương lượng hòa giải, trả góp với người yêu cầu thi hành án; người yêu cầu thi hành án chính là bên đòi nợ.
  • Nói dễ hiểu: Tặng không hoặc giả vờ chuyển nhượng nhà cho công ty, chuyển tiền cho người thân, bạn bè, khiến phán quyết không thể được thi hành, thì đó là tội không chấp hành thi hành án. Tội không chấp hành thi hành án bị phạt tù dưới 3 năm, tình tiết đặc biệt nghiêm trọng thì phạt tù từ 3 đến 7 năm. Người thân, bạn bè biết rõ mà vẫn giúp che giấu tiền, sang tên tài sản thì bị tính là đồng phạm, tiền vẫn bị thu hồi. Từ chối khai báo hoặc khai báo gian dối về tài sản, cá nhân có thể bị phạt dưới 10 chục nghìn tệ, tạm giữ dưới 15 ngày.
  • Lợi ích: Bản thân việc chuyển dịch tài sản đã là một tình tiết cấu thành tội phạm. Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc từng giải thích Điều 313 Bộ luật Hình sự. Phần giải thích trực tiếp liệt kê việc "người phải thi hành án che giấu, chuyển dịch, cố ý phá hủy tài sản hoặc chuyển nhượng tài sản không có đối giá, chuyển nhượng tài sản với giá thấp rõ ràng không hợp lý, khiến phán quyết, quyết định không thể được thi hành" là "có khả năng thi hành nhưng từ chối thi hành, tình tiết nghiêm trọng". Che giấu tiền, chuyển tiền, cố ý đập phá đồ đạc của mình, tặng không, bán rẻ, khiến phán quyết không thể được thi hành, đều bị tính. Hai cơ quan tối cao (Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao) trong phần giải thích năm 2024 lại bổ sung thêm 10 trường hợp. Trong đó có việc dùng cách thức hòa giải giả, chuyển nhượng giả để xử lý quyền lợi tài sản của mình. Cũng bao gồm việc mua tài sản của người khác với giá cao rõ ràng không hợp lý, đứng ra bảo đảm cho khoản nợ của người khác. Tất cả đều là cố ý vét sạch tài sản mà bản thân có thể dùng để trả nợ. Tội không chấp hành thi hành án bị phạt tù dưới 3 năm. Tình tiết đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 3 đến 7 năm và phạt tiền. Đặc biệt nghiêm trọng gồm những tình tiết sau: dùng tố tụng giả, trọng tài giả, công chứng giả để cản trở thi hành án. Tập trung đông người tấn công địa điểm thi hành án. Bao vây, khống chế, đánh nhân viên thi hành án. Do từ chối thi hành mà người yêu cầu thi hành án tự sát hoặc tự gây thương tích. Người ngoài không phải đương sự trong vụ án, biết rõ tình hình mà vẫn thông đồng với người đó, giúp che giấu tiền, sang tên tài sản, thì bị xử lý với tư cách đồng phạm của tội không chấp hành thi hành án. Tài sản bị xử lý trái pháp luật phải được thu hồi theo pháp luật hoặc buộc hoàn trả, bồi thường. Nếu chuyển dịch tài sản ngay sau khi bị đơn nhận được thông báo yêu cầu trả lời vụ kiện và trước khi phán quyết có hiệu lực, thì cũng bị tính. Về dân sự, đối với việc tặng không và chuyển nhượng với giá thấp rõ ràng không hợp lý, người đòi nợ có thể đề nghị tòa án hủy bỏ giao dịch chuyển nhượng này. Từ chối khai báo hoặc khai báo gian dối về tài sản, tòa án có thể phạt tiền, đối với cá nhân là dưới 10 chục nghìn tệ. Cũng có thể tạm giữ dưới 15 ngày (toàn quốc, theo giải thích của hai cơ quan tối cao, từ tháng 12 năm 2024)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2002). Giải thích về "Điều 313 Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa". https://www.gov.cn/gongbao/content/2002/content_61738.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2024). Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc xử lý các vụ án hình sự không chấp hành phán quyết, quyết định (Số 13 năm 2024, điều 3, 4, 5, 6, 8, 11, 12). Trang công bố của Tòa án Nhân dân Tối cao, đối chiếu toàn văn từ bản đăng lại của Nhà tù Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông. https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/447931.html, http://gzjy.gd.gov.cn/zxxx/content/post_4608108.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). Sửa đổi Bộ luật Hình sự lần thứ chín (Điều 39, sửa đổi Điều 313 Bộ luật Hình sự). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180205_364562.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). Bộ luật Dân sự (Điều 538, 539, 540). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2023). Luật Tố tụng Dân sự (Điều 114, 118, 252). Bản đăng lại của Cục Giám sát và Quản lý Thị trường tỉnh Quý Châu: https://amr.guizhou.gov.cn/zwgk/xxgkml/jcxxgk/zcfg/fl/202401/t20240129_83645867.html
  • Ghi chú: Thông tin lan truyền trên mạng rằng "đăng ký căn nhà dưới danh nghĩa công ty làm ký túc xá nhân viên, chuyển hết tiền cho người thân" không phải là lỗ hổng, mà chính là hành vi tặng không và chuyển nhượng giả được giải thích tư pháp nêu đích danh. Người thân, bạn bè và công ty giúp bạn thực hiện sẽ bị tính là đồng phạm, tài sản cần thu hồi thì vẫn bị thu hồi. Ngược lại, thật sự không có tiền thì không cấu thành tội này. Để phán đoán bạn có phải là "có tiền mà không trả" hay không, trước hết phải trừ đi các khoản chi tiêu thiết yếu cho cuộc sống của bản thân và những người trong gia đình mà bạn phải nuôi dưỡng. Nếu trả một phần hoặc toàn bộ số tiền trước khi Viện Kiểm sát khởi tố, đồng thời tình tiết nhẹ, thì có thể không truy tố. Nếu trả trước khi bản án sơ thẩm được tuyên, có thể được giảm nhẹ hình phạt, thậm chí được miễn phạt. Sau khi bị đưa vào danh sách, bị hạn chế tiêu dùng thì phải làm gì, xem Điều 21 (bị hạn chế tiêu dùng hoặc bị đưa vào danh sách người mất uy tín). Sau khi thực hiện xong nghĩa vụ thì khôi phục thế nào, xem mục 7, Điều 19 (làm lại từ đầu sau khi từng bị đưa vào danh sách người mất uy tín).

21. Bị hạn chế tiêu dùng hoặc bị đưa vào danh sách người không đáng tin cậy, trước tiên phải tìm hiểu rõ mình được đưa vào theo điều nào, có thể sửa thì xin sửa

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Đến tòa án thi hành án để tìm hiểu rõ mình được đưa vào theo mục nào. Chuẩn bị giấy tờ chứng minh đã trả tiền, đã thực hiện theo phán quyết (chứng từ thi hành), hoặc chuẩn bị tài liệu bảo lãnh. Khoản tiêu dùng cần thiết cho sinh hoạt, kinh doanh thì mỗi lần cần đều phải nộp đơn riêng. Cái khó là phải tự mình đi lại nhiều lần, nộp đơn nhiều lần.
  • Nói dễ hiểu: Trước tiên phải làm rõ mình bị hạn chế tiêu dùng hay đã bị đưa vào danh sách người không đáng tin cậy, đây là hai việc khác nhau. Chỉ có sáu trường hợp được đưa vào danh sách người không đáng tin cậy, không phải trường hợp nào cũng tính là 2 năm. Nếu đáp ứng điều kiện xóa tên, tòa án phải xóa tên trong vòng 3 ngày làm việc. Hạn chế tiêu dùng cao cấp bao gồm chín loại, ngồi tàu cao tốc có đầu chữ G cũng được tính, còn việc cần thiết cho sinh hoạt hoặc kinh doanh thì mỗi lần cần đều có thể nộp đơn xin.
  • Lợi ích: Chỉ có sáu trường hợp được đưa vào danh sách người không đáng tin cậy. Một là có khả năng thi hành nhưng từ chối thi hành. Hai là cản trở, chống đối việc thi hành bằng cách làm giả chứng cứ, đe dọa bằng bạo lực. Ba là né tránh việc thi hành bằng cách kiện giả, trọng tài giả hoặc che giấu, chuyển dịch tài sản. Bốn là vi phạm chế độ báo cáo tài sản. Năm là vi phạm lệnh hạn chế tiêu dùng. Sáu là không có lý do chính đáng mà từ chối thi hành thỏa thuận hòa giải thi hành án. Nếu đã cung cấp bảo lãnh đầy đủ và có hiệu lực, hoặc tài sản bị kê biên, tạm giữ, phong tỏa đủ để trả nợ, thì không được đưa vào theo mục thứ nhất (có khả năng thi hành nhưng từ chối thi hành). Nếu người bị thi hành án là người chưa thành niên thì không được đưa vào. Người được đưa vào do các trường hợp từ thứ hai đến thứ sáu thì thời hạn là 2 năm. Trường hợp thứ nhất "có khả năng thi hành nhưng từ chối thi hành" không thể áp dụng trực tiếp thời hạn này. Nếu cản trở, chống đối việc thi hành bằng đe dọa bạo lực và tình tiết nghiêm trọng, hoặc có nhiều hành vi không đáng tin cậy, thì có thể kéo dài thêm từ 1 đến 3 năm. Đối với trường hợp không có thời hạn đưa vào, nếu đã thi hành xong, thỏa thuận hòa giải đã được thi hành xong, tòa án đã ra phán quyết chấm dứt việc thi hành và bảy trường hợp khác, tòa án phải xóa tên trong vòng 3 ngày làm việc. Đối với trường hợp có thời hạn đưa vào, nhóm điều kiện này không được áp dụng; tòa án phải xóa tên trong vòng 3 ngày làm việc sau khi hết thời hạn. Nếu tích cực thi hành hoặc chủ động sửa chữa hành vi không đáng tin cậy thì còn có thể được xóa tên trước thời hạn. Cá nhân bị hạn chế tiêu dùng không được thực hiện chín loại tiêu dùng cao cấp, cũng không được thực hiện những khoản tiêu dùng không cần thiết cho sinh hoạt và công việc. Một là đi máy bay, nằm giường mềm trên tàu hỏa, ngồi khoang từ hạng hai trở lên trên tàu thủy. Hai là tiêu dùng cao cấp tại nhà nghỉ, khách sạn từ hạng sao trở lên, câu lạc bộ đêm, sân golf. Ba là mua bất động sản, hoặc xây mới, mở rộng, sửa sang nhà ở cao cấp. Bốn là thuê tòa nhà văn phòng, khách sạn, căn hộ cao cấp để làm văn phòng. Năm là mua phương tiện không cần thiết cho hoạt động kinh doanh. Sáu là đi du lịch, nghỉ dưỡng. Bảy là cho con học trường tư thục có mức học phí cao. Tám là đóng phí bảo hiểm cao để mua sản phẩm bảo hiểm, quản lý tài sản. Chín là ngồi bất kỳ chỗ nào trên đoàn tàu động lực có đầu chữ G, hoặc ngồi hạng nhất trở lên trên các đoàn tàu động lực khác. Nếu vì nhu cầu thiết yếu của sinh hoạt hoặc kinh doanh mà phải thực hiện một trong các việc trên thì phải xin tòa án, chỉ được thực hiện sau khi được chấp thuận. Nếu cung cấp bảo lãnh thực sự có hiệu lực, hoặc được người yêu cầu thi hành đồng ý, tòa án có thể解除 hạn chế tiêu dùng cao cấp (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Tòa án Nhân dân Tối cao (sửa đổi 2017). "Một số quy định về việc công bố thông tin danh sách người bị thi hành án không đáng tin cậy" (điều 1, 2, 3, 4, 10). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/37182.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (sửa đổi 2015). "Một số quy định về việc hạn chế người bị thi hành án tiêu dùng cao cấp và các khoản tiêu dùng liên quan" (Giải thích pháp luật〔2015〕17, điều 3, 8, 9): "(9) Ngồi tất cả các chỗ trên đoàn tàu động lực có đầu chữ G, ngồi chỗ từ hạng nhất trở lên trên các đoàn tàu động lực khác và các hành vi tiêu dùng khác không cần thiết cho sinh hoạt và công việc". https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/15046.html
  • Ghi chú: Hạn chế tiêu dùng cao cấp chính là hạn chế tiêu dùng cao cấp. Quy định này được ban hành vào năm 2010, năm 2015 được sửa đổi bằng Giải thích pháp luật〔2015〕17. Tên gọi được đổi thành "Một số quy định về việc hạn chế người bị thi hành án tiêu dùng cao cấp và các khoản tiêu dùng liên quan", mục này được viết theo văn bản hiện hành sau sửa đổi. Lần sửa đổi năm 2015 có ba điểm quan trọng. Quy định này bổ sung loại thứ chín, tất cả các chỗ trên tàu cao tốc đều được tính. Quy định này xóa bỏ giới hạn "dùng tài sản của mình để chi trả", trước đây viết là "không được có những hành vi dùng tài sản của mình để chi trả các khoản phí sau đây". Quy định này còn quy định rằng nếu một đơn vị bị hạn chế tiêu dùng thì người kiểm soát thực tế cũng bị hạn chế theo, nhưng đối với tiêu dùng cá nhân, dùng tiền cá nhân thì có thể xin tòa án thi hành án. Danh sách người không đáng tin cậy và hạn chế tiêu dùng là hai việc khác nhau, có thể chỉ vướng một trong hai. Sau khi được xóa khỏi danh sách thì làm lại từ đầu thế nào, xem mục 7, điều 19 (sau khi từng bị đưa vào danh sách người không đáng tin cậy thì làm lại từ đầu thế nào). Văn bản hiện hành không nói rõ vợ hoặc chồng, con cái dùng tiền tự kiếm được có bị hạn chế hay không; nếu gặp trường hợp này thì hỏi tòa án thi hành án.

22. Bị lừa khi mua hàng online, giao dịch đồ cũ: trước tiên khiếu nại với nền tảng, sau đó báo cảnh sát, rồi tính xem có đáng kiện hay không

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Khiếu nại với nền tảng và báo cảnh sát đều không mất tiền. Khi khởi kiện, nếu số tiền tranh chấp trong vòng 1 vạn tệ, phí thụ lý là 50 tệ; nếu áp dụng thủ tục giản lược, hòa giải hoặc rút đơn thì tiếp tục giảm một nửa. Các khâu thụ lý vụ án, xét xử và thi hành án mỗi khâu ít nhất chiếm nửa ngày đến một ngày, nộp đơn khởi kiện online có thể bớt công đi lại. Cần lưu giữ đơn hàng, lịch sử trò chuyện, lịch sử chuyển khoản và phiếu giao hàng. Khó ở chỗ khi phải đi lại, xử lý nhiều lần thì đừng bỏ cuộc giữa chừng.
  • Nói dễ hiểu: Trước tiên hãy tìm nền tảng. Nền tảng có tiền ký quỹ và quy tắc xử phạt, xử lý nhanh nhất. Sau đó báo cảnh sát: bị lừa từ 3000 tệ đến trên 1 vạn tệ là đủ cấu thành tội lừa đảo, tiêu chuẩn ở mỗi tỉnh khác nhau; nếu chưa đủ thì xử phạt theo quy định về an ninh trật tự. Nếu muốn khởi kiện, tranh chấp mua hàng online có thể khởi kiện tại tòa án nơi nhận hàng, số tiền nhỏ thì áp dụng thủ tục tố tụng vụ án nhỏ, xét xử xong trong vòng 2 tháng, có thể nộp đơn online.
  • Lợi ích: Lừa đảo từ 3000 tệ đến trên 1 vạn tệ cấu thành "số tiền tương đối lớn" của tội lừa đảo, mỗi tỉnh xác định tiêu chuẩn địa phương trong phạm vi này. Mức này bị phạt tù không quá 3 năm, đồng thời phạt tiền hoặc chỉ phạt tiền. Nếu chưa đủ tiêu chuẩn hình sự thì xử phạt theo quy định về xử phạt an ninh trật tự: tạm giữ từ 5 đến 10 ngày, hoặc phạt không quá 2000 tệ. Tình tiết tương đối nghiêm trọng thì tạm giữ từ 10 đến 15 ngày, đồng thời có thể phạt không quá 3000 tệ. Về dân sự, tranh chấp hợp đồng mua hàng online có thể khởi kiện tại tòa án nơi nhận hàng, không cần đến nơi người bán cư trú. Nếu số tiền tranh chấp không quá 50% mức lương bình quân năm của người lao động đang làm việc trong tỉnh vào năm trước thì áp dụng thủ tục tố tụng vụ án nhỏ. Tố tụng vụ án nhỏ xét xử chung thẩm ở cấp sơ thẩm (xét xử xong thì có hiệu lực, không thể kháng cáo). Sau khi thụ lý, vụ án được xét xử xong trong vòng 2 tháng, thủ tục giản lược là 3 tháng. Tố tụng dân sự có thể tiến hành online, hiệu lực giống như tiến hành trực tiếp (toàn quốc, theo Luật Tố tụng dân sự từ tháng 1 năm 2024, Luật Xử phạt an ninh trật tự từ tháng 1 năm 2026)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2011). "Giải thích một số vấn đề về việc áp dụng pháp luật cụ thể trong xử lý các vụ án hình sự về tội lừa đảo" (Pháp thích〔2011〕số 7, điều 1). https://www.spp.gov.cn/spp/sfjs/201802/t20180201_363736.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (điều 266). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). "Luật Xử phạt an ninh trật tự" (sửa đổi năm 2025, điều 58). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202506/t20250627_699863.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2023). "Luật Tố tụng dân sự" (điều 16, 164, 165, 168). https://fgw.sh.gov.cn/ys-syjf-zc-2.4.1-h5/20240408/073febdb2b04464390546232d4089f51.html (do Ủy ban Phát triển và Cải cách thành phố Thượng Hải đăng lại); Tòa án Nhân dân Tối cao (sửa đổi năm 2022). "Giải thích về việc áp dụng Luật Tố tụng dân sự" (điều 20). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/353651.html; Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, điều 13, 15, 16). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2008-03/28/content_6929.htm
  • Ghi chú: Muốn biết có đáng kiện hay không, có thể tính như sau: lấy tiền công theo giờ sau thuế của bạn nhân với thời gian phải bỏ ra, rồi cộng thêm phí thụ lý của tòa án. Các khâu thụ lý vụ án, xét xử và có thể phải xin thi hành án, mỗi khâu tính từ nửa ngày đến một ngày. So sánh kết quả tính được với số tiền bạn muốn đòi lại, sau đó chiết khấu thêm một phần để ước tính xem nếu thắng kiện có thực sự thi hành và lấy được tiền hay không. Có kiện hay không, tự quyết định dựa trên khoản tính này. Sau khi Luật Xử phạt an ninh trật tự được sửa đổi năm 2025, toàn bộ số điều đã thay đổi; tội trộm cắp và lừa đảo được chuyển từ điều 49 của luật cũ sang điều 58. Sau khi Luật Tố tụng dân sự được sửa đổi năm 2023, thủ tục tố tụng vụ án nhỏ nằm ở điều 165. Đừng chép tài liệu cũ ở hai chỗ này. "Ưu tiên khiếu nại với nền tảng" là kinh nghiệm thực tế: nền tảng có tiền ký quỹ và quy tắc xử phạt, xử lý nhanh nhất. Pháp thích〔2011〕số 7 trên trang web của viện kiểm sát không ghi số văn bản, số văn bản đang chờ đối chiếu với trang đăng nguyên văn của Tòa án Nhân dân Tối cao.

23. Tặng cho khoản tiền lớn khi yêu đương và trong thời kỳ hôn nhân: trước khi giao tiền hãy suy nghĩ cho kỹ, sau khi giao thì về nguyên tắc không đòi lại được

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi chuyển khoản lớn, hãy suy nghĩ trước: đây là cho vay hay cho tặng. Nếu là cho vay thì viết giấy vay tiền, ghi chú chuyển khoản là "tiền vay". Khó ở chỗ phải mở lời nói ra câu này.
  • Nói dễ hiểu: Một khi tiền đã giao đi thì về nguyên tắc không đòi lại được. Đồ đã tặng chỉ có thể tùy ý hủy việc tặng cho trước khi quyền sở hữu được chuyển sang tên đối phương. Sau khi hoàn tất việc sang tên, chỉ có thể hủy trong ba trường hợp: đối phương xâm hại nghiêm trọng đến bạn hoặc người thân thích gần của bạn; có nghĩa vụ phụng dưỡng bạn nhưng không phụng dưỡng; không thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận. Vì vậy, trước khi chuyển khoản lớn hãy suy nghĩ cho kỹ: đây là cho vay hay cho tặng.
  • Lợi ích: Đồ đã tặng có thể bị hủy trước khi chuyển sang tên đối phương; pháp luật gọi thời điểm này là chuyển giao quyền tài sản. Một khi đã hoàn tất việc chuyển khoản hoặc sang tên thì chỉ còn ba trường hợp có thể hủy. Một là bên nhận đồ xâm hại nghiêm trọng đến bạn hoặc người thân thích gần của bạn. Hai là có nghĩa vụ phụng dưỡng bạn nhưng không phụng dưỡng. Ba là không thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận trong hợp đồng tặng cho. Quà tặng, tiền mừng được tặng vào những thời điểm có ý nghĩa kỷ niệm như ngày lễ, sinh nhật, nếu giá trị không lớn thì không thuộc sính lễ. Các khoản chi tiêu hằng ngày nhằm thể hiện hoặc vun đắp tình cảm cũng không thuộc sính lễ. Hai loại này khi chia tay không hoàn trả theo quy định về sính lễ (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (điều 658, 663). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao (2024). "Quy định về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ tranh chấp liên quan đến sính lễ" (Pháp thích〔2024〕số 1, điều 3). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/423442.html
  • Ghi chú: "Những khoản tiền đặc biệt như 520, 1314 thường được xác định là tặng cho" là cách nói thường gặp trong thực tiễn xét xử, nhưng mục này chưa tìm thấy nguyên văn chính thức của Tòa án Nhân dân Tối cao nên không xem đó là kết luận. Việc tặng cho đã được công chứng tại văn phòng công chứng thì không thể nói hối hận là hối hận được. Một khoản chuyển khoản rốt cuộc là cho vay hay cho tặng thì phải xem chứng cứ; một câu "số tiền này trước hết tôi cho bạn vay" trong lịch sử trò chuyện hữu ích hơn nhiều so với việc tranh luận sau đó.

24. Tiền sính lễ chuyển khoản và ghi chú rõ ràng, lưu lại lịch sử trò chuyện; vay danh nghĩa hôn nhân để đòi tiền thì có thể đòi lại

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Tiền sính lễ, ba món vàng, tiền đổi cách xưng hô đều chuyển khoản và ghi rõ mục đích trong phần ghi chú. Những việc đã nói miệng, hãy lưu lại bằng lịch sử trò chuyện hoặc để người nhà có mặt xác nhận.
  • Nói dễ hiểu: Dùng hôn nhân để đòi tài sản là hành vi pháp luật cấm, tòa án ủng hộ việc hoàn trả. Trường hợp chưa đăng ký, đã đăng ký nhưng thực tế không chung sống, hoặc trước khi kết hôn đã trao sính lễ khiến bên đưa tiền gặp khó khăn trong cuộc sống, thì có thể yêu cầu hoàn trả. Đã đăng ký và cùng chung sống thì thông thường không hoàn trả. Vì vậy, tiền sính lễ, ba món vàng, tiền đổi cách xưng hô đều nên chuyển khoản và ghi chú mục đích, ai đưa tiền thì người đó giữ bằng chứng, nam hay nữ đều như nhau.
  • Lợi ích: Pháp luật cấm dùng hôn nhân để đòi tài sản. Nếu một bên dùng danh nghĩa sính lễ để đòi tài sản thông qua hôn nhân, bên kia yêu cầu hoàn trả thì tòa án ủng hộ. Có ba trường hợp có thể yêu cầu hoàn trả. Một là chưa đăng ký kết hôn. Hai là đã đăng ký nhưng thực tế không chung sống. Ba là trước khi kết hôn đã trao sính lễ, khiến bên đưa tiền gặp khó khăn trong cuộc sống. Đã đăng ký và cùng chung sống thì thông thường không hoàn trả. Tuy nhiên, nếu thời gian chung sống ngắn và số tiền sính lễ quá cao, tòa án sẽ xác định một tỷ lệ hoàn trả. Tỷ lệ này phụ thuộc vào việc số tiền thực tế đã được sử dụng như thế nào, có của hồi môn hay không, có sinh con hay không, và hai bên có lỗi hay không. Chưa đăng ký nhưng đã chung sống như vợ chồng thì cũng xử lý theo tỷ lệ tương tự (toàn quốc, từ tháng 2 năm 2024)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 1042). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao (2024). "Quy định về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc xét xử các vụ án tranh chấp liên quan đến sính lễ" (Giải thích pháp luật〔2024〕số 1, Điều 2, 5, 6). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/423442.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). "Giải thích về việc áp dụng phần Hôn nhân và gia đình của Bộ luật Dân sự (I)" (Giải thích pháp luật〔2020〕số 22, Điều 5). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/282071.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2023). "Bộ luật Tố tụng Dân sự" (Điều 152, 164). https://amr.guizhou.gov.cn/zwgk/xxgkml/jcxxgk/zcfg/fl/202401/t20240129_83645867.html (do Cục Giám sát và Quản lý Thị trường tỉnh Quý Châu đăng lại); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp chi phí tố tụng" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, Điều 6, 29). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Sính lễ có được coi là "số tiền quá cao" hay không còn phải xem xét thu nhập khả dụng bình quân đầu người tại nơi bên đưa tiền cư trú và hoàn cảnh gia đình của người đó; trên toàn quốc không có con số thống nhất. Trả lại bao nhiêu sẽ do thẩm phán xác định trong từng vụ án. Quy tắc đối với bên đưa tiền và bên nhận tiền là như nhau, ai đưa tiền thì người đó giữ bằng chứng. Chỉ tổ chức tiệc cưới mà không đăng ký kết hôn thì về mặt pháp luật không được coi là vợ chồng, xem mục 10, điều 21 (đã tổ chức tiệc cưới thì vẫn phải đi đăng ký kết hôn). Nếu đối phương không chịu trả thì phải khởi kiện ra tòa. Theo quy định, thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm được xét xử xong trong 6 tháng, có thể gia hạn; thủ tục đơn giản là 3 tháng. Phí luật sư thông thường do mình tự trả, khoản này không nằm trong chi phí tố tụng mà tòa án buộc bên thua kiện phải chịu.

25. Không cần sợ tài sản trước hôn nhân, chuyện thêm tên vào nhà và tiền bố mẹ bỏ ra nên viết rõ từ đầu

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Tự viết một bản thỏa thuận tài sản bằng văn bản thì không tốn tiền, đi công chứng thì phải trả thêm phí. Khi bố mẹ đưa tiền, hãy nhờ họ viết một câu xác nhận bằng văn bản. Toàn bộ việc này chỉ mất vài giờ nếu làm một lần. Điều khó là mở lời và nói chuyện tiền bạc với người nhà.
  • Nói dễ hiểu: Tài sản trước hôn nhân là tài sản cá nhân của bạn, không tự biến thành tài sản chung chỉ vì kết hôn đã lâu. Vợ chồng có thể thỏa thuận bằng văn bản rằng tài sản trước và sau hôn nhân thuộc về mỗi người. Có một điểm cần lưu ý: nếu đã thống nhất thêm tên đối phương vào giấy tờ nhà, thì trước khi hoàn tất đăng ký thay đổi vẫn có thể đổi ý, nhưng sau khi đăng ký xong thì căn nhà đó thuộc về đối phương. Khi ly hôn, bên nào che giấu, chuyển dịch, phung phí tài sản hoặc giả tạo khoản nợ thì có thể bị chia ít hơn hoặc không được chia.
  • Lợi ích: Tài sản trước hôn nhân là tài sản cá nhân, không tự biến thành tài sản chung chỉ vì kết hôn đã lâu. Vợ chồng có thể thỏa thuận bằng văn bản: tài sản trước hôn nhân và thu nhập sau hôn nhân thuộc về mỗi người, thuộc về chung, hoặc một phần thuộc về chung; thỏa thuận này có hiệu lực ràng buộc đối với cả hai bên. Bố mẹ bỏ tiền mua nhà trước hôn nhân được coi là tặng cho con của mình, trừ khi thể hiện rõ là tặng cho cả hai người. Bố mẹ bỏ tiền sau hôn nhân thì xử lý theo thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì xử lý theo nguyên tắc tài sản chung. Nếu trước hôn nhân hoặc trong thời kỳ hôn nhân có thỏa thuận tặng bất động sản của một bên cho bên kia, hoặc biến thành tài sản chung của hai người, thì trước khi đăng ký thay đổi có thể hủy bỏ. Sau khi đăng ký thì tài sản thuộc về đối phương. Khi ly hôn, bên nào che giấu, chuyển dịch, bán, phung phí tài sản chung hoặc giả tạo khoản nợ thì có thể bị chia ít hơn hoặc không được chia (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 1063, 1065, 1092). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). "Giải thích về việc áp dụng phần Hôn nhân và gia đình của Bộ luật Dân sự (I)" (Giải thích pháp luật〔2020〕số 22, Điều 29, 31, 32). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/282071.html
  • Ghi chú: Thỏa thuận tài sản có hiệu lực như nhau đối với cả nam và nữ. Muốn dùng thỏa thuận này để đối phó với khoản nợ của người phối ngẫu đối với người ngoài, điều kiện tiên quyết là chủ nợ biết hai người có thỏa thuận đó. Nếu chủ nợ không biết thì thỏa thuận không thể ràng buộc họ. Thỏa thuận không công chứng vẫn có hiệu lực, công chứng chỉ giúp tránh tranh cãi về chữ ký và ngày tháng sau này. Việc bố mẹ đưa tiền mua nhà nên viết rõ là cho vay hay tặng cho, xem mục 10, điều 11 (bố mẹ bỏ tiền mua nhà).

26. Trước khi kết hôn hãy kiểm tra tình trạng hôn nhân của đối phương, lấy kết hôn làm vỏ bọc để lừa tiền thì bị truy cứu về tội lừa đảo

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi đăng ký, hãy xem tình trạng hôn nhân trên chứng minh nhân dân và sổ hộ khẩu của đối phương. Với những khoản giao dịch tài sản có giá trị lớn, hãy lưu lại lịch sử chuyển khoản và lịch sử trò chuyện.
  • Nói dễ hiểu: Hôn nhân do trọng hôn là vô hiệu. Người đã có vợ hoặc chồng mà vẫn đi kết hôn, hoặc biết rõ đối phương đã có vợ hoặc chồng mà vẫn kết hôn với người đó, sẽ bị phạt tù dưới 2 năm. Lấy kết hôn làm vỏ bọc để lừa tiền thì bị truy cứu về tội lừa đảo; số tiền đặc biệt lớn thì bị phạt tù từ 10 năm trở lên hoặc tù chung thân. Trước khi đăng ký, hãy xem tình trạng hôn nhân trên chứng minh nhân dân và sổ hộ khẩu của đối phương.
  • Lợi ích: Hôn nhân do trọng hôn là vô hiệu. Người đã có vợ hoặc chồng mà vẫn trọng hôn, hoặc biết rõ đối phương đã có vợ hoặc chồng mà vẫn kết hôn với người đó, sẽ bị phạt tù dưới 2 năm. Lừa đảo tài sản công hoặc tài sản tư với số tiền tương đối lớn thì bị phạt tù dưới 3 năm và phạt tiền. Số tiền lớn thì bị phạt tù từ 3 đến 10 năm. Số tiền đặc biệt lớn thì bị phạt tù từ 10 năm trở lên hoặc tù chung thân, đồng thời phạt tiền hoặc tịch thu tài sản (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 1051). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (Điều 258, 266). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml
  • Ghi chú: "Lừa kết hôn" bản thân không phải là một tội danh. Có thể xử lý về tội lừa đảo hay không còn phải xem ngay từ đầu người đó có ý định chiếm đoạt số tiền làm của riêng hay không, có bịa chuyện để lừa lấy tiền hay không, đồng thời còn phải do cơ quan công an thụ lý vụ án và điều tra. Có đạt mức "số tiền tương đối lớn" hay không, số tiền do giải thích tư pháp quy định, các địa phương có thể điều chỉnh; mục này chưa kiểm chứng. Nạn nhân của hành vi lừa kết hôn không phân biệt nam nữ; có cả trường hợp bị lừa tiền sính lễ và bị lừa của hồi môn.

27. Sửa chữa tại nhà, kiểm định xe, sửa sang nhà cửa, hãy hỏi giá trước rồi mới làm, suốt quá trình phải đứng bên cạnh quan sát

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi làm, hỏi rõ tiêu chuẩn tính phí và cần thay những linh kiện nào, chụp lại báo giá hoặc yêu cầu đối phương gửi bằng văn bản. Sửa xong phải lấy phiếu sửa chữa và hóa đơn, giữ lại linh kiện cũ. Ngoài ra còn phải đứng bên cạnh quan sát trong một, hai giờ. Cái khó là phải theo dõi suốt quá trình, không rời đi.
  • Nói dễ hiểu: Dịch vụ sửa chữa đồ gia dụng bắt buộc phải công khai tiêu chuẩn tính phí, cung cấp phiếu và hóa đơn, không được báo sai lỗi, tự ý thay linh kiện còn tốt; trường hợp nghiêm trọng sẽ bị phạt không quá 3 chục nghìn tệ. Tất cả người kinh doanh đều phải niêm yết giá rõ ràng, không được tính thêm tiền ngoài giá đã niêm yết. Vì vậy, trước khi làm hãy hỏi rõ giá cả và những linh kiện cần thay; sửa xong phải lấy phiếu và hóa đơn, giữ lại linh kiện cũ. Nếu bị thu quá tiền, trước tiên hãy gọi 12315.
  • Lợi ích: Người kinh doanh dịch vụ sửa chữa đồ gia dụng bắt buộc phải công khai tiêu chuẩn tính phí của các hạng mục dịch vụ và linh kiện, quy phạm chất lượng, thời hạn bảo hành và số điện thoại khiếu nại. Bắt buộc phải cung cấp cho người tiêu dùng phiếu dịch vụ sửa chữa và hóa đơn thu phí, đồng thời điền trung thực các hạng mục và chi tiết sửa chữa. Không được kê khống, phóng đại, làm giả hạng mục sửa chữa; không được báo sai linh kiện bị hỏng; không được cố ý thay thế linh kiện đang hoạt động bình thường. Trường hợp nghiêm trọng sẽ bị phạt không quá 3 chục nghìn tệ. Tất cả người kinh doanh đều phải niêm yết giá rõ ràng, không được tính thêm tiền ngoài giá đã niêm yết, không được thu bất kỳ khoản phí nào chưa được ghi rõ. Dụ dỗ bằng giá thấp rồi thanh toán theo giá cao, cũng như giảm giá giả tạo, đều thuộc hành vi gian lận về giá. Người kinh doanh bắt buộc phải dùng phương thức dễ nhận biết để ghi rõ hạng mục, nội dung, giá cả và phương pháp tính giá của dịch vụ, không được tuyên truyền sai sự thật hoặc gây hiểu lầm (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Bộ Thương mại (2012). "Biện pháp quản lý ngành dịch vụ sửa chữa đồ gia dụng" (Lệnh Bộ Thương mại năm 2012 số 7, điều 5, 7, 9, 14). http://www.gov.cn/gongbao/content/2012/content_2231695.htm; Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường (2022). "Quy định về niêm yết giá rõ ràng và cấm gian lận về giá" (Lệnh Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường số 56, điều 5, 8, 19). http://www.gov.cn/gongbao/content/2022/content_5699926.htm; Quốc vụ viện (2024). "Điều lệ thực hiện Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng" (Lệnh Quốc vụ viện số 778, điều 9, 10). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202403/content_6940159.htm; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2013). "Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng" (điều 8, 10): "Người tiêu dùng có quyền căn cứ vào tình hình khác nhau của hàng hóa hoặc dịch vụ, yêu cầu người kinh doanh cung cấp... các thông tin liên quan như nội dung, quy cách, chi phí của dịch vụ", "có quyền từ chối hành vi giao dịch mang tính cưỡng ép của người kinh doanh". https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf7670606ef (Cơ sở dữ liệu pháp luật và quy định quốc gia)
  • Ghi chú: Nếu bị thu quá tiền, trước tiên hãy gọi 12315; việc xử phạt do cơ quan thương mại và cơ quan quản lý giám sát thị trường thực hiện, bạn không cần tự mình khởi kiện. Xếp mức B vì các quy tắc tuy là quy định chính thức, nhưng "đứng bên cạnh quan sát có thể giúp tiết kiệm bao nhiêu" không có con số cụ thể, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Hỏi giá, giữ phiếu, giữ linh kiện cũ, ai cũng nên làm như nhau, không cần nhìn người mà đối xử. Biện pháp về đồ gia dụng chỉ quản lý việc sửa chữa đồ gia dụng; kiểm định xe và sửa sang nhà cửa thì tham khảo quy định về niêm yết giá rõ ràng và điều lệ thực hiện. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, có cấp độ cao hơn các quy định này, cũng ghi hai quyền của bạn. Điều 8 nói bạn có quyền yêu cầu người kinh doanh giải thích nội dung, quy cách, chi phí của dịch vụ. Điều 10 nói bạn có quyền từ chối giao dịch mang tính cưỡng ép.

28. Đừng làm "người đại diện pháp luật đứng tên hộ", đừng cho người khác mượn căn cước công dân để đăng ký công ty

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Nếu có người mời bạn "chỉ đứng tên, không cần quản lý gì", hãy từ chối là được.
  • Nói dễ hiểu: Pháp luật mặc định người đại diện pháp luật chính là người quản lý công việc, "tôi chỉ đứng tên hộ, không biết gì cả" không phải là lý do để được miễn trách nhiệm. Nếu người đại diện pháp luật thực hiện nhiệm vụ gây thiệt hại cho người khác, công ty sẽ bồi thường trước; sau khi bồi thường xong, công ty có thể quay lại yêu cầu bạn, người có lỗi, hoàn trả. Nếu đã đứng tên, Luật Công ty cho phép bạn từ chức; công ty phải xác định người đại diện pháp luật mới trong vòng 30 ngày.
  • Lợi ích: Người đại diện pháp luật do giám đốc hoặc người quản lý thực tế thực hiện công việc của công ty đảm nhiệm; pháp luật mặc định bạn chính là người quản lý công việc. Nếu người đại diện pháp luật thực hiện nhiệm vụ gây thiệt hại cho người khác, công ty sẽ bồi thường trước. Sau khi bồi thường xong, công ty có thể quay lại yêu cầu người đại diện pháp luật có lỗi hoàn trả khoản tiền này. Thành viên hội đồng quản trị và cán bộ quản lý cấp cao có nghĩa vụ trung thành và nghĩa vụ cần mẫn đối với công ty (trung thành với công ty, tận tâm làm việc). Nếu thực hiện nhiệm vụ gây thiệt hại cho người khác, đồng thời bản thân có lỗi cố ý hoặc lỗi nghiêm trọng, thì cũng phải tự bỏ tiền bồi thường. "Không biết" về mặt pháp luật không phải là lý do giúp miễn trách nhiệm. Điều 10 Luật Công ty ghi rõ: "Nếu người đại diện pháp luật từ chức, công ty phải xác định người đại diện pháp luật mới trong vòng ba mươi ngày kể từ ngày người đại diện pháp luật từ chức." (toàn quốc, từ tháng 7 năm 2024)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2023). "Luật Công ty" (sửa đổi năm 2023, điều 10, 11, 180, 191). https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202312/content_6923395.htm
  • Ghi chú: Nguyên văn Luật Công ty chỉ nói trách nhiệm thuộc về ai. Hậu quả thường gặp hơn của việc đứng tên hộ là: khi công ty bị tòa án cưỡng chế thi hành, người đại diện pháp luật cũng bị hạn chế tiêu dùng ở mức cao; vấn đề thuế và xử phạt hành chính cũng có thể liên lụy đến bạn. Những hậu quả này xuất phát từ các luật khác và quy định về thi hành án, mục này chưa kiểm tra nguyên văn, nên xếp mức B. Nếu đã đứng tên, Luật Công ty cho phép bạn từ chức; công ty phải xác định người đại diện pháp luật mới trong vòng 30 ngày. Nếu cho người khác mượn tên để vay tiền, xem mục 45 (giúp quét khuôn mặt).

29. Khi xuất nhập cảnh, không giúp người lạ mang đồ, không nhận hộ bưu kiện không rõ nguồn gốc

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Từ chối là được.
  • Nói dễ hiểu: Khuyến nghị của Vụ Lãnh sự Bộ Ngoại giao dành cho công dân ra nước ngoài là: không mang hành lý, đồ vật thay cho người khác, đặc biệt là hàng cấm hoặc những thứ bạn không biết rõ. Các quốc gia đều cấm ma túy nhập cảnh; hành lý ở trong tay bạn, người phải trả lời và khai báo khi qua hải quan là bạn. Việc nhận hộ chuyển phát nhanh trong nước cũng vậy, đặc biệt là trường hợp yêu cầu bạn ứng tiền trước rồi hoàn tiền sau.
  • Lợi ích: Khuyến nghị của Vụ Lãnh sự Bộ Ngoại giao dành cho công dân ra nước ngoài là "nhất định phải tránh mang hành lý, đồ vật thay cho người khác, đặc biệt là hàng cấm hoặc những đồ vật không rõ". Cùng đoạn đó ghi rõ, "tất cả các quốc gia đều cấm ma túy, sản phẩm từ động thực vật được bảo vệ và những thứ tương tự nhập cảnh", yêu cầu bạn "khai báo trung thực tình hình hàng hóa bị hạn chế và số tiền mặt theo quy định", đồng thời phải "trả lời trung thực câu hỏi của nhân viên hải quan, xuất nhập cảnh và những nhân viên khác". Đồ vật bạn mang thay cho người khác, bạn không thể nói rõ bên trong là gì, nên cũng không thể khai báo trung thực. Trong nước cũng vậy. Cảnh báo rủi ro năm 2025 của Cục Quản lý Bưu chính tỉnh Hồ Bắc nói rằng trong các hình thức chính của lừa đảo qua chuyển phát nhanh có "nhận hộ đồ vật giá trị cao", đồng thời ghi rõ: "Hễ lấy danh nghĩa 'làm đơn hàng ảo' hoặc 'làm nhiệm vụ' qua chuyển phát nhanh để yêu cầu ứng tiền trước thì đều là lừa đảo"
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Vụ Lãnh sự Bộ Ngoại giao (2026). "Công dân Trung Quốc chuẩn bị ra nước ngoài cần lưu ý những gì?" (Mạng lưới Dịch vụ Lãnh sự Trung Quốc, ngày 13 tháng 7 năm 2026). https://cs.mfa.gov.cn/zggmcgx/lsbhyxz/cjwd_149483/202607/t20260713_11981016.html; Cục Quản lý Bưu chính tỉnh Hồ Bắc (2025). "Cảnh báo rủi ro về phòng ngừa việc lợi dụng kênh gửi và nhận hàng để thực hiện lừa đảo" (ngày 25 tháng 3 năm 2025). https://hb.spb.gov.cn/hubsyzglj/c100057/c100058/202503/17998076d1f74959b1d4378ddb9d3564.shtml
  • Ghi chú: Các trang cảnh báo chính thức của Tổng cục Hải quan và Bộ Công an về việc này không thể mở được; phần xuất nhập cảnh chỉ trích dẫn trang của Vụ Lãnh sự Bộ Ngoại giao. Hơn nữa, nguyên văn chỉ đưa ra nguyên tắc, không đưa ra điều luật, nên xếp mức B. Mang thuốc ra nước ngoài thay cho người khác cũng phải cẩn thận, xem mục 21, điều 12 (mang thuốc ra nước ngoài).

30. Nuôi chó bắt buộc phải dắt dây: xảy ra chuyện vì không dắt dây thì phải chịu trách nhiệm không phụ thuộc lỗi (có lỗi hay không cũng phải bồi thường), bồi thường đến cùng. Chó cũng phải được tiêm vắc-xin phòng bệnh dại đúng hạn và đăng ký nuôi chó

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Một sợi dây vài chục tệ. Tiêm vắc-xin phòng bệnh dại cho chó và làm đăng ký cũng tốn tiền, mỗi nơi thu khác nhau. Cái khó là lần nào ra ngoài cũng nhớ dắt dây, đến hạn thì nhớ đưa chó đi tiêm.
  • Nói dễ hiểu: Chó làm người khác bị thương, về nguyên tắc bất kể bạn có lỗi hay không đều phải bồi thường, chỉ khi chứng minh được đối phương cố ý hoặc có lỗi nghiêm trọng thì mới có thể bồi thường ít hơn hoặc không phải bồi thường. Nếu không dắt dây thì chỉ còn một lý do duy nhất là "bên kia cố ý" để được giảm trách nhiệm; nếu tình tiết tương đối nghiêm trọng thì còn có thể bị tạm giữ. Chó không được tiêm vắc-xin phòng bệnh dại theo quy định sẽ bị yêu cầu sửa đổi, còn có thể bị phạt tiền. Chó dữ thuộc loại cấm nuôi làm người bị thương thì không có bất kỳ lý do miễn trách nhiệm nào.
  • Lợi ích: Động vật do mình nuôi làm người khác bị thương, người nuôi hoặc người đang quản lý nó lúc đó phải bồi thường, pháp luật gọi là chịu trách nhiệm xâm phạm quyền và lợi ích. Chỉ khi chứng minh được người bị thương tự mình cố ý trêu chọc hoặc có lỗi nghiêm trọng thì mới có thể không phải bồi thường hoặc bồi thường ít hơn. Còn nếu vi phạm quy định quản lý, không thực hiện biện pháp an toàn, chẳng hạn đáng lẽ phải dắt dây mà lại không dắt, thì chỉ còn một lý do duy nhất là "người bị xâm phạm cố ý" để được giảm trách nhiệm. Chó dữ thuộc loại cấm nuôi làm người khác bị thương thì không có bất kỳ lý do miễn trách nhiệm nào. Điều 89 "Luật Xử phạt Quản lý An ninh" quy định, không thực hiện biện pháp an toàn đối với động vật khiến nó làm người khác bị thương thì bị phạt không quá 1000 tệ. Nếu tình tiết tương đối nghiêm trọng thì bị tạm giữ từ 5 đến 10 ngày. Điều 30 "Luật Phòng chống dịch bệnh động vật" yêu cầu người nuôi chó phải định kỳ tiêm vắc-xin phòng bệnh dại cho chó theo quy định. Sau đó mang giấy chứng nhận miễn dịch do cơ sở khám chữa bệnh động vật (chẳng hạn bệnh viện thú cưng) cấp đến cơ quan đăng ký nuôi chó tại nơi cư trú để đăng ký. Dẫn chó ra ngoài phải đeo thẻ chó và buộc dây chó theo quy định. Điều 92 của cùng một luật quy định, nếu không tiêm vắc-xin phòng bệnh dại cho chó theo quy định, cơ quan nông nghiệp và nông thôn sẽ yêu cầu sửa đổi trong thời hạn nhất định. Có thể phạt không quá 1000 tệ. Nếu quá hạn vẫn không sửa đổi, sẽ bị phạt từ 1000 đến 5000 tệ, đồng thời cơ quan nông nghiệp và nông thôn cấp huyện trở lên của chính quyền nhân dân địa phương sẽ ủy thác cho cơ sở khám chữa bệnh động vật hoặc cơ sở xử lý vô hại xử lý thay, chi phí do bạn chịu
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự". Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đăng lại toàn văn. https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml Điều 1245: "Động vật được nuôi gây thiệt hại cho người khác thì người nuôi hoặc người quản lý động vật phải chịu trách nhiệm xâm phạm quyền và lợi ích; tuy nhiên, nếu có thể chứng minh thiệt hại là do người bị xâm phạm cố ý hoặc có lỗi nghiêm trọng gây ra thì có thể không phải chịu trách nhiệm hoặc được giảm trách nhiệm." Điều 1246: "Vi phạm quy định quản lý, không thực hiện biện pháp an toàn đối với động vật khiến người khác bị thiệt hại thì người nuôi hoặc người quản lý động vật phải chịu trách nhiệm xâm phạm quyền và lợi ích; tuy nhiên, nếu có thể chứng minh thiệt hại là do người bị xâm phạm cố ý gây ra thì có thể được giảm trách nhiệm." Điều 1247: "Động vật nguy hiểm như chó dữ thuộc loại cấm nuôi gây thiệt hại cho người khác thì người nuôi hoặc người quản lý động vật phải chịu trách nhiệm xâm phạm quyền và lợi ích." Điều 1249: Động vật bị vứt bỏ hoặc trốn thoát gây thiệt hại trong thời gian đó thì người nuôi hoặc người quản lý ban đầu phải chịu trách nhiệm; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). "Luật Xử phạt Quản lý An ninh (sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ 2026-01-01)". Cơ sở dữ liệu pháp luật và quy định quốc gia. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff80818197af9ccc0197b159c38a0408 Khoản 3 Điều 89: "Không thực hiện biện pháp an toàn đối với động vật, khiến động vật làm người khác bị thương, thì bị phạt không quá một nghìn tệ; nếu tình tiết tương đối nghiêm trọng thì bị tạm giữ từ năm ngày đến mười ngày."; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2021). "Luật Phòng chống dịch bệnh động vật (sửa đổi năm 2021, có hiệu lực từ 2021-05-01)". Cơ sở dữ liệu pháp luật và quy định quốc gia. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080817703add2017737395a973e31 Khoản 1 Điều 30: "Tổ chức và cá nhân nuôi chó phải định kỳ tiêm vắc-xin phòng bệnh dại theo quy định, mang giấy chứng nhận miễn dịch do cơ sở khám chữa bệnh động vật cấp đến cơ quan đăng ký nuôi chó tại nơi cư trú để xin đăng ký." Khoản 2: "Khi dắt chó ra khỏi nhà, phải đeo thẻ chó theo quy định và thực hiện các biện pháp như buộc dây chó, để ngăn chó làm người khác bị thương và ngăn lây truyền dịch bệnh." Khoản 5: "Biện pháp cụ thể về quản lý phòng dịch đối với việc nuôi chó do các tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc Trung ương quy định." Điều 92: "Cơ quan nông nghiệp và nông thôn cấp huyện trở lên của chính quyền nhân dân địa phương yêu cầu sửa đổi trong thời hạn nhất định, có thể phạt không quá một nghìn tệ; nếu quá hạn không sửa đổi thì phạt từ một nghìn đến năm nghìn tệ, cơ quan nông nghiệp và nông thôn cấp huyện trở lên của chính quyền nhân dân địa phương ủy thác cho cơ sở khám chữa bệnh động vật, cơ sở xử lý vô hại hoặc nơi khác xử lý thay, chi phí cần thiết do người thực hiện hành vi vi phạm chịu", trường hợp áp dụng tại mục (3): "Không định kỳ tiêm vắc-xin phòng bệnh dại cho chó nuôi theo quy định"
  • Ghi chú: Khoản bồi thường do chó cắn người bao gồm chi phí y tế, chi phí do mất thu nhập, vắc-xin phòng bệnh dại và globulin miễn dịch. Bỏ mặc cũng không được miễn trách nhiệm: động vật làm người bị thương trong thời gian bị vứt bỏ hoặc trốn thoát thì vẫn được tính là trách nhiệm của người nuôi ban đầu. Luật Phòng chống dịch bệnh động vật giao việc quy định biện pháp cụ thể về phòng dịch khi nuôi chó cho các tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc Trung ương. Đăng ký ở đâu, thu bao nhiêu tiền, bao lâu tiêm một lần, hãy xem quy định quản lý nuôi chó tại địa phương. Cách xử lý sau khi bị cắn xem mục 13, điều 13 (bị chó, mèo cắn).

31. Nếu đối phương uống đến mức không còn tỉnh táo, ngủ say hoặc có khả năng chưa đủ 14 tuổi thì không được quan hệ

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái giá phải trả là dừng việc đó lại ngay lúc ấy. Cái khó là phải dừng lại tại chỗ.
  • Nói dễ hiểu: Đối phương uống đến mức không còn tỉnh táo hoặc ngủ say thì không thể đưa ra sự đồng ý có hiệu lực. Quan hệ trong tình huống này về mặt pháp luật cũng được coi là hiếp dâm, mức hình phạt cơ bản là 3 đến 10 năm. Cách làm đáng tin cậy là không quan hệ, khi cuộc nhậu kết thúc thì giao người đó cho bạn bè hoặc người nhà của chính họ. Cách xác định độ tuổi xem mục 9, điều 18 (chưa đủ 14 tuổi).
  • Lợi ích: Điều 236 "Bộ luật Hình sự": Dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác để hiếp dâm phụ nữ thì bị phạt tù từ 3 năm đến 10 năm. "Thủ đoạn khác" không chỉ giới hạn ở việc động tay động chân; khi đối phương không còn tỉnh táo hoặc đang ngủ thì không thể đồng ý có hiệu lực, nên thuộc phạm vi của bốn chữ này. Trường hợp hiếp dâm phụ nữ có tình tiết nghiêm trọng, hiếp dâm nhiều phụ nữ hoặc các trường hợp khác, thì bị phạt tù từ 10 năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình. Cùng điều luật này cũng quy định, giao cấu với trẻ em gái chưa đủ 14 tuổi thì bị coi là hiếp dâm và bị xử phạt nặng hơn. Cách xác định trẻ em gái chưa đủ 14 tuổi xem mục 9, điều 18 (chưa đủ 14 tuổi). Bài viết phổ biến pháp luật của Viện Kiểm sát Nhân dân quận Tây Thành, thành phố Bắc Kinh nói rằng, "gây mê, chuốc say phụ nữ rồi thực hiện xâm hại tình dục cũng cấu thành tội hiếp dâm". Mấu chốt là "có đi ngược lại ý nguyện thực sự trong nội tâm của người bị hại hay không"; việc người bị hại lúc đó có chống cự hay không "không phải là điểm mấu chốt". Điều 237 "Bộ luật Hình sự" quy định về cưỡng ép sàm sỡ: dùng vũ lực, đe dọa hoặc phương thức khác để cưỡng ép sàm sỡ người khác thì bị phạt tù không quá 5 năm hoặc tạm giam hình sự (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự (Điều 236)". https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2020). "Bộ luật Hình sự (Điều 237)". https://jtgl.beijing.gov.cn/jgj/jgxx/flfg/fl/11033925/index.html (văn bản tổng hợp và đăng lại của Cục Quản lý Giao thông Công an thành phố Bắc Kinh); Viện Kiểm sát Nhân dân quận Tây Thành, thành phố Bắc Kinh (2018). "Vì sao họ không còn im lặng……". https://www.bjjc.gov.cn/c/xicheng/xjjsl/320654084.jhtml
  • Ghi chú: Cho mức B vì điều luật chỉ viết bốn chữ "thủ đoạn khác". "Chuốc say cũng được tính là hiếp dâm" xuất phát từ bài viết phổ biến pháp luật của viện kiểm sát, không phải giải thích tư pháp. Điều luật về tội hiếp dâm chỉ viết là phụ nữ. Nam giới bị xâm hại theo cách này thì bị truy cứu về tội cưỡng ép sàm sỡ, vì vậy đối phương là nam hay nữ cũng đều không được đụng vào. Nếu bản thân là bên bị hại, trước tiên phải làm gì xem mục 13, điều 42 (sau khi bị xâm hại tình dục). Khi chính bạn uống đến mức mất ký ức, đồng thời tồn tại cả hai rủi ro bị buộc tội và bị tống tiền. Bị tống tiền xem mục này, điều 32 (đối phương lấy điểm yếu để đòi tiền thì báo cảnh sát).

32. Sau khi quan hệ tình dục, chat khỏa thân, đối phương lấy việc báo cảnh sát, phát tán ảnh, báo cho đơn vị của bạn để đòi tiền, không đưa một xu, không xóa một bản ghi nào, trực tiếp báo cảnh sát

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chụp màn hình tài khoản, lịch sử trò chuyện và mã nhận tiền của đối phương, mang điện thoại đến đồn công an. Khó ở chỗ phải nhịn ý nghĩ "đưa tiền trước cho xong chuyện".
  • Nói dễ hiểu: Lấy việc "tôi sẽ báo cảnh sát", "tôi sẽ gửi ảnh cho đơn vị của bạn" để uy hiếp bạn đưa tiền là tội cưỡng đoạt tài sản. Không đưa một xu, không xóa một bản ghi nào, báo cảnh sát ngay tại chỗ. Nếu đối phương thật sự phát tán ảnh, thì còn xâm phạm thêm quyền riêng tư của bạn. Cưỡng đoạt từ 2000 đến trên 5000 tệ thì bị phạt tù không quá 3 năm, từ 3 đến trên 10 vạn tệ thì bị phạt tù từ 3 đến 10 năm.
  • Lợi ích: "Bộ luật Hình sự" Điều 274: Người nào cưỡng đoạt tài sản công hoặc tài sản tư, với số tiền tương đối lớn hoặc cưỡng đoạt tài sản nhiều lần, thì bị phạt tù có thời hạn không quá 3 năm, tạm giam hoặc quản chế, đồng thời phạt tiền hoặc chỉ phạt tiền. Tạm giam là giam giữ trong thời gian ngắn, quản chế là không giam giữ nhưng hạn chế tự do, còn phạt tiền hoặc chỉ phạt tiền nghĩa là phạt thêm tiền hoặc chỉ phạt tiền. Nếu số tiền rất lớn hoặc có tình tiết nghiêm trọng khác, thì bị phạt tù có thời hạn từ 3 năm đến không quá 10 năm và phạt tiền. Nếu số tiền đặc biệt lớn hoặc có tình tiết đặc biệt nghiêm trọng khác, thì bị phạt tù có thời hạn từ 10 năm trở lên và phạt tiền. Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao còn có một bản giải thích: "Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc xử lý các vụ án hình sự cưỡng đoạt tài sản" (Pháp thích〔2013〕10号, có hiệu lực từ ngày 27 tháng 4 năm 2013). Điều thứ nhất của bản giải thích này quy định ba mức tiền. Cưỡng đoạt tài sản công hoặc tài sản tư có giá trị từ 2000 đến trên 5000 tệ thì được xác định là "số tiền tương đối lớn". Từ 3 đến trên 10 vạn tệ thì được xác định là "số tiền rất lớn". Từ 30 đến trên 50 vạn tệ thì được xác định là "số tiền đặc biệt lớn". Điều thứ ba: Trong vòng 2 năm, cưỡng đoạt tài sản từ 3 lần trở lên thì được xác định là "cưỡng đoạt tài sản nhiều lần" (toàn quốc). Điều 1032 Bộ luật Dân sự: Bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào cũng không được xâm phạm quyền riêng tư của người khác bằng các phương thức như dò xét, quấy nhiễu, tiết lộ, công khai. Điều 1033 cấm quấy nhiễu sự yên bình của đời sống riêng tư bằng các phương thức như điện thoại, tin nhắn, công cụ liên lạc tức thời. Vì vậy, nếu đối phương thật sự phát tán ảnh, thì đó là người ấy xâm phạm quyền riêng tư của bạn, không phải lỗi của bạn. Nguyên văn lời cảnh báo trong các vụ việc tương tự của Sở Công an tỉnh Phúc Kiến là: "Nhất định phải bảo quản kỹ chứng cứ, kịp thời gọi 110, tuyệt đối không tiếp tục chuyển tiền"
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2020). Bộ luật Hình sự (Điều 274). https://jtgl.beijing.gov.cn/jgj/jgxx/flfg/fl/11033925/index.html (văn bản đăng lại và tổng hợp của Cục Quản lý Giao thông Công an thành phố Bắc Kinh); Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2013). "Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc xử lý các vụ án hình sự cưỡng đoạt tài sản" (Pháp thích〔2013〕10号). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/5310.html; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). Bộ luật Dân sự (Điều 1032, 1033). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). Bộ luật Dân sự (Điều 1195): "Người có quyền có quyền thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ mạng thực hiện các biện pháp cần thiết như xóa, chặn, ngắt liên kết. Thông báo phải bao gồm chứng cứ ban đầu về hành vi xâm phạm và thông tin nhận dạng thật của người có quyền", "Nếu không kịp thời thực hiện các biện pháp cần thiết, thì phải cùng người dùng mạng đó chịu trách nhiệm liên đới đối với phần thiệt hại phát sinh thêm". https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808081729d1efe01729d50b5c500bf (Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và quy định); Sở Công an tỉnh Phúc Kiến (2024). Vì một tin nhắn "hẹn quan hệ", tôi gánh khoản nợ 23 vạn tệ. http://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/spjq/202403/t20240307_6410612.htm; Công an thành phố Thâm Quyến (2022). Lừa đảo "chat khỏa thân" đã từng bước đạt được mục đích như thế nào?. https://ga.sz.gov.cn/JMHD/YWZSK/XJGL_ZS/content/post_9577428.html; Chống lừa đảo Bắc Kinh (2023). Phòng ngừa cưỡng đoạt bằng chat khỏa thân (Sở Công an tỉnh Phúc Kiến đăng lại). https://gat.fujian.gov.cn/ztzl/fjjffpzxrx/dxal/202302/t20230210_6107918.htm; Nhật báo Kiểm sát (2018). Hai lần bị phạt tù vẫn không hối cải, công khai đời tư để uy hiếp cư dân mạng (đăng lại trên trang web của Viện Kiểm sát Nhân dân quận Lâu Cổ, thành phố Từ Châu). https://xzgl.jsjc.gov.cn/jianwu/baxiang/201804/t20180409_420934.shtml; Nhật báo Kiểm sát (2022). Người đàn ông đe dọa 10 phụ nữ phải quan hệ tình dục với mình bằng cách công khai ảnh khỏa thân, dữ liệu lớn sàng lọc "báo cảnh sát"! (trang web của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao). https://www.spp.gov.cn/zdgz/202212/t20221212_595435.shtml
  • Ghi chú: Ba mức tiền do các tỉnh tự quy định trong phạm vi mà giải thích tư pháp cho phép. Từ 2000 đến trên 5000 tệ được tính là "số tiền tương đối lớn". Từ 3 đến trên 10 vạn tệ được tính là "số tiền rất lớn". Từ 30 đến trên 50 vạn tệ được tính là "số tiền đặc biệt lớn". Nếu áp dụng tại tỉnh nơi bạn sinh sống thì con số nào sẽ được dùng, hãy lấy tiêu chuẩn của địa phương làm chuẩn. Trong vòng hai năm, cưỡng đoạt từ 3 lần trở lên thì dù mỗi lần số tiền không lớn cũng được tính là "cưỡng đoạt tài sản nhiều lần". Đừng tự xóa lịch sử trò chuyện, xóa ảnh, hủy tài khoản hoặc chỉ chặn đối phương cho xong chuyện. Như vậy là bạn cũng xóa luôn chứng cứ của mình, xem mục này, điều 5 (bị triệu tập thì trước tiên mời luật sư, không xóa bản ghi). Nếu thật sự bị lập án điều tra, những bản ghi này đồng thời là tài liệu để bạn tự chứng minh. Cũng đừng cố "thương lượng trả góp". Công an Thâm Quyến từng tổng kết thủ đoạn cưỡng đoạt bằng chat khỏa thân. Kẻ lừa đảo dụ bạn cài một ứng dụng chat khỏa thân nào đó, nhưng thực chất đó là mã độc đọc danh bạ. Sau đó ghi lại toàn bộ quá trình rồi gửi video hàng loạt để đòi tiền. Công an Bắc Kinh cho biết, một khi bạn đồng ý đưa tiền để "tự giải quyết", kẻ lừa đảo sẽ đòi tiền không ngừng nghỉ. Lấy việc "báo cho gia đình bạn biết bạn thích người cùng giới" để uy hiếp đòi tiền cũng là cùng một kiểu cưỡng đoạt. Tại Diêm Thành, tỉnh Giang Tô, có người hẹn gặp người khác trên phần mềm xã hội dành cho người đồng tính, sau đó dùng chiêu này lấy đi 1.45 vạn tệ. Sau khi nạn nhân báo án, người này bị truy tố. Trước đó, người này đã hai lần bị phạt tù vì cùng thủ đoạn. Dùng ảnh khỏa thân để ép buộc người khác quan hệ tình dục sẽ bị truy cứu về tội cưỡng hiếp. Tại Tượng Sơn, Chiết Giang, có người lừa lấy ảnh khỏa thân của nhiều phụ nữ trên nền tảng xã hội, sau đó đe dọa họ bằng việc công khai ảnh khỏa thân; số nạn nhân được xác minh là 10 người. Một trong số đó báo cảnh sát ngay khi nhận được lời đe dọa. Cô ấy chưa từng gặp đối phương, nhưng viện kiểm sát vẫn xử lý vụ việc theo hướng cưỡng hiếp chưa đạt. Cuối cùng, kẻ gây án bị truy tố về tội cưỡng hiếp và tội cưỡng bức sàm sỡ. Vì vậy, đừng gửi ảnh khỏa thân cho người quen trên mạng. Ngược lại, nếu chính bạn là nạn nhân và yêu cầu bên xâm phạm bồi thường, thì số tiền lớn cũng không đồng nghĩa với cưỡng đoạt. Cách yêu cầu bồi thường, xem mục này, điều 36 (chính mình là nạn nhân và yêu cầu bồi thường). Nếu ảnh thật sự bị phát tán lên mạng, bạn có thể thông báo cho nền tảng để xóa. Điều 1195 Bộ luật Dân sự quy định bạn có quyền thông báo cho nền tảng xóa, chặn, ngắt liên kết. Trong thông báo phải kèm theo chứng cứ ban đầu về hành vi xâm phạm và thông tin nhận dạng thật của bạn. Nếu nền tảng nhận được thông báo mà không kịp thời xử lý, thì đối với phần thiệt hại phát sinh thêm, nền tảng phải cùng người đăng bài bồi thường.

33. Bị người khác bịa đặt sự thật để tố cáo, có thể yêu cầu truy cứu: đủ để xử phạt vi phạm an ninh trật tự thì có thể bị tạm giữ không quá 5 ngày hoặc phạt tiền, tình tiết nghiêm trọng thì tạm giữ từ 5 đến 10 ngày, đủ cấu thành tội thì bị phạt tù không quá 3 năm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Đến cơ quan công an trình báo, nói rõ đối phương đã bịa đặt. Khó ở chỗ phải đưa ra bằng chứng chứng minh người đó cố ý bịa ra.
  • Nói dễ hiểu: Bịa đặt sự thật để vu cáo người khác, muốn người đó bị truy cứu thì bản thân hành vi này đã là trái pháp luật. Hành vi này có thể bị tạm giữ không quá 5 ngày hoặc phạt tiền không quá 1000 tệ, tình tiết nghiêm trọng thì tạm giữ từ 5 đến 10 ngày. Nếu đủ cấu thành tội phạm thì đó là tội vu cáo, hãm hại, bị phạt tù không quá 3 năm. Nhưng nếu nhớ nhầm, tố cáo nhầm thì không tính; muốn truy cứu đối phương, bạn phải chứng minh người đó cố ý vu cáo, hãm hại.
  • Lợi ích: "Luật Xử phạt Quản lý An ninh Trật tự" (sửa đổi ngày 27 tháng 6 năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026), Điều 50 quy định về hành vi vu cáo. Bịa đặt sự thật để vu cáo, hãm hại người khác, nhằm khiến người khác bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử phạt về quản lý an ninh trật tự thì sẽ bị xử phạt. Bị tạm giữ không quá năm ngày hoặc phạt tiền không quá một nghìn tệ. Tình tiết nghiêm trọng thì bị tạm giữ từ năm ngày trở lên đến mười ngày, có thể đồng thời phạt tiền không quá một nghìn tệ. Bộ luật Hình sự, Điều 243 quy định về tội vu cáo, hãm hại. Bịa đặt sự thật để vu cáo, hãm hại người khác, nhằm khiến người đó bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu tình tiết nghiêm trọng thì bị phạt tù có thời hạn không quá ba năm, tạm giam hoặc quản chế. Gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù có thời hạn từ ba năm trở lên đến mười năm. Cán bộ, nhân viên cơ quan nhà nước phạm tội nêu trên thì bị xử phạt nặng hơn; xử phạt nặng hơn nghĩa là trong cùng một khung hình phạt sẽ tuyên mức nặng hơn. Nếu không cố ý vu cáo, hãm hại mà là tố cáo nhầm hoặc tố giác không đúng sự thật thì không áp dụng quy định của hai khoản trên. Nhớ nhầm, tố cáo nhầm thì không truy cứu theo hai khoản này (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2025). "Luật Xử phạt Quản lý An ninh Trật tự" (sửa đổi năm 2025, Điều 50). https://gaj.beijing.gov.cn/wsgs/2024zcwj/zcfg/202506/t20250630_4134266.html (Cục Công an thành phố Bắc Kinh đăng lại toàn văn); Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). "Bộ luật Hình sự" (Điều 243). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml
  • Ghi chú: Muốn truy cứu đối phương, chỉ chứng minh "tôi chưa từng làm" là chưa đủ, còn phải chứng minh người đó "bịa đặt sự thật" và "cố ý vu cáo, hãm hại". Vế sau khó chứng minh hơn nhiều, việc truy cứu chưa chắc thành công. Trên phạm vi toàn quốc không có số liệu công khai về việc thụ lý và xử lý các vụ vu cáo, hãm hại, sách này không tra được, vì vậy không viết tỷ lệ xảy ra cũng không viết phân bố giới tính. Việc thu thập bằng chứng và yêu cầu cứu trợ sau khi bản thân bị buộc tội, xem mục này, điều 34, 35 (không đủ bằng chứng thì phải tuyên vô tội, bồi thường của Nhà nước).

34. Vốn dĩ khi chứng cứ không đủ thì phải tuyên vô tội, lời khai bị ép buộc phải được loại trừ; dù đã bị tuyên án vẫn có thể khiếu nại và xét xử lại

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Bản thân việc tiến hành thủ tục không tốn tiền, nhưng khiếu nại và xét xử lại đều rất tốn thời gian. Thông thường phải thuê luật sư, phí luật sư từ vài nghìn tệ trở lên. Người gặp khó khăn về kinh tế có thể xin trợ giúp pháp lý, xem mục này, điều 5 (bị buộc tội thì trước tiên hãy thuê luật sư). Khó ở chỗ phải kiên trì chờ đợi qua hết lần này đến lần khác, không bỏ cuộc.
  • Nói dễ hiểu: Ngưỡng để định tội được ghi trong Luật Tố tụng Hình sự: bằng chứng dùng để định án phải được thẩm tra, xác minh là đúng sự thật theo đúng thủ tục pháp luật, đồng thời phải tổng hợp toàn bộ bằng chứng của vụ án để loại trừ nghi ngờ hợp lý. Nếu không làm được thì phải tuyên vô tội. Lời khai có được từ việc bức cung, lời khai có được từ việc dùng bạo lực, đe dọa đều phải được loại trừ, không được làm căn cứ phán quyết. Sau khi phán quyết có hiệu lực, bạn, người đại diện theo pháp luật và người thân thích gần của bạn vẫn có thể khiếu nại.
  • Lợi ích: "Luật Tố tụng Hình sự", Điều 55: Bằng chứng xác thực, đầy đủ phải đáp ứng những điều kiện sau: toàn bộ bằng chứng dùng để định án đều đã được thẩm tra, xác minh là đúng sự thật theo đúng thủ tục pháp luật; khi tổng hợp toàn bộ bằng chứng của vụ án, những nghi ngờ hợp lý về sự việc được xác định đã được loại trừ. Loại trừ nghi ngờ hợp lý nghĩa là xem xét tổng hợp toàn bộ bằng chứng của vụ án, sự việc được xác định không thể vẫn còn một khả năng khác có thể giải thích hợp lý. Điều 56: Lời khai của người bị tình nghi phạm tội, bị cáo được thu thập bằng các phương pháp trái pháp luật như bức cung, cũng như lời khai của nhân chứng, lời trình bày của người bị hại được thu thập bằng các phương pháp trái pháp luật như bạo lực, đe dọa, phải được loại trừ. Khi phát hiện có bằng chứng cần phải loại trừ trong quá trình điều tra, thẩm tra truy tố hoặc xét xử thì phải loại trừ theo pháp luật, không được làm căn cứ cho ý kiến truy tố, quyết định truy tố và phán quyết. Khoản (3), Điều 200: Nếu bằng chứng không đủ, không thể xác định bị cáo có tội thì phải đưa ra phán quyết vô tội vì bằng chứng không đủ, tội bị truy tố không cấu thành. Điều 252 quy định con đường khiếu nại. Đương sự, người đại diện theo pháp luật và người thân thích gần của đương sự có thể khiếu nại với Tòa án Nhân dân hoặc Viện Kiểm sát Nhân dân đối với phán quyết, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, việc khiếu nại không thể đình chỉ thi hành phán quyết, quyết định. Điều 253 liệt kê các trường hợp Tòa án Nhân dân phải xét xử lại (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). "Luật Tố tụng Hình sự" (sửa đổi năm 2018, Điều 55, 56, 200, 252, 253). https://www.spp.gov.cn/zdgz/201810/t20181027_396818.shtml
  • Ghi chú: Đây là những giới hạn tối thiểu được quy định trong hệ thống, chứ không bảo đảm kết quả. Sách này không có số liệu chính thức có thể kiểm chứng về tỷ lệ vô tội trong các vụ án hình sự ở Trung Quốc và tỷ lệ khiếu nại dẫn đến thay đổi phán quyết, nên không viết tỷ lệ cũng không đánh giá vụ việc cụ thể. Bản thân bạn có thể làm ba việc. Thứ nhất, ủy thác cho luật sư ngay sau lần thẩm vấn đầu tiên, xem mục này, điều 5 (bị buộc tội thì trước tiên hãy thuê luật sư). Thứ hai, đọc kỹ biên bản từng chữ rồi mới ký. Thứ ba, đừng vì muốn "được ra ngoài sớm" mà nhận những việc mình chưa từng làm; nhận tội và chấp nhận hình phạt chỉ có thể được khoan hồng, không thể miễn trách nhiệm. Nếu thuộc trường hợp luật định thì Tòa án phải xét xử lại.

35. Sau khi bị tạm giữ mà vụ án bị đình chỉ, không truy tố hoặc được tuyên vô tội thì đi yêu cầu bồi thường nhà nước, tính tiền theo ngày

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Nộp đơn yêu cầu bồi thường cho cơ quan ban hành quyết định tạm giữ, bắt giữ, truy tố hoặc phán quyết ban đầu.
  • Nói dễ hiểu: Nếu bị tạm giữ trái pháp luật hoặc quá thời hạn, bị bắt giữ, sau đó vụ án bị đình chỉ, không truy tố hoặc được tuyên vô tội thì có thể yêu cầu bồi thường nhà nước. Số ngày bị giam được bồi thường theo ngày, từ ngày 18 tháng 5 năm 2026 là 495.94 tệ mỗi ngày. Nếu hậu quả nghiêm trọng thì còn được trả thêm tiền bồi thường tổn thất tinh thần. Nếu đã phạm tội nhưng chỉ không truy tố vì tình tiết nhẹ thì không được bồi thường; đã hết thời hiệu truy cứu, chưa đủ tuổi hoặc tự mình bịa lời khai cũng không được bồi thường.
  • Lợi ích: Điều 17 "Luật Bồi thường Nhà nước" liệt kê một số trường hợp, người bị thiệt hại có quyền được bồi thường. Trường hợp thứ nhất là tạm giữ: áp dụng biện pháp tạm giữ đối với công dân trái với quy định của Luật Tố tụng hình sự, hoặc tạm giữ đúng pháp luật nhưng vượt quá thời hạn theo luật định. Sau đó vụ án bị quyết định đình chỉ, không truy tố, hoặc được phán quyết tuyên vô tội và chấm dứt việc truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp thứ hai là bắt giữ: sau khi áp dụng biện pháp bắt giữ đối với công dân, vụ án bị quyết định đình chỉ, không truy tố, hoặc được phán quyết tuyên vô tội và chấm dứt việc truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp thứ ba là tái thẩm: vụ án được tái thẩm theo thủ tục giám sát xét xử và sửa thành vô tội, trong khi hình phạt theo phán quyết ban đầu đã được thi hành. Thủ tục giám sát xét xử là thủ tục đưa một phán quyết đã có hiệu lực ra xét xử lại. Điều 33 quy định: đối với việc xâm phạm tự do thân thể của công dân, tiền bồi thường mỗi ngày được tính theo mức tiền lương bình quân ngày của người lao động trong năm trước đó trên toàn quốc. Điều 35 quy định: nếu gây tổn hại tinh thần cho người khác thì trong phạm vi ảnh hưởng của hành vi xâm phạm, phải xóa bỏ ảnh hưởng, khôi phục danh dự và xin lỗi người bị thiệt hại; nếu gây hậu quả nghiêm trọng thì phải trả khoản tiền bồi thường tổn thất tinh thần tương ứng. Điều 19 liệt kê sáu trường hợp nhà nước không bồi thường. Một là tự mình cố ý bịa lời khai, hoặc giả tạo chứng cứ có tội khác, khiến bản thân bị giam hoặc bị kết án. Hai là người không phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 17, Điều 18 của Bộ luật Hình sự bị giam. Ví dụ như chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự, hoặc người mắc bệnh tâm thần gây ra thiệt hại khi không thể nhận thức hoặc kiểm soát hành vi của mình. Ba là người không bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Luật Tố tụng hình sự bị giam. Điều này bao gồm trường hợp tình tiết rõ ràng là nhẹ, mức độ nguy hại không lớn, không được coi là tội phạm; đã hết thời hiệu truy cứu; hoặc nghi phạm đã chết. Cũng bao gồm trường hợp tình tiết phạm tội nhẹ, viện kiểm sát quyết định không truy tố, thường được gọi là không truy tố tương đối (còn gọi là không truy tố theo quyết định cân nhắc). Trường hợp người chưa thành niên không bị truy tố sau khi hết thời gian thử thách không truy tố có điều kiện, và trường hợp không truy tố sau khi đạt được hòa giải với người bị hại, cũng nằm trong diện này. Bốn là hành vi cá nhân của người tiến hành vụ án không liên quan đến việc thực hiện quyền hạn. Năm là thiệt hại do hành vi cố ý tự gây thương tích, tự làm bị thương của bản thân gây ra. Sáu là các trường hợp khác do pháp luật quy định. Giải thích tư pháp về bồi thường hình sự năm 2015 của Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao một lần nữa xác nhận tại Điều 7: nhà nước không bồi thường khi người không phải chịu trách nhiệm hình sự và người được không truy tố tương đối bị tạm giữ. Tuy nhiên, nếu sau khi bị truy tố, người đó bị tòa án tuyên oan về hình phạt tạm giam, tù có thời hạn hoặc tù chung thân và hình phạt đã được thi hành, thì khoảng thời gian tiếp tục bị giam sau khi phán quyết được xác định vẫn phải được bồi thường. Điều 8 của giải thích này quy định: nếu cơ quan tiến hành vụ án lấy lý do "bạn tự mình bịa lời khai", "bạn tự mình gây thương tích, tự làm bị thương" để không bồi thường thì cơ quan tiến hành vụ án phải đưa ra chứng cứ. Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đã ban hành thông báo vào tháng 5 năm 2026. Cục Thống kê Quốc gia công bố số liệu năm 2025 vào ngày 15 tháng 5 năm 2026. Mức tiền lương bình quân năm của người lao động tại các đơn vị ngoài tư nhân ở khu vực thành thị trên toàn quốc là khoảng 12.9 chục nghìn tệ (129441 tệ). Theo đó, mức tiền lương bình quân ngày được tính là 495.94 tệ. Khi các viện kiểm sát các cấp ra quyết định bồi thường nhà nước từ ngày 18 tháng 5 năm 2026, sẽ tính theo con số này. Tiền bồi thường do xâm phạm tự do thân thể của công dân là 495.94 tệ mỗi ngày. Mức trước đó là 475.52 tệ mỗi ngày, được áp dụng từ tháng 5 năm 2025 (trên toàn quốc).
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2012). "Luật Bồi thường Nhà nước" (Điều 17, 19, 33, 35). https://www.stats.gov.cn/gk/tjfg/xgfxfg/202503/t20250306_1958899.html (do Cục Thống kê Quốc gia đăng lại); Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2026). "Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao công bố mức bồi thường mới nhất đối với việc xâm phạm tự do thân thể của công dân". https://www.spp.gov.cn/xwfbh/wsfbh/202605/t20260519_727675.shtml; Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2015). "Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án bồi thường hình sự" (số 24 năm 2015, Điều 7, 8). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/16409.html; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). "Luật Tố tụng hình sự" (sửa đổi năm 2018, Điều 16, 177, 181, 284, 290). https://www.spp.gov.cn/zdgz/201810/t20181027_396818.shtml. Điều 19 của Luật Bồi thường Nhà nước và phần giải thích này dẫn chiếu số điều của Luật Tố tụng hình sự năm 2012 (Điều 15, khoản 2 Điều 173, khoản 2 Điều 273, Điều 279), sau khi sửa đổi năm 2018 lần lượt tương ứng với Điều 16, khoản 2 Điều 177, khoản 2 Điều 284, Điều 290.
  • Ghi chú: Mức tính theo ngày này được cập nhật hằng năm vào tháng 5 cùng với việc Cục Thống kê Quốc gia công bố mức tiền lương bình quân năm trước đó của các đơn vị ngoài tư nhân ở khu vực thành thị. Khi sử dụng, hãy tra con số của năm đó, đừng áp dụng thẳng con số trong mục này. Sau khi nhận được quyết định không truy tố, trước tiên hãy xem căn cứ được ghi trong đó. Nếu ghi là "không có sự việc phạm tội" hoặc "chứng cứ không đầy đủ" thì có thể yêu cầu bồi thường. Nếu ghi là "tình tiết phạm tội nhẹ", hoặc đã hết thời hiệu truy cứu, thì về nguyên tắc số ngày bị giam không được bồi thường. Nếu không đồng ý với quyết định không truy tố tương đối, trong vòng 7 ngày kể từ khi nhận quyết định có thể khiếu nại lên viện kiểm sát. Khoản tiền bồi thường tổn thất tinh thần do cơ quan tiến hành vụ án quyết định dựa trên hậu quả, không có công thức thống nhất. Cơ quan phải bồi thường là cơ quan ban đầu quyết định giam bạn (cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc tòa án), trước tiên hãy nộp yêu cầu cho cơ quan đó. Nếu không đồng ý với cách giải quyết của cơ quan đó, hãy tiếp tục yêu cầu lên cấp trên theo thủ tục của Luật Bồi thường Nhà nước. Cách tính cụ thể có thể xem quyết định trong vụ án Quách Lợi ở Điều 36 của mục này (nạn nhân tự mình yêu cầu bồi thường). Quách Lợi đã bị giam 1826 ngày. Tiền bồi thường được tính theo mức của năm ra quyết định, không tính theo mức của năm ông ấy bị giam. Mức được sử dụng là tiền lương bình quân ngày của người lao động trên toàn quốc năm 2016, 258.89 tệ. Phần bồi thường do hạn chế tự do thân thể là khoảng 47.3 chục nghìn tệ (472733.14 tệ). Ngoài ra còn có khoảng 16.5 chục nghìn tệ tiền bồi thường tổn thất tinh thần (165450 tệ). Khoản tiền bồi thường tổn thất tinh thần 8888 chục nghìn tệ trong thời hạn mười năm mà ông ấy tự yêu cầu, phần vượt quá không được chấp nhận. Cũng cần biết những khoản nào không được bồi thường. Quyết định đó xác định rằng những khoản sau không thuộc phạm vi bồi thường nhà nước: tiền mất do không thể làm việc, bồi thường về sức khỏe thể chất, tổn thất tài sản, phí luật sư, trợ cấp chi phí sinh hoạt tại trại tạm giam.

36. Nếu mình là người bị hại và muốn đòi bồi thường, hãy đi qua 12315, khởi kiện hoặc thuê luật sư; đừng một mình đến cuộc hẹn của bên kia, đừng gắn "đưa tiền" với "tôi sẽ không công khai" thành một câu

Tiền nhiềuThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Khiếu nại qua 12315 không mất tiền. Khởi kiện tại tòa phải nộp trước phí thụ lý vụ án, ủy thác cho luật sư phải trả phí luật sư. Khi gặp mặt trao đổi, hãy ghi âm toàn bộ. Cái khó là phải kiềm chế, không tự mình nói chuyện riêng với bên kia.
  • Nói dễ hiểu: Nếu mình là người bị hại và yêu cầu bên xâm phạm bồi thường thì bản thân việc đó có căn cứ pháp luật, sẽ không tự động biến thành tội cưỡng đoạt tài sản chỉ vì "đòi giá cao". Nhưng cái giá có thể rất lớn: Quách Lợi từng bị kết án 5 năm tù vì tội cưỡng đoạt tài sản, sau đó mới được xét xử lại và tuyên vô tội. Vì vậy, hãy đi qua các kênh có lưu lại dấu vết, đừng một mình đến địa điểm do bên kia chỉ định để nói chuyện, đừng nói ra điều kiện kiểu "đưa tiền thì tôi sẽ không công khai".
  • Lợi ích: Vụ án chính thức: Năm 2008, sau khi cơ quan chức năng công bố một số lô sữa bột nhãn hiệu "Shi'en" có chứa melamine, kết quả kiểm tra của con gái Quách Lợi cho thấy "trong hệ thống tập trung trung tâm của cả hai thận có thể nhìn thấy một số điểm tăng âm mạnh". Quách Lợi nhiều lần yêu cầu bên bán hàng và Công ty Shi'en bồi thường, đồng thời công khai sự việc với truyền thông. Tháng 6 năm 2009, hai bên đạt được thỏa thuận, Công ty Shi'en bồi thường 40 chục nghìn tệ. Quách Lợi lập văn bản xác nhận không tiếp tục truy cứu và từ bỏ yêu cầu bồi thường. Sau đó, công ty trình báo, Quách Lợi bị "Tòa án Nhân dân huyện Triều An" kết án 5 năm tù về tội cưỡng đoạt tài sản. "Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Quảng Đông" đưa ra kiến nghị xét xử lại. Kiến nghị cho rằng "chứng cứ hiện có chưa đủ để chứng minh về mặt chủ quan Quách Lợi có mục đích chiếm hữu bất hợp pháp". Với tư cách là người giám hộ theo pháp luật, Quách Lợi "có quyền yêu cầu nhà sản xuất sữa bột bồi thường, hành vi yêu cầu bồi thường của ông có căn cứ pháp luật". Kiến nghị còn viết rằng: "Người tiêu dùng có quyền vạch trần, phê bình hành vi xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của mình thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng". Ngày 7 tháng 4 năm 2017, "Tòa án Nhân dân Cấp cao tỉnh Quảng Đông" xét xử lại và tuyên Quách Lợi vô tội. Lý do là "việc bản án sơ thẩm xác định Quách Lợi vì mục đích chiếm hữu bất hợp pháp, sử dụng phương thức đe dọa, uy hiếp để cưỡng ép chiếm đoạt tài sản có tình tiết sự việc không rõ ràng, chứng cứ không đầy đủ; tính chất hành vi của Quách Lợi chưa vượt ra ngoài phạm vi tranh chấp dân sự". Từ ngày 23 tháng 7 năm 2009 đến ngày 22 tháng 7 năm 2014, Quách Lợi bị tạm giam 1826 ngày (Quảng Đông, xét xử lại và sửa án năm 2017)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: "Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Quảng Đông" (2017). "Kiến nghị xét xử lại của Viện Kiểm sát tỉnh Quảng Đông về việc sửa án tuyên Quách Lợi vô tội". http://www.gd.jcy.gov.cn/jcyw2/201704/t20170411_1975029.shtml (trang web chính thức của "Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Quảng Đông"); "Ủy ban Bồi thường của Tòa án Nhân dân Cấp cao tỉnh Quảng Đông" (2018). "Vụ án bồi thường nhà nước do Quách Lợi lấy lý do được xét xử lại và tuyên vô tội để yêu cầu Tòa án Nhân dân Trung cấp thành phố Triều Châu, tỉnh Quảng Đông bồi thường" (năm 2018, hồ sơ bồi thường số 11 của Ủy ban tỉnh). https://www.gdcourts.gov.cn/caipanwenshuxuandeng/caipanwenshuxuandeng/content/post_1045709.html; "Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc" (sửa đổi năm 2023). "Luật Tố tụng Dân sự" (điều 152, 164). https://amr.guizhou.gov.cn/zwgk/xxgkml/jcxxgk/zcfg/fl/202401/t20240129_83645867.html (do "Cục Giám sát và Quản lý Thị trường tỉnh Quý Châu" đăng lại); "Quốc vụ viện" (2006). "Biện pháp thu nộp phí tố tụng" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, điều 6, 20, 29). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Cho mức B vì đây chỉ là một vụ án, không phải tỷ lệ có thể áp dụng rộng rãi. Nó đồng thời cho thấy hai điều: bản thân việc yêu cầu bồi thường là hợp pháp, nhưng bạn vẫn có thể bị cảnh sát coi là vụ án để lập án điều tra. Cách ít rủi ro nhất là giao việc yêu cầu bồi thường cho luật sư, hoặc trực tiếp khởi kiện tại tòa, không tự mình tiếp xúc riêng với bên kia. Phí thụ lý vụ án do nguyên đơn nộp trước; theo quy định, vụ án xét xử sơ thẩm theo thủ tục thông thường phải được xét xử xong trong 6 tháng, có thể gia hạn; thủ tục đơn giản là 3 tháng. Phí luật sư thường do mình tự trả, khoản này không nằm trong chi phí tố tụng mà tòa án buộc bên thua kiện phải chịu. Đặc biệt phải lưu ý khi bên kia hẹn bạn đến nơi họ ở để "gặp mặt giải quyết"; việc trình báo và lập án thường diễn ra tại nơi bên kia ở. Đã ký thỏa thuận hòa giải thì hãy làm theo thỏa thuận; ký xong rồi lại đưa ra một yêu cầu bồi thường lớn khác thì rất dễ bị diễn giải thành "uy hiếp". Sau khi bị lập án thì xử lý thế nào, xem điều 5, 34, 35 của mục này (trước tiên mời luật sư, chứng cứ không đầy đủ thì phải tuyên vô tội, bồi thường nhà nước). Trường hợp bên kia nắm được điểm yếu của bạn rồi đòi tiền, xem điều 32 của mục này (bên kia dùng việc báo cảnh sát, đăng ảnh để đòi tiền).

37. Bị bạo lực mạng: trước hết bật bảo vệ, lưu bằng chứng, rồi chọn một trong ba con đường: nền tảng, lệnh cấm hoặc báo công an

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Ngay tại chỗ dành mười mấy phút để bật bảo vệ và thu thập bằng chứng. Nếu đi đến bước xin lệnh cấm hoặc tự khởi tố, phải đến tòa án, có thể còn phải thuê luật sư. Cái khó là khi đang bị chửi, trước tiên phải lưu bằng chứng, không chửi lại.
  • Nói dễ hiểu: Ngay tại chỗ hãy làm ba việc: mở cài đặt bảo vệ của nền tảng, dùng chức năng thu thập bằng chứng nhanh để lưu nội dung, rồi báo cáo từ lối tắt. Sau đó có thể xin tòa án ban hành lệnh cấm, yêu cầu đối phương tạm dừng trước. Cũng có thể tự mình đến tòa án khởi kiện, nếu khó thu thập bằng chứng thì có thể nhờ cơ quan công an hỗ trợ. Nếu gây ra hậu quả nghiêm trọng như tự sát, đồng thời ảnh hưởng xã hội xấu, thì có thể chuyển sang để viện kiểm sát khởi tố.
  • Lợi ích: Văn bản Pháp phát〔2023〕14 số, Điều 15 nói về lệnh cấm. Người có quyền có bằng chứng chứng minh người thực hiện đang hoặc sắp thực hiện hành vi vi phạm pháp luật xâm phạm quyền nhân thân của mình. Nếu không kịp thời ngăn chặn, quyền và lợi ích hợp pháp của họ sẽ bị tổn hại khó khắc phục. Khi người có quyền căn cứ Điều 997 của Bộ luật Dân sự để yêu cầu, tòa án nhân dân có thể ra lệnh cấm xâm phạm quyền nhân thân theo pháp luật. Lệnh cấm xâm phạm quyền nhân thân chính là mệnh lệnh của tòa án yêu cầu đối phương tạm dừng trước. Điều 11 của ý kiến này nói về việc thu thập bằng chứng. Trong các vụ án tự khởi tố, "nếu người bị hại thực sự gặp khó khăn trong việc cung cấp bằng chứng thì có thể yêu cầu cơ quan công an hỗ trợ". Cơ quan công an phải kịp thời xác minh chủ thể thực hiện hành vi, thu thập tài liệu bằng chứng về tình hình lan truyền, phát tán và ảnh hưởng. Nhà cung cấp dịch vụ mạng phải cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cần thiết. "Sau khi được cơ quan công an hỗ trợ thu thập bằng chứng, nếu đáp ứng điều kiện thụ lý vụ án tự khởi tố thì tòa án nhân dân phải quyết định lập án". Nếu không thể thu thập được, cơ quan công an phải giải thích bằng văn bản. Vụ án tự khởi tố là vụ án mà người bị hại phải tự mình đến tòa án khởi kiện. Điều 12 của ý kiến này liệt kê năm trường hợp phải được xác định là "gây nguy hại nghiêm trọng cho trật tự xã hội" theo khoản 2 Điều 246 của Bộ luật Hình sự. Một là gây ra hậu quả nghiêm trọng như người bị hại hoặc người thân gần bị rối loạn tâm thần, tự sát, đồng thời ảnh hưởng xã hội xấu. Hai là tùy tiện lấy công chúng nói chung làm đối tượng xâm hại, thông tin được lan truyền trên phạm vi rộng, làm phát sinh nhiều bình luận thô tục, ác ý, đồng thời ảnh hưởng xã hội xấu. Ba là lăng mạ, phỉ báng nhiều người hoặc phát tán nhiều lần, đồng thời ảnh hưởng xã hội xấu. Bốn là tổ chức, chỉ đạo người khác phát tán với số lượng lớn trên nhiều nền tảng, đồng thời ảnh hưởng xã hội xấu. Năm là các trường hợp khác. Điều 4 của ý kiến này quy định: tổ chức "tìm kiếm thông tin về một người trên mạng", thu thập trái pháp luật và công bố thông tin cá nhân của công dân cho số đông không xác định, nếu tình tiết nghiêm trọng thì bị định tội và xử phạt về tội xâm phạm thông tin cá nhân của công dân. Điều 23 của "Quy định quản lý thông tin bạo lực mạng" yêu cầu nền tảng cung cấp các tùy chọn bảo vệ sau. Có thể chặn người dùng lạ hoặc người dùng cụ thể. Có thể giới hạn phạm vi hiển thị thông tin do chính mình đăng. Có thể cấm đăng lại hoặc bình luận. Có thể chỉ nhận tin nhắn riêng từ bạn bè hoặc từ chối nhận mọi tin nhắn riêng. Điều 25 yêu cầu cung cấp chức năng thu thập bằng chứng nhanh. Điều 26 yêu cầu đặt lối tắt để khiếu nại, báo cáo ở vị trí dễ thấy. Điều 15 yêu cầu nền tảng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, tội phạm thì phải kịp thời báo án với cơ quan công an.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Bộ Công an (2023). "Ý kiến hướng dẫn về việc trừng trị theo pháp luật các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm bạo lực mạng" (Văn bản Pháp phát〔2023〕14 số, Điều 4, 11, 12, 15). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/412992.html; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 997). Toàn văn do Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đăng lại https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Văn phòng Thông tin Internet Quốc gia, Bộ Công an, Bộ Văn hóa và Du lịch, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia (2024). "Quy định quản lý thông tin bạo lực mạng" (Điều 15, 23, 25, 26, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2024). Công báo Quốc vụ viện https://www.gov.cn/gongbao/2024/issue_11526/202408/content_6969181.html
  • Ghi chú: Thứ tự được sắp xếp theo tiêu chí "nhanh và rẻ": nền tảng nhanh nhất, chi phí thấp nhất, trước tiên lưu bằng chứng, trước tiên báo cáo. Tòa án chậm và tốn kém nhất, cuối cùng mới quyết định có nên kiện hay không. Chi phí trong quá trình đi theo cả ba con đường đều phải tự mình gánh. Muốn xin lệnh cấm thì phải tự mình nộp đơn lên tòa án. Tự khởi tố là tự mình đến tòa án lập án, tự mình lấy bằng chứng. Muốn viện kiểm sát tiếp nhận và chuyển sang công tố, phải rơi vào một trong năm trường hợp được liệt kê tại Điều 12 của Văn bản Pháp phát〔2023〕14 số. Nếu không đủ điều kiện thì chỉ có thể tự khởi kiện. Có hai việc không được làm. Một là không chửi lại, vì chửi lại sẽ khiến chính bạn trở thành người bị xử phạt theo Điều 16 của mục này (không chửi người, không tung tin đồn trên mạng). Hai là không xóa nội dung trong tài khoản của mình, vì đó là bằng chứng. Khi không chịu đựng nổi, hãy gọi 12356, xem Điều 25 của mục 1. Muốn yêu cầu nền tảng xóa thông tin cá nhân của mình, xem Điều 8 của mục 14. Nếu đã giúp người lạ nhưng lại bị quay phim, bị đăng lên mạng, xem Gặp người lạ xảy ra chuyện có nên dừng lại.md.

38. "Mua bảo hiểm cho người ta trước rồi mới ra tay" là con đường bị pháp luật chặn đứng ngay từ đầu: không lấy được một đồng nào, bị xử phạt về nhiều tội gồm tội giết người cố ý và tội lừa đảo bảo hiểm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền.
  • Nói dễ hiểu: Tự ý mua cho người thân đã thành niên một hợp đồng bảo hiểm lấy cái chết làm điều kiện chi trả, hợp đồng sẽ vô hiệu. Bên mua bảo hiểm cố ý gây ra cái chết của người được bảo hiểm thì công ty bảo hiểm không bồi thường; người cố ý giết người để lại di sản còn mất quyền thừa kế. Bộ luật Hình sự quy định riêng hành vi lừa đảo bảo hiểm kiểu này, đồng thời xử phạt về nhiều tội cùng với tội giết người cố ý, mức cao nhất là tử hình. Không lấy được một đồng nào.
  • Lợi ích: Điều 34 "Luật Bảo hiểm nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa": Hợp đồng lấy cái chết làm điều kiện chi trả tiền bảo hiểm, nếu chưa được người được bảo hiểm đồng ý và xác nhận số tiền bảo hiểm thì hợp đồng vô hiệu. Người được bảo hiểm chính là người được bảo hiểm. Cha mẹ mua bảo hiểm cho con chưa thành niên không bị hạn chế bởi quy định này. Điều 39: Khi bên mua bảo hiểm chỉ định người thụ hưởng thì phải được người được bảo hiểm đồng ý. Bên mua bảo hiểm là người bỏ tiền mua bảo hiểm, người thụ hưởng là người nhận tiền sau khi xảy ra sự việc. Điều 43 quy định về việc cố ý làm hại người. Bên mua bảo hiểm cố ý gây ra cái chết, thương tật hoặc bệnh tật cho người được bảo hiểm thì bên bảo hiểm không chịu trách nhiệm chi trả tiền bảo hiểm. Nếu bên mua bảo hiểm đã đóng đủ phí bảo hiểm từ hai năm trở lên thì hoàn lại giá trị tiền mặt cho những người có quyền khác. Người thụ hưởng cố ý gây ra cái chết, thương tật, bệnh tật cho người được bảo hiểm, hoặc cố ý giết người được bảo hiểm nhưng không thành, thì người thụ hưởng đó mất quyền thụ hưởng. Khoản 2 Điều 27: Bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm cố ý tạo ra sự cố bảo hiểm thì bên bảo hiểm có quyền chấm dứt hợp đồng, không chịu trách nhiệm bồi thường hoặc chi trả; ngoài trường hợp quy định tại Điều 43, phí bảo hiểm cũng không được hoàn lại. Điều 1125 Bộ luật Dân sự: Người cố ý giết người để lại di sản thì mất quyền thừa kế. Điểm 5 khoản 1 Điều 198 Bộ luật Hình sự liệt kê hành vi "bên mua bảo hiểm, người thụ hưởng cố ý gây ra cái chết, thương tật hoặc bệnh tật cho người được bảo hiểm để lừa lấy tiền bảo hiểm" là tội lừa đảo bảo hiểm. Nếu số tiền lớn thì bị phạt tù không quá 5 năm và phạt tiền từ 1 chục nghìn đến 10 chục nghìn tệ. Nếu số tiền đặc biệt lớn thì bị phạt tù từ 5 đến 10 năm. Nếu số tiền đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 10 năm trở lên. Khoản 2: Nếu hành vi này đồng thời cấu thành tội khác thì xử phạt theo quy định về xử phạt nhiều tội, tức là mức hình phạt của nhiều tội được cộng lại để tính. Điều 232: Người cố ý giết người bị phạt tử hình, tù chung thân hoặc tù có thời hạn từ 10 năm trở lên. Vụ án được nhắc đến là vụ Zhang Mou Song ở Tuyên Thành, An Huy. Rạng sáng ngày 18 tháng 7 năm 2016, người này lái xe lao xuống ao, khiến vợ chết đuối. Chưa đầy nửa tháng trước khi sự việc xảy ra, người này đã mua cho vợ 4 hợp đồng bảo hiểm, mỗi hợp đồng 100 vạn tệ. Ngày 25 tháng 7, người này bị bắt. Tòa án xử phạt về nhiều tội gồm tội giết người cố ý và tội lừa đảo bảo hiểm, tuyên án tử hình hoãn thi hành và phạt tiền 5 vạn tệ
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2015). "Luật Bảo hiểm nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa", các điều 27, 34, 39, 43. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf7c4060811; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa", Điều 1125. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808081729d1efe01729d50b5c500bf; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. "Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (văn bản hợp nhất đã được sửa đổi theo Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự lần thứ mười một)", các điều 198, 232. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181796a636a0179822a19640c92; Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh An Huy đăng lại "Nhật báo Pháp chế" (2020-01-13). "Vụ giết vợ lừa bảo hiểm làm hé lộ vụ án trong vụ án (vụ án điển hình về giám sát tố tụng dân sự giả dối của Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh An Huy)". http://www.ah.jcy.gov.cn/jczt/jjslhyqkjc/mtjj/202001/t20200113_2758841.shtml
  • Ghi chú: Trong条 này, người thụ hưởng là chính mình; điều cần tránh là án tử hình hoặc tù chung thân. Thương vong và phán quyết trong vụ án được lấy từ nguyên văn vụ án điển hình do cơ quan kiểm sát công bố; phần nội dung chính không viết các chi tiết ngoài biện pháp điều tra. Làm giả sự cố, phóng đại tổn thất và các hành vi lừa bảo hiểm khác không liên quan đến tính mạng cũng là tội phạm. Người giúp làm chứng cũng bị tính cùng tội, xem mục 9, điều 21 (làm giả sự cố, phóng đại tổn thất để lừa tiền bồi thường). Mua bảo hiểm cho người nhà bản thân là việc bình thường, điều cần đề phòng là ý nghĩ "mua bảo hiểm rồi mới ra tay". Khi xuất hiện ý muốn làm hại người nhà, hãy xử lý như một tình trạng cấp cứu, xem mục này, điều 14, 15 (tự nảy ra ý nghĩ, người bên cạnh nói lời cay độc).

39. Báo công an phải lấy ngay biên nhận tiếp nhận vụ án, không khởi tố phải được thông báo bằng văn bản: trong 7 ngày có thể xin xem xét lại, thêm 7 ngày có thể xin xem xét lại lần nữa, Viện kiểm sát có thể yêu cầu cơ quan công an khởi tố

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Hỏi thêm một câu ngay tại chỗ để lấy được biên nhận tiếp nhận vụ án. Sau đó dựa vào thời hạn ghi trên đó để hỏi tiến độ. Cái khó là phải nhiều lần chủ động mở lời hỏi.
  • Nói dễ hiểu: Báo công an xong phải lấy ngay biên nhận tiếp nhận vụ án, đây là căn cứ chứng minh bạn đã báo án. Nếu cơ quan công an quyết định không khởi tố, họ phải đưa cho bạn thông báo bằng văn bản về việc không khởi tố. Nếu không đồng ý, bạn có thể xin xem xét lại trong 7 ngày, nếu vẫn không đồng ý thì trong 7 ngày tiếp theo có thể xin xem xét lại lần nữa. Bạn cũng có thể tìm đến Viện kiểm sát, yêu cầu Viện kiểm sát giám sát việc cơ quan công an khởi tố.
  • Lợi ích: Điều 171 "Quy định về thủ tục của cơ quan công an trong việc giải quyết vụ án hình sự" (sau khi sửa đổi theo Lệnh Bộ Công an số 159) quy định về biên nhận tiếp nhận vụ án. Nguyên văn là: "Khi tiếp nhận vụ án, cơ quan công an phải lập bảng đăng ký tiếp nhận vụ án và biên nhận tiếp nhận vụ án, đồng thời giao biên nhận tiếp nhận vụ án cho người áp giải, người báo án, người tố cáo, người tố giác". Điều 174 quy định: "Đối với vụ án đã tiếp nhận hoặc manh mối tội phạm được phát hiện, cơ quan công an phải nhanh chóng tiến hành thẩm tra". Điều 178 quy định về việc có khởi tố hay không. Sau khi tiếp nhận vụ án và thẩm tra, nếu cho rằng có sự việc phạm tội cần truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời thuộc thẩm quyền của mình, thì phải khởi tố. Việc khởi tố phải được người phụ trách cơ quan công an cấp huyện trở lên phê duyệt. Không khởi tố cũng phải đưa cho bạn một tờ giấy: "Đối với vụ án có người tố cáo, nếu quyết định không khởi tố, cơ quan công an phải lập thông báo về việc không khởi tố và gửi cho người tố cáo trong thời hạn 3 ngày". Điều 179 quy định về việc không đồng ý thì phải làm gì. Nguyên văn là: "Nếu người tố cáo không đồng ý với quyết định không khởi tố, có thể trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được thông báo về việc không khởi tố, xin cơ quan công an đã ra quyết định xem xét lại; cơ quan công an phải ra quyết định trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận được đơn xin xem xét lại". Tiếp đó viết: "Nếu người tố cáo không đồng ý với quyết định xem xét lại về việc không khởi tố, có thể trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được quyết định xem xét lại, xin cơ quan công an cấp trên xem xét lại lần nữa; cơ quan công an cấp trên phải ra quyết định trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận được đơn xin xem xét lại lần nữa. Nếu cơ quan công an cấp trên hủy bỏ quyết định không khởi tố, cơ quan công an cấp dưới phải chấp hành". Đối với vụ án lớn, phức tạp, thời hạn xem xét lại và xem xét lại lần nữa có thể được kéo dài, nhưng "không được quá 30 ngày và phải thông báo bằng văn bản cho người nộp đơn". Điều 112 Luật Tố tụng hình sự quy định: Nếu cho rằng có sự việc phạm tội cần truy cứu trách nhiệm hình sự thì phải khởi tố; nếu không khởi tố thì "thông báo cho người tố cáo lý do không khởi tố. Nếu người tố cáo không đồng ý, có thể xin xem xét lại". Điều 113 quy định: "Nếu người bị hại cho rằng cơ quan công an không khởi tố điều tra vụ án mà lẽ ra phải khởi tố điều tra, và提出 với Viện kiểm sát nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân phải yêu cầu cơ quan công an giải thích lý do không khởi tố. Nếu Viện kiểm sát nhân dân cho rằng lý do không khởi tố của cơ quan công an là không chính đáng, thì phải thông báo cho cơ quan công an khởi tố; sau khi nhận được thông báo, cơ quan công an phải khởi tố". Điều 61 "Quy định về thủ tục của cơ quan công an trong việc giải quyết vụ án hành chính" cũng có yêu cầu tương tự. Đối với vụ án thuộc thẩm quyền của đơn vị mình, "phải lập tức điều tra, xử lý, lập bảng đăng ký tiếp nhận vụ án và biên nhận tiếp nhận vụ án, đồng thời giao biên nhận tiếp nhận vụ án cho người báo án, người tố cáo, người tố giác, người áp giải". Thời hạn giải quyết vụ án trị an "không được quá 30 ngày kể từ ngày thụ lý; đối với vụ án lớn, phức tạp, được cơ quan công an cấp trên phê duyệt, có thể kéo dài thêm 30 ngày"; thời gian giám định không tính vào thời hạn giải quyết vụ án. Điều 9 "Quy định về giám sát cơ quan công an" quy định về việc khiếu nại cảnh sát. Nguyên văn là: "Đối với hành vi trái pháp luật, vi phạm kỷ luật đang xảy ra của cơ quan công an và cảnh sát thuộc cơ quan công an mà quần chúng khiếu nại, cơ quan giám sát phải kịp thời cử cảnh sát đến hiện trường, xử lý tại chỗ theo quy định và kịp thời phản hồi kết quả xử lý cho người khiếu nại" (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi năm 2018, Điều 112, Điều 113). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080816f135f46016f1d1b81b01351; Bộ Công an (2020). Quyết định về việc sửa đổi "Quy định về thủ tục của cơ quan công an trong việc giải quyết vụ án hình sự" (Lệnh Bộ Công an số 159) và toàn văn sau sửa đổi. http://www.gov.cn/gongbao/content/2020/content_5549884.htm; Bộ Công an (2013/sửa đổi năm 2019). Quy định về thủ tục của cơ quan công an trong việc giải quyết vụ án hành chính (Lệnh Bộ Công an số 125, Quyết định sửa đổi số 149). http://www.gov.cn/gongbao/content/2013/content_2321117.htm, http://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2018-12/31/content_5428593.htm; Quốc vụ viện (2011). Quy định về giám sát cơ quan công an (Lệnh Quốc vụ viện số 603, Điều 9). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2011-09/08/content_6138.htm
  • Ghi chú: Người được hưởng lợi là chính bạn. Báo công an không nhất định sẽ được xử lý, nhưng việc có xử lý hay không, xử lý trong bao lâu, đều có tiêu chuẩn và thời hạn được quy định rõ ràng, không phụ thuộc vào tâm trạng của người tiếp nhận báo án trong ngày hôm đó. Hãy ghi nhớ 3 việc theo thứ tự. ① Lấy biên nhận tiếp nhận vụ án ngay tại chỗ, ghi lại số vụ án và đơn vị tiếp nhận. ② Đến hạn mà chưa có kết quả thì dựa vào thời hạn nêu trên để hỏi tiến độ, hỏi "Vụ án đang ở khâu nào", đừng hỏi "Tại sao không xử lý cho tôi". ③ Khi nhận được thông báo về việc không khởi tố, trước hết xem lý do, trong 7 ngày xin xem xét lại, sau đó trong 7 ngày xin xem xét lại lần nữa. Đồng thời có thể đề nghị Viện kiểm sát nhân dân giám sát việc khởi tố, ba con đường này không mâu thuẫn với nhau. Vụ án trị an là những việc như đánh nhau, trộm cắp vặt. Thời hạn giải quyết vụ án được tính từ ngày thụ lý, không quá 30 ngày. Nếu vụ án lớn, phức tạp, được cơ quan công an cấp trên phê duyệt thì có thể kéo dài thêm 30 ngày. Thời gian giám định không tính vào thời hạn này. Nếu thái độ tiếp dân kém thì khiếu nại với cơ quan giám sát, còn bản thân vụ án vẫn được theo dõi theo quy trình khởi tố. Những việc như nhặt được đồ thất lạc, tranh chấp hàng xóm vốn không phải là vụ án hình sự. Cơ quan công an sẽ xử lý theo vụ án hành chính hoặc hòa giải, thậm chí chỉ đăng ký lưu hồ sơ, đừng hiểu là "báo án không ai xử lý". Quy trình phong tỏa khoản tiền sau khi bị lừa đảo, xem mục này, điều 2 (lập tức gọi 110 yêu cầu phong tỏa khoản tiền). Bị bạo lực mạng, xem mục này, điều 37 (bị bạo lực mạng thì trước tiên lưu giữ chứng cứ rồi mới chọn cách xử lý)

40. Đừng đưa tiền, thẻ cho người xử lý vụ án, người thi hành pháp luật: bản thân người hối lộ cũng bị kết án, hối lộ người giám sát, thi hành pháp luật, tư pháp còn bị xử nặng hơn

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chỉ cần không làm việc đó.
  • Nói dễ hiểu: "Bỏ chút tiền để dàn xếp cho xong" là một tội danh độc lập trong Bộ luật Hình sự, người đưa tiền cũng bị kết án. Tội hối lộ bị phạt tù đến 3 năm, tình tiết nghiêm trọng thì phạt tù từ 3 đến 10 năm, đặc biệt nghiêm trọng thì phạt tù từ 10 năm trở lên hoặc tù chung thân. Hối lộ người giám sát, thi hành pháp luật hành chính, tư pháp vẫn thuộc trường hợp được quy định rõ là xử nặng hơn. Bị cưỡng ép tống tiền nên đưa tiền nhưng không nhận được lợi ích bất chính thì không bị coi là hối lộ.
  • Lợi ích: Điều 389 Bộ luật Hình sự định nghĩa về tội hối lộ: "Vì mưu cầu lợi ích bất chính mà đưa tài sản cho nhân viên nhà nước thì cấu thành tội hối lộ". Điều này cũng quy định: "Trong quan hệ kinh tế, vi phạm quy định của nhà nước, đưa tài sản cho nhân viên nhà nước với số tiền tương đối lớn, hoặc vi phạm quy định của nhà nước, đưa cho nhân viên nhà nước các khoản hoàn lại, phí thủ tục dưới bất kỳ danh nghĩa nào thì bị xử lý theo tội hối lộ". Đồng thời cũng có một ngoại lệ: "Do bị cưỡng ép tống tiền nên đưa tài sản cho nhân viên nhà nước nhưng không nhận được lợi ích bất chính thì không cấu thành tội hối lộ". Mức hình phạt được quy định tại Điều 390 Bộ luật Hình sự (được sửa đổi bởi Điều 12 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2024). Nguyên văn là: "Người phạm tội hối lộ bị phạt tù có thời hạn đến 3 năm hoặc tạm giam, đồng thời phạt tiền; vì hối lộ để mưu cầu lợi ích bất chính, nếu tình tiết nghiêm trọng hoặc gây thiệt hại lớn cho lợi ích nhà nước thì bị phạt tù có thời hạn từ 3 năm đến 10 năm, đồng thời phạt tiền; nếu tình tiết đặc biệt nghiêm trọng hoặc gây thiệt hại đặc biệt lớn cho lợi ích nhà nước thì bị phạt tù có thời hạn từ 10 năm trở lên hoặc tù chung thân, đồng thời phạt tiền hoặc tịch thu tài sản". Có 7 tình tiết phải xử nặng hơn: "(1) Hối lộ nhiều lần hoặc hối lộ nhiều người; (2) Nhân viên nhà nước hối lộ; (3) Hối lộ trong các công trình trọng điểm, dự án lớn của nhà nước; (4) Hối lộ để mưu cầu việc bổ nhiệm, thăng cấp, điều chỉnh chức vụ, cấp bậc; (5) Hối lộ người làm công tác giám sát, thi hành pháp luật hành chính, tư pháp; (6) Hối lộ trong các lĩnh vực môi trường sinh thái, tài chính ngân sách, tài chính tiền tệ, an toàn sản xuất, thực phẩm dược phẩm, phòng chống thiên tai cứu trợ thiên tai, an sinh xã hội, giáo dục, y tế và các lĩnh vực khác, để thực hiện hoạt động vi phạm pháp luật, phạm tội; (7) Dùng thu nhập bất hợp pháp để hối lộ". Khoản cuối để ngỏ khả năng được giảm hoặc miễn hình phạt nếu chủ động khai báo: "Người hối lộ chủ động khai báo hành vi hối lộ trước khi bị truy tố thì có thể được giảm nhẹ hoặc giảm hình phạt. Trong đó, nếu tội phạm tương đối nhẹ, có vai trò then chốt trong việc phá án, điều tra đột phá các vụ án lớn, hoặc có thành tích lập công lớn thì có thể được giảm hoặc miễn hình phạt" (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. "Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (văn bản hợp nhất sau khi được sửa đổi theo Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự lần thứ 11), Điều 389. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181796a636a0179822a19640c92; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2023). "Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự lần thứ 12" (mục thứ 5, sửa đổi Điều 390 Bộ luật Hình sự; có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2024). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081818c3ce31f018cb6a6bc412f55
  • Ghi chú: Người được hưởng lợi là chính bạn. Đừng hy vọng hối lộ một chút là có thể miễn hình phạt. Bên kia có đồng nghiệp, sổ sách, camera giám sát và cơ quan thanh tra. Thứ bạn đưa đi là bằng chứng khi người đó bị điều tra, đồng thời cũng là chứng cứ phạm tội của chính bạn, hơn nữa loại hối lộ này được quy định rõ là trường hợp xử nặng hơn. Nếu thực sự gặp phải việc đối phương đòi lợi ích, hãy làm theo kênh tại mục 39 (báo cảnh sát, ngay tại chỗ yêu cầu giấy biên nhận tiếp nhận vụ án). Giữ lại giấy biên nhận tiếp nhận vụ án và các văn bản, phản ánh với cơ quan thanh tra hoặc cơ quan kiểm tra, giám sát kỷ luật. Khoản 3 Điều 389 Bộ luật Hình sự quy định điều kiện được miễn trách nhiệm là "bị cưỡng ép tống tiền và không nhận được lợi ích bất chính". Một khi nhân cơ hội này nhận được thứ vốn dĩ không thể nhận được thì điều kiện này không còn được đáp ứng. Phong bì trong bệnh viện thuộc một hệ thống quy định khác, xem mục 11, mục 24

41. Cuộc gọi và cuộc nói chuyện trực tiếp có thể trở mặt, cứ ghi âm ngay: cuộc nói chuyện có sự tham gia của mình thì không cần xin phép đối phương trước

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chỉ cần bật chức năng ghi âm cuộc gọi hoặc phần mềm ghi âm trên điện thoại. Ghi từ đầu đến cuối, ghi xong giữ lại tệp gốc, không chỉnh sửa, không ghi đè.
  • Nói dễ hiểu: Vay tiền, nợ tiền, bồi thường, hoàn tiền, tranh chấp lao động, nếu đã nói rõ qua điện thoại nhưng không để lại bằng chứng thì vài tháng sau hai bên có thể mỗi bên nói một kiểu. Cuộc nói chuyện có sự tham gia của chính bạn có thể được ghi âm, việc không báo trước cho đối phương không khiến bản ghi đó chỉ vì lý do này mà không thể được dùng làm bằng chứng. Những việc không được làm là nghe lén, nhìn trộm đời tư của người khác, tự ý xông vào nhà người khác để ghi âm, hoặc đe dọa buộc đối phương phải nói.
  • Lợi ích: Điều 66 Luật Tố tụng Dân sự liệt kê tài liệu nghe nhìn và dữ liệu điện tử là chứng cứ. Điều 106 Giải thích tư pháp của Tòa án Nhân dân Tối cao về Luật Tố tụng Dân sự chỉ loại trừ chứng cứ được thu thập bằng 3 phương pháp. Ba phương pháp này là: xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, vi phạm các quy định cấm của pháp luật, nghiêm trọng trái với trật tự công cộng và thuần phong mỹ tục. "Không báo trước cho đối phương" không thuộc 3 trường hợp này. Điều 15 Quy định về chứng cứ của Tòa án Nhân dân Tối cao quy định: khi dùng bản ghi âm, ghi hình làm chứng cứ thì phải nộp vật mang bản gốc đang lưu giữ nó, chẳng hạn như chính chiếc điện thoại ban đầu. Điều 90 quy định: tài liệu nghe nhìn, dữ liệu điện tử có điểm nghi vấn thì không thể được dùng riêng để xác định sự việc. Một bài viết của thẩm phán được đăng lại trên trang web chính thức của Tòa án Nhân dân Tối cao cũng nêu rằng: bản ghi âm phải được thu thập hợp pháp, nội dung chân thực, không chỉnh sửa, đồng thời phải liên quan đến vụ án (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2023, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2024). "Luật Tố tụng Dân sự" (Điều 66). Toàn văn được Ủy ban Phát triển và Cải cách thành phố Thượng Hải đăng lại https://fgw.sh.gov.cn/ys-syjf-zc-2.4.1-h5/20240408/073febdb2b04464390546232d4089f51.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (sửa đổi lần thứ 2 năm 2022). "Giải thích về việc áp dụng Luật Tố tụng Dân sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (Điều 106). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/353651.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (sửa đổi năm 2019). "Một số quy định về chứng cứ trong tố tụng dân sự" (Điều 14, 15, 90). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/212721.html; Lưu Đan Ni (2023). "Pháp luật trong bộ phim Đi tìm người ấy" ("Báo Tòa án Nhân dân", được đăng lại trên trang web chính thức của Tòa án Nhân dân Tối cao). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/406032.html
  • Ghi chú: Người được hưởng lợi là chính bạn và gia đình. Trong bản ghi âm, cố gắng để người, sự việc, số tiền và thời gian khớp với nhau. Đừng chỉ hỏi "Bao giờ bạn đưa cho tôi", có thể tự nhiên hỏi "5 chục nghìn tệ bạn vay năm ngoái, bạn định bao giờ trả". Hãy giao bản ghi âm cho tòa án, ủy ban trọng tài hoặc cảnh sát sử dụng, đừng đăng lên mạng. Công khai lời nói của người khác có thể dẫn đến tranh chấp về đời tư và danh dự, xem mục 16 của mục này (không chửi mắng người khác, không tung tin đồn trên mạng). Có bản ghi âm không có nghĩa là chắc chắn thắng, tòa án vẫn phải kết hợp với các chứng cứ khác để xem có chân thực hay không, có liên quan hay không. Bản ghi âm chỉ giải quyết vấn đề có thể chứng minh hay không; có thực sự cần khởi kiện hay không, mất bao lâu, phải tính riêng. Tài liệu cần lưu trước khi nghỉ việc, xem mục 8, mục 19 (lưu phiếu lương, chấm công trước khi nghỉ việc). Những căn cứ nêu trên đều là quy tắc tố tụng dân sự; việc sử dụng chứng cứ trong các vụ án hình sự và hành chính có quy định khác.

42. Hiện trường xảy ra sự việc, trước tiên chụp toàn cảnh, sau đó chụp mối quan hệ vị trí, cuối cùng chụp chỗ hư hỏng và thương tích, đừng xóa ảnh và video gốc

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Dùng điện thoại quay liên tục từ vài chục giây đến vài phút. Trước tiên phải bảo đảm an toàn cho mình, không để việc đó làm chậm trễ việc cứu người và xử lý sự việc.
  • Nói dễ hiểu: Nếu chỉ chụp cận cảnh một vết xước trên xe hoặc một món đồ dưới đất thì vài ngày sau sẽ chẳng ai biết ban đầu nó nằm ở đâu. Trước tiên hãy chụp một đoạn toàn cảnh, bao quát cả ngã tư, số nhà, xe cộ, con người và khu vực xung quanh, sau đó chụp vị trí tương đối của chúng, cuối cùng chụp chi tiết. Nếu cần di chuyển đồ vật hoặc xe cộ thì có thể chụp trước hãy chụp trước. Giữ ảnh và video gốc trong điện thoại, đừng chỉ lưu một bản đã được chuyển qua ứng dụng nhắn tin.
  • Lợi ích: Điều 66 "Luật Tố tụng dân sự" liệt kê vật chứng, tài liệu nghe nhìn và dữ liệu điện tử là chứng cứ. Điều 14 "Một số quy định về chứng cứ trong tố tụng dân sự" của Tòa án Nhân dân Tối cao liệt kê hình ảnh, âm thanh và video là dữ liệu điện tử. Điều 15 yêu cầu nộp bản gốc của dữ liệu điện tử; nếu dùng video làm chứng cứ thì phải nộp vật mang tin gốc. Ảnh và video có thể lưu lại tình trạng hiện trường vốn sẽ nhanh chóng thay đổi, sau đó đối chiếu với biên bản báo cảnh sát, hồ sơ sửa chữa, bệnh án và lời khai của nhân chứng. Trình tự "toàn cảnh, vị trí, chi tiết" là cách làm theo kinh nghiệm, pháp luật không quy định (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: C
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2023, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2024). "Luật Tố tụng dân sự" (Điều 66). Ủy ban Phát triển và Cải cách thành phố Thượng Hải đăng lại toàn văn https://fgw.sh.gov.cn/ys-syjf-zc-2.4.1-h5/20240408/073febdb2b04464390546232d4089f51.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (sửa đổi năm 2019). "Một số quy định về chứng cứ trong tố tụng dân sự" (Điều 14, 15). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/212721.html
  • Ghi chú: Người được hưởng lợi là chính bạn và gia đình. Sở dĩ xếp mức C là vì trình tự chụp chỉ là kinh nghiệm, còn điều luật chỉ quy định ảnh và video có thể được dùng làm chứng cứ, đồng thời phải nộp bản gốc. Nếu có người bị thương, xảy ra cháy, rò rỉ khí gas hoặc có nguy hiểm khác, trước tiên hãy cứu người, tránh xa chỗ nguy hiểm, đừng vì chụp ảnh mà chậm trễ. Những việc cần làm tại hiện trường tai nạn giao thông xem điều 1 của mục này (xảy ra tai nạn giao thông thì trước tiên dừng xe, cứu người, báo cảnh sát).

43. Bị bạo lực gia đình: trước tiên báo cảnh sát để lưu lại biên bản出警, sau đó đến tòa án xin lệnh bảo vệ an toàn cá nhân, không cần ly hôn trước, cũng không mất phí

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì cóLợi ích lớnThước đo tự do

  • Chi phí: Không tốn tiền. Xin lệnh bảo vệ an toàn cá nhân không phải nộp án phí, cũng không cần nộp tiền bảo đảm. Thứ phải bỏ ra là thời gian báo cảnh sát, khám thương và viết đơn. Khó khăn nhất là mở lời với người trong gia đình về chuyện này.
  • Nói dễ hiểu: Theo dữ liệu của nhiều quốc gia, hơn một phần ba số phụ nữ bị sát hại là do bạn đời ra tay, thường là kết cục của bạo lực gia đình kéo dài. Trong số những phụ nữ từng bị đánh như nhau, người từng bị bóp cổ về sau có nguy cơ bị sát hại cao hơn nhiều. Vì vậy, hễ bị đánh thì hãy báo cảnh sát, sau đó đến tòa án xin lệnh bảo vệ. Tòa án thường phải trả lời trong vòng 72 giờ.
  • Lợi ích: Trước hết nói về rủi ro. Tổng hợp dữ liệu của 66 quốc gia (tổng quan hệ thống) cho thấy, trong các vụ phụ nữ bị sát hại, 38.6% là do bạn đời thân mật gây ra, còn ở nam giới là 6.3%. Các tác giả cho rằng những vụ án mạng dạng này thường là bước cuối cùng của quá trình ngược đãi kéo dài. Một nghiên cứu khác so sánh 506 vụ án mạng và mưu sát bất thành với 427 phụ nữ từng bị đánh nhưng không xảy ra những chuyện này. So với những người chưa từng bị bóp cổ, người từng bị bạn đời bóp cổ có OR bị mưu sát bất thành là 6.70 (95% CI 3.91–11.49). OR bị sát hại là 7.48 (95% CI 4.53–12.35). Hai kết cục là bị sát hại và mưu sát bất thành đều hiếm gặp, nên OR và RR tương đối gần nhau. Tiếp theo nói về pháp luật. Nạn nhân và người thân gần có thể báo cảnh sát. Cơ quan công an phải nhanh chóng đến hiện trường, ngăn chặn bạo lực gia đình, điều tra thu thập chứng cứ, hỗ trợ việc khám chữa bệnh và khám thương. Nếu tình tiết tương đối nhẹ, cơ quan công an có thể ra văn bản cảnh cáo đối phương. Người bị bạo lực gia đình hoặc đang đối mặt với nguy cơ thực tế bị bạo lực gia đình có thể xin tòa án ban hành lệnh bảo vệ an toàn cá nhân. Sau khi thụ lý, tòa án phải ra quyết định trong vòng 72 giờ, trường hợp khẩn cấp thì trong vòng 24 giờ. Lệnh bảo vệ có thể cấm đối phương thực hiện bạo lực, cấm đối phương quấy rối, theo dõi, tiếp xúc với bạn và người thân gần của bạn, đồng thời có thể buộc đối phương chuyển ra khỏi nơi ở của bạn. Lệnh bảo vệ có hiệu lực tối đa 6 tháng, trước khi hết hạn có thể xin gia hạn. Việc xin lệnh không lấy ly hôn làm điều kiện tiên quyết. Chỉ cần tòa án cho rằng bạo lực gia đình "có khả năng xảy ra tương đối lớn" thì có thể ban hành lệnh. Nếu đối phương vi phạm lệnh bảo vệ, tòa án có thể phạt tiền không quá 1000 tệ, tạm giữ không quá 15 ngày. Nếu cấu thành tội phạm thì xử lý về tội không chấp hành phán quyết, quyết định. Những hành vi thường xuyên lăng mạ, đe dọa, theo dõi, quấy rối, cũng như để người kia chịu rét chịu đói, đều được xem là bạo lực gia đình.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). "Luật Chống bạo lực gia đình" (Điều 2, 13, 15, 16, 19, 23, 28, 29, 30, 34). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf7f9d60889; Tòa án Nhân dân Tối cao (2022). "Quy định về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án lệnh bảo vệ an toàn cá nhân" (Văn bản giải thích pháp luật〔2022〕số 17, Điều 1, 3, 6, 10, 12). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/366021.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (2016). "Phúc đáp về các vấn đề thủ tục liên quan đến vụ án lệnh bảo vệ an toàn cá nhân" (Văn bản giải thích pháp luật〔2016〕số 15, mục 1, 2). Tòa án Nhân dân huyện Bình Nguyên đăng lại toàn văn http://qdzy.sdcourt.gov.cn/dzpyfy/393141/393283/1461545/index.html; Stöckl H và cộng sự (2013). The global prevalence of intimate partner homicide: a systematic review. Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)61030-2; Glass N và cộng sự (2008). Non-fatal strangulation is an important risk factor for homicide of women. Journal of Emergency Medicine. https://doi.org/10.1016/j.jemermed.2007.02.065
  • Ghi chú: Người được hưởng lợi chủ yếu là chính bạn và gia đình. Tỷ lệ án mạng là số liệu nước ngoài, Trung Quốc không có thống kê công khai cùng thước đo. Hãy tích lũy chứng cứ: biên bản出警, văn bản cảnh cáo, kết quả khám thương, hồ sơ khám chữa bệnh, giấy cam kết do đối phương viết, lịch sử trò chuyện và bản ghi âm đều có thể được sử dụng. Việc ghi âm xem điều 41 của mục này (ghi âm). Xin lệnh bảo vệ không cần thuê luật sư, thông thường sẽ có kết quả trong vài ngày. Ly hôn hoặc yêu cầu bồi thường là một vụ kiện khác; theo quy định, vụ án dân sự thông thường ở cấp sơ thẩm phải được xét xử xong trong vòng 6 tháng, có thể gia hạn, phí luật sư do đương sự tự trả. Nạn nhân bạo lực gia đình có thể xin trợ giúp pháp lý, tòa án cũng có thể hoãn thu, giảm thu hoặc miễn án phí. Lệnh bảo vệ không có nghĩa là an toàn cá nhân đã được bảo đảm; nếu trước mắt có nguy hiểm, hãy gọi 110 trước. Nếu nạn nhân bị ép buộc, bị dọa sợ đến mức không thể tự mình nộp đơn, người thân gần, cơ quan công an, hội liên hiệp phụ nữ, ủy ban cư dân, ủy ban thôn có thể thay mặt nộp đơn. Nếu người bị hại là bạn bè hoặc đồng nghiệp, bạn có thể đi cùng họ đến báo cảnh sát, đến bệnh viện. Nếu nhìn thấy người lạ đang bị đánh trong nhà, chỉ cần gọi 110. Đừng tự mình lao vào can ngăn, lý do xem điều 37 mục 13 (bắt gặp một nhóm người đánh nhau). Khi ly hôn, cách viết về việc nuôi dưỡng và thăm nom con xem điều 23 mục 10 (tiền cấp dưỡng và việc thăm nom con).

44. Người nhà cờ bạc mắc nợ, đừng vội trả thay: pháp luật không bảo vệ nợ cờ bạc, tiền vay để cờ bạc cũng không được tính là nợ chung của vợ chồng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là khi chủ nợ tìm đến nhà, người nhà khóc lóc cầu xin, bạn phải nhịn không móc tiền ra trả. Nếu chủ nợ thật sự khởi kiện, bạn phải tham gia tố tụng.
  • Nói dễ hiểu: Tiền nợ trên chiếu bạc không được tòa án bảo vệ. Nếu chủ nợ biết rõ người đó vay tiền để đánh bạc mà vẫn cho vay, khoản tiền này cũng không được tòa án bảo vệ. Tiền một bên vay để đánh bạc không thể được tính là khoản nợ mà hai vợ chồng cùng phải trả. Nếu chưa qua xét xử, tòa án không thể buộc bên không vay tiền phải chịu trách nhiệm thay người đó.
  • Lợi ích: Thông báo của Tòa án Nhân dân Tối cao năm 2017 đã nêu bốn điểm. Khoản nợ một bên mắc phải trong các hoạt động phạm pháp, phạm tội như đánh bạc, sử dụng ma túy không được pháp luật bảo vệ. Nếu chủ nợ biết hoặc phải biết người đó vay tiền để đánh bạc, sử dụng ma túy mà vẫn cho vay, khoản nợ đó không được pháp luật bảo vệ. Nếu một bên đứng tên mình vay tiền rồi mang đi làm những việc phạm pháp, phạm tội, và yêu cầu xử lý theo hướng đó là nợ chung của vợ chồng, tòa án không ủng hộ. Nếu chưa qua thủ tục xét xử, không được yêu cầu bên không vay tiền phải chịu trách nhiệm dân sự (toàn quốc, từ năm 2017)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Tòa án Nhân dân Tối cao (2017). "Thông báo về một số vấn đề liên quan đến việc xét xử thỏa đáng theo pháp luật các vụ án về nợ của vợ chồng" (Pháp〔2017〕48, điều 2, 4). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/36982.html
  • Ghi chú: Sở dĩ xếp mức B là vì đây là thông báo nội bộ của tòa án, không có số liệu, việc chủ nợ có biết hay không cũng phải xem bằng chứng. Thông báo này được ban hành theo Luật Hôn nhân khi đó. Sau khi Bộ luật Dân sự có hiệu lực, việc xác định nợ chung của vợ chồng như thế nào, xem mục 10, điều 12 (khoản tiền lớn mà người phối ngẫu vay). Nếu chủ nợ không biết người đó đem khoản vay đi đánh bạc thì vẫn phải trả, chỉ là người trả tiền là chính người đã vay. Muốn chứng minh tiền đã được đem đi đánh bạc thì phải có lịch sử giao dịch chuyển khoản, hồ sơ trên nền tảng cờ bạc hoặc tài liệu xử lý của cơ quan công an; bình thường nên giữ lại những thứ này. Nếu chủ nợ thật sự khởi kiện, vụ án theo thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm phải được xét xử xong trong vòng 6 tháng theo quy định, có thể được gia hạn; thủ tục đơn giản là 3 tháng. Phí luật sư mỗi bên tự trả, bên thua kiện không phải chịu. Nếu chủ nợ tìm đến nhà chặn người, giữ người trái phép, xem mục 9, điều 15 (đòi nợ không được giữ người), hãy gọi ngay cho cảnh sát. Nếu bản thân người đó đã cờ bạc đến mức muốn chết, xem mục 1, điều 37 (đánh bạc đến mức phải vay tiền để tiếp tục đánh bạc thì gọi ngay 12356). Người được hưởng lợi chủ yếu là người phối ngẫu và thân nhân trực hệ.

45. Người quen nhờ bạn "giúp quét khuôn mặt, làm người chứng kiến" để làm khoản vay, hoặc bảo bạn đọc mã xác minh, thì đừng đồng ý: đây gọi là khoản vay AB, người vay là bạn, không phải người bảo lãnh

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là phải từ chối người thân, bạn bè ngay trước mặt. Đối phương nói "chỉ làm người chứng kiến thôi", "không cần bạn chịu trách nhiệm", thì vẫn phải từ chối. Không giao điện thoại, chứng minh nhân dân, thẻ ngân hàng cho bên trung gian, cũng không quét khuôn mặt hay ký tên theo sắp xếp của bên trung gian. Mã xác minh chỉ tự mình sử dụng, người quen có yêu cầu cũng không đọc cho họ.
  • Nói dễ hiểu: Cái gọi là "giúp quét khuôn mặt, làm người chứng kiến" thực ra là dùng tên của bạn để vay tiền ngân hàng. Người vay là bạn, không phải người bảo lãnh. Sau khi tiền được chuyển cho người quen, ngân hàng vẫn sẽ tìm bạn để đòi tiền. Bên trung gian đã lừa bạn, nhưng chỉ cần ngân hàng không biết chuyện thì bạn không thể hủy hợp đồng vay này. Tờ cam kết "tôi sẽ trả" mà người quen viết cho bạn cũng không có tác dụng đối với ngân hàng.
  • Lợi ích: Cục Giám sát Quản lý Tài chính Quốc gia, Cục Giám sát Quản lý Tài chính Phúc Kiến đã nêu thủ đoạn này trong cảnh báo rủi ro năm 2022. Khách hàng A không đủ điều kiện nên không vay được. Bên trung gian nói cần thêm một người bảo lãnh, bảo A tìm B là người có đủ điều kiện. Khi làm thủ tục thực tế, bên trung gian dùng thông tin nhận dạng của B để đăng ký khoản vay, còn tiền thì đưa cho A sử dụng. Bản gốc viết rằng "người vay trên thực tế là B", B "chỉ đến khi bị ngân hàng đòi nợ mới biết mình là người vay chứ không phải người bảo lãnh". Cục Giám sát Quản lý Tài chính Sơn Đông cảnh báo năm 2024 rằng bên trung gian sẽ cam kết với B rằng "không cần chịu bất kỳ trách nhiệm nào". Bên trung gian còn dạy trước cho B cách ứng phó với việc ngân hàng điều tra trước khi cho vay, nhưng trên thực tế B sẽ là người vay để đăng ký khoản vay. Tòa án Nhân dân quận Phổ Đà, thành phố Thượng Hải từng công bố một vụ án vào năm 2024. Nhân viên kinh doanh cầm điện thoại của B, tải ứng dụng ngân hàng và trực tiếp đăng ký khoản vay dưới danh nghĩa B. Tiền được chuyển vào tài khoản của B, B chuyển cho A, còn A trả hơn 8 chục nghìn tệ phí dịch vụ. 8 người trong nhóm trung gian bị kết án từ 10 tháng đến 4 năm tù về tội lừa đảo hợp đồng. Bên trung gian bị phạt tù, nhưng khoản vay này cũng không vì thế mà biến thành khoản nợ của người khác. Điều 149 Bộ luật Dân sự quy định, trong trường hợp bên thứ ba gian dối, bên bị lừa chỉ có thể yêu cầu hủy bỏ nếu đối phương "biết hoặc phải biết". Ở đây, đối phương là ngân hàng, ngân hàng không biết chuyện thì không thể hủy bỏ. Nếu có thể hủy bỏ thì phải yêu cầu tòa án trong vòng 1 năm kể từ ngày biết mình bị lừa (Điều 152). Người vay phải trả tiền theo thời hạn đã thỏa thuận (Điều 675). Hợp đồng chỉ ràng buộc những người ký hợp đồng (Điều 465). Muốn chuyển khoản nợ cho người khác thì phải được ngân hàng đồng ý (Điều 551). Vì vậy, tờ cam kết do A viết không có tác dụng đối với ngân hàng. Bạn chỉ có thể tự mình khởi kiện A để đòi tiền. Dù đã quét khuôn mặt giúp người khác mà không xem hợp đồng, tòa án vẫn công nhận hợp đồng này. Tòa án Nhân dân quận Trung, thành phố Nội Giang từng xét xử xong một vụ án vào năm 2025: Tưởng mỗ vay tiền từ một công ty cho vay nhỏ, nhưng không thể tự mình vay được. Con trai của Trương mỗ đã giấu bà, đưa thông tin nhận dạng của bà cho Tưởng mỗ để bà trở thành người đồng vay. Trong quy trình vay, cần chính Trương mỗ quét khuôn mặt. Bà đã quét nhưng không xem hợp đồng. Tòa án cho rằng bà "phải dự liệu tầm quan trọng của việc nhận dạng khuôn mặt và hậu quả pháp lý", phán quyết bà cùng Tưởng mỗ trả khoản tiền gốc còn lại hơn 6 chục nghìn tệ. Luật Chữ ký điện tử quy định rõ rằng "chữ ký điện tử đáng tin cậy có hiệu lực pháp lý tương đương với chữ ký viết tay hoặc con dấu". Luật Chống lừa đảo viễn thông và mạng quy định bất kỳ ai "không được hỗ trợ việc xác minh danh tính thật", người vi phạm sẽ bị phạt tiền, trường hợp nghiêm trọng sẽ bị tạm giữ. Thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm theo quy định phải xét xử xong trong vòng 6 tháng, có thể được gia hạn. Phí luật sư không nằm trong các khoản chi phí tố tụng theo luật định, phải tự chi trả (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Cục Giám sát Quản lý Tài chính Quốc gia, Cục Giám sát Quản lý Tài chính Phúc Kiến (trước đây là Cục Giám sát Ngân hàng và Bảo hiểm Trung Quốc Phúc Kiến) (2022). "Cảnh báo rủi ro về thủ đoạn mới của bên trung gian cho vay không lành mạnh" (ngày 14 tháng 9 năm 2022). https://www.nfra.gov.cn/branch/fujian/view/pages/common/ItemDetail.html?docId=1072844&itemId=1104&generaltype=0; Cục Giám sát Quản lý Tài chính Quốc gia, Cục Giám sát Quản lý Tài chính Sơn Đông (2024). "Cảnh báo rủi ro: Cảnh giác với rủi ro khoản vay AB của bên trung gian cho vay bất hợp pháp" (ngày 14 tháng 3 năm 2024). https://www.nfra.gov.cn/branch/shandong/view/pages/common/ItemDetail.html?docId=1154326&itemId=1269&generaltype=0; Tòa án Nhân dân quận Phổ Đà, thành phố Thượng Hải (2024). "Giải thích pháp luật qua vụ án: Tín dụng xấu vẫn có thể làm khoản vay lớn? Hãy cẩn thận với bẫy khoản vay AB". https://www.shpt.gov.cn/fyzx-fy/20240920/953017.html (được đăng lại bởi cổng thông tin Chính quyền Nhân dân quận Phổ Đà, thành phố Thượng Hải); Đường Dật Phi (2025). "Cần thiết phải xử lý hình sự hành vi lừa đảo bằng thủ đoạn của bên trung gian hỗ trợ vay". Bản lý luận Nhật báo Kiểm sát. https://www.spp.gov.cn/spp/llyj/202506/t20250607_697711.shtml (trang web chính thức của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao); Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 149, 152, 465, 551, 675). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2023). "Luật Tố tụng Dân sự" (Điều 152). https://fgw.sh.gov.cn/ys-syjf-zc-2.4.1-h5/20240408/073febdb2b04464390546232d4089f51.html (được đăng lại bởi Ủy ban Phát triển và Cải cách thành phố Thượng Hải); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp chi phí tố tụng" (Lệnh số 481 của Quốc vụ viện, Điều 6). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2008-03/28/content_6929.htm; Mạng Trường An Tứ Xuyên (do Ủy ban Chính pháp Tỉnh ủy Tứ Xuyên thuộc Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ trì, nguồn: Báo Pháp trị Tứ Xuyên) (2025). "Một lần 'quét khuôn mặt' khiến cô phải gánh khoản vay vài chục nghìn tệ. Tòa án: Đương sự phải dự liệu tầm quan trọng của việc nhận dạng khuôn mặt và hậu quả pháp lý" (ngày 23 tháng 9 năm 2025). https://www.sichuanpeace.gov.cn/azsf/20250923/2992615.html; Tòa án Nhân dân Trung cấp thành phố Hãn Châu, tỉnh Sơn Tây (đăng lại từ Nhật báo Tòa án Nhân dân) (2021). "Một phụ nữ bị 'quét khuôn mặt' để làm thẻ và vay tiền, sau đó bị khởi kiện đòi tiền" (ngày 19 tháng 8 năm 2021). https://sxxzzy.shanxify.gov.cn/article/detail/2021/08/id/6215123.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2019). "Luật Chữ ký điện tử" (sửa đổi năm 2019, Điều 3, 13, 14, 15). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080816f135f46016f2163e4261aa1; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2022). "Luật Chống lừa đảo viễn thông và mạng" (Điều 31, 44). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202209/t20220902_575631.shtml
  • Ghi chú: Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn, còn người mở lời nhờ A phần lớn là người nhà hoặc bạn bè. Một kiểm sát trưởng ở Phố Đông, Thượng Hải từng viết rằng B thường vì nể nang, dù biết khoản vay là do mình đứng tên vẫn làm theo, cuối cùng lại trở thành đối tượng bị ngân hàng thu hồi nợ. Nếu thật sự muốn giúp, trước hết hãy hỏi rõ mình có tư cách gì trong hợp đồng, nếu là hợp đồng vay thì đừng ký. Nếu sẵn lòng bảo lãnh, hãy ký hợp đồng bảo lãnh với tư cách người bảo lãnh, xem điều 18 (bảo lãnh cho người khác). Nếu đã bị người khác dùng tên để vay, trước tiên hãy báo cảnh sát, sau đó gọi đến số điện thoại trên trang web chính thức của ngân hàng giải ngân để trình bày tình hình, đồng thời giữ lại toàn bộ lịch sử trò chuyện và chuyển khoản. Muốn biết có bao nhiêu khoản vay đứng tên mình, hãy kiểm tra báo cáo tín dụng, xem điều 9 (kiểm tra báo cáo tín dụng). Khi ngân hàng hỏi trước lúc cho vay, đừng nói theo lời môi giới dạy, làm giả có thể khiến chính mình phải chịu trách nhiệm, xem mục 9, điều 6 (vay bằng hồ sơ được làm đẹp). Nhận diện khuôn mặt và xác nhận điện tử thường cũng được xem là ký tên, xem điều 17 (đọc hết giấy tờ trước khi ký). Tòa án cũng không phải lúc nào cũng phán người đứng tên phải trả. Tòa án Internet Quảng Châu từng xét xử một vụ vào năm 2021. Chứng minh nhân dân của một phụ nữ bị trộm, sau đó cô ấy lập tức báo cảnh sát và báo mất, ngân hàng không đưa ra được bằng chứng chính cô ấy đã nhận diện khuôn mặt, nên bị thua kiện. Vì vậy, nếu bị mất chứng minh nhân dân, phải lập tức báo cảnh sát và báo mất, đồng thời giữ kỹ giấy biên nhận. Khi cơ quan, tổ chức yêu cầu bạn nhận diện khuôn mặt, bạn có thể yêu cầu phương thức khác, đó là chuyện khác, xem mục 14, điều 9 (nhận diện khuôn mặt không phải việc bắt buộc phải đồng ý). Những thủ đoạn tương tự dùng tên của bạn để làm việc khác, xem điều 28 (đứng tên hộ làm người đại diện theo pháp luật). Không cho người khác mượn điện thoại và tài khoản, xem điều 8 (không cho người khác mượn thẻ ngân hàng). Lý do cho B là cơ quan quản lý chỉ cung cấp thủ đoạn và các vụ việc, không có thống kê về số người bị lừa và số tiền.

46. Lắp khóa chắc chắn cho cửa ra vào và cửa sổ, lắp một đèn cảm ứng bên ngoài cửa, ra khỏi nhà nhớ khóa thật kỹ: phòng trộm đột nhập chỉ cần mấy thứ này, chỉ lắp một chuông báo động thì chưa thấy có tác dụng

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Đổi sang loại khóa cửa phải dùng chìa khóa mới khóa trái được, lắp thêm khóa cửa sổ, lắp một đèn cảm ứng bên ngoài cửa, thông thường tốn từ vài chục đến vài trăm tệ. Đổi cả cửa chống trộm tốn hơn 1000 tệ. Cái khó là lần nào ra khỏi nhà cũng phải thật sự khóa cửa và cửa sổ, mùa hè mở cửa sổ cũng phải nhớ.
  • Nói dễ hiểu: Số liệu của Anh cho thấy, những nhà có khóa cửa và khóa cửa sổ thì khả năng bị đột nhập lấy trộm chỉ bằng một phần mười hai so với những nhà không lắp gì. Nếu lắp thêm một đèn cảm ứng bên ngoài cửa, con số này giảm xuống còn hơn một phần ba mươi. Chỉ lắp một chuông báo động mà không lắp gì khác thì chưa thấy có tác dụng phòng trộm. Biện pháp này chỉ phòng trộm, không phòng cướp khi có người ở nhà.
  • Lợi ích: Cuộc điều tra tội phạm ở Anh và xứ Wales đã hỏi 37416 hộ gia đình trong giai đoạn 2008 đến 2012 về những thiết bị chống trộm họ đã lắp. Sau đó, các hộ này được so sánh với những hộ từng bị trộm. Những hộ không lắp gì chỉ chiếm 4.9% tổng số hộ, nhưng lại chiếm 36.6% số hộ bị đột nhập lấy trộm. Tác giả tính theo "mức độ bảo vệ": khả năng bị trộm bằng bao nhiêu phần so với những hộ không lắp gì. Khóa cửa cộng với khóa cửa sổ là 12.54 lần, khả năng bị trộm giảm xuống còn khoảng một phần mười hai. Ở đây, khóa cửa chỉ loại khóa kép hoặc "khóa chết" (chốt khóa phải dùng chìa khóa mới thu vào được). Khóa cửa, khóa cửa sổ cộng với đèn cảm ứng hoặc đèn hẹn giờ bên ngoài cửa là 34.41 lần. Nếu lắp thêm đèn hẹn giờ trong nhà là 49 lần. Chỉ lắp một loại thì đèn bên ngoài cửa khoảng 3 lần, khóa cửa khoảng 2.8 lần. Chỉ lắp khóa cửa sổ thì chưa thấy khác biệt. Lắp năm loại cũng không tốt hơn lắp đúng ba loại. Chỉ lắp chuông báo động mà không lắp gì khác thì khả năng bị trộm ngược lại còn cao hơn so với không lắp gì. Những nhà treo hộp chuông báo động giả cũng có khả năng có người muốn đột nhập nhưng không đột nhập được cao hơn. Khóa phải thật sự được khóa mới có tác dụng. Các vụ trộm đột nhập bằng cách cạy khóa, đập cửa sổ hoặc tháo tấm cửa đã giảm từ 31 vụ trên mỗi 1000 hộ xuống còn 7 vụ trong giai đoạn 1993 đến 2006/07. Giảm 77%. Các vụ không khóa cửa hoặc cửa sổ, kẻ trộm đi thẳng vào, vẫn ở mức 7 vụ trên mỗi 1000 hộ, không giảm (Anh và xứ Wales)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Tseloni A, Thompson R, Grove L, Tilley N, Farrell G (2017). The effectiveness of burglary security devices. Security Journal 30(2):646–664. https://doi.org/10.1057/sj.2014.30;Tilley N, Thompson R, Farrell G, Grove L, Tseloni A (2015). Do burglar alarms increase burglary risk? A counter-intuitive finding and possible explanations. Crime Prevention and Community Safety 17(1):1–19. https://doi.org/10.1057/cpcs.2014.17;Tseloni A, Farrell G, Thompson R, Evans E, Tilley N (2017). Domestic burglary drop and the security hypothesis. Crime Science 6:3. https://doi.org/10.1186/s40163-017-0064-2;Tổng cục Giám sát và Quản lý Thị trường Quốc gia, Ủy ban Quản lý Tiêu chuẩn hóa Quốc gia (2022). GB 17565-2022 Điều kiện kỹ thuật chung đối với cửa an ninh chống trộm. https://openstd.samr.gov.cn/bzgk/gb/newGbInfo?hcno=A75C1C66CB989D0A40BFA7A262C93290;Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). Bộ luật Dân sự (điều 715). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml
  • Ghi chú: Còn tranh cãi: nửa số liệu về chuông báo động có dữ liệu theo hướng ngược lại. Cùng nhóm tác giả từng tính toán bằng số liệu từ 1992 đến 1996, khi đó việc lắp thêm chuông báo động có thể làm giảm khả năng bị trộm. Tác giả cũng nói rằng cần thận trọng khi xem xét kết quả trái với trực giác này, một khả năng là những nhà từng bị trộm mới đi lắp chuông báo động. Tất cả các con số đều là của Anh, hơn nữa chỉ so sánh những nhà đã lắp và chưa lắp, không có đối chứng theo nhóm, nên cho B. Những con số này chỉ nói về trộm đột nhập, không có dữ liệu cho thấy khóa cửa có thể ngăn cản cướp đột nhập khi có người ở nhà. Nếu thật sự gặp người ở trong nhà, trước tiên hãy lùi lại và báo cảnh sát, xem điều 10 (xảy ra xung đột thì trước tiên báo cảnh sát, không ra tay). Khi không còn đường lùi, xem điều 11 (bị xâm hại không thể tránh thì có thể chống trả). Nếu thuê nhà, trước khi đổi khóa hoặc lắp thêm khóa cửa sổ, hãy nói rõ với chủ nhà. Bộ luật Dân sự quy định, nếu người thuê tự ý lắp đặt hoặc sửa đổi mà không được chủ nhà đồng ý, chủ nhà có thể yêu cầu khôi phục nguyên trạng hoặc bồi thường. Cửa an ninh chống trộm có tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc GB 17565-2022, bắt đầu được thực hiện từ ngày 1 tháng 1 năm 2024. Khi mua có thể xem qua. Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn và gia đình.