Bỏ qua

← Quay lại mục lục

30. Trẻ sau khi đi học

Mục 20 nói về năm đầu tiên sau khi trẻ chào đời. Mục 18 tính xem nuôi một đứa trẻ tốn bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian. Mười mấy năm ở giữa, từ 3 đến 18 tuổi, được viết trong mục này. Điều về quản lý thời gian dùng màn hình theo độ tuổi bắt đầu viết từ 0 tuổi, vì cách phân nhóm chính thức là 0~3 tuổi, 3~6 tuổi và ba nhóm trẻ tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông; tách ra viết ngược lại sẽ khó dùng. Mục này trước hết trả lời một câu hỏi: khi "đừng làm chậm việc học" va chạm với "sức khỏe", những việc nào không thể chờ. Không thể chờ là vì những việc này có thời điểm can thiệp thích hợp, qua rồi thì không thể bù lại. Việc học có cần phải cạnh tranh khốc liệt như vậy hay không, mục này không bàn, chỉ đưa ra các thời điểm thích hợp và con số. Những phần sau nói về bắt nạt và nghỉ học trong nhà trường, gia đình nên quản lý con thế nào, cũng như an toàn trên đường và sân thể thao.

Tám điều đầu tiên, điều 12 (đo khúc xạ sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử), điều 13 (trám bít hố rãnh), các điều 15 đến 19 và điều 21 (bị va vào đầu khi vận động), tính đến những tổn hại thực sự gây tử vong hoặc để lại hậu quả về thể chất, tâm lý. Trong đó, điều 16 và 17 nói về cách gia đình quản lý con: không đánh, không mắng, hãy đi học lớp phụ huynh dạy cách làm cụ thể. Điều 18 nói không đưa trẻ vào trường cai nghiện Internet theo chế độ quản lý khép kín. Điều 19 nói dạy trẻ nhận biết các bộ phận riêng tư, nếu bị chạm vào thì về nhà kể lại. Điều 9 (không mua sản phẩm "chữa khỏi cận thị") và điều 20 (chưa đủ tuổi thì không đạp xe ra đường) tính đến tiền. Điều 10 (quy định rõ ràng bằng văn bản về xếp hạng giấc ngủ, bài tập và thể dục), điều 11 (nghỉ học nhưng giữ hồ sơ học sinh) và điều 14 (trẻ thích chơi game) tính đến thời gian. Đuối nước, giao thông, mũ bảo hiểm và vắc-xin HPV xem ở mục 1. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ xem ở mục 20. Trẻ bị lừa và việc nạp tiền vào game xem ở mục 5. Những điều trẻ vị thành niên không được tự mình vượt qua ranh giới đỏ xem ở mục 9. Cách nhận biết tình trạng cấp cứu và gọi xe xem ở mục 13. Trẻ sau khi cha mẹ qua đời xem ở mục 29. Những nội dung này không lặp lại trong mục này.

Các điều trong mục này được chia theo chủ đề thành những phần dưới đây, số trong ngoặc là số điều.

Không thể chờ khi đi khám: Đột nhiên đau dữ dội thì lập tức đến bệnh viện (điều 1), đừng trì hoãn điều trị chỉ để chờ thi xong (điều 2), phiếu kết quả khám sức khỏe học sinh hằng năm (điều 7).

Mắt và răng: Ở ngoài trời đủ 2 giờ (điều 4), quy định theo độ tuổi về việc không cho dùng màn hình (điều 5), độ cận càng cao (điều 6), không mua sản phẩm "chữa khỏi cận thị" (điều 9), đo khúc xạ sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử (điều 12), trám bít hố rãnh (điều 13).

Chuyện trong trường học: Bị bắt nạt thì báo với nhà trường ngay trong ngày (điều 3), quy định rõ ràng bằng văn bản về xếp hạng giấc ngủ, bài tập và thể dục (điều 10), có thể nghỉ học và giữ lại hồ sơ học sinh (điều 11).

Tâm lý và cách gia đình quản lý con: Sàng lọc trầm cảm (điều 8), trẻ thích chơi game (điều 14), trẻ nói mình thích người cùng giới (điều 15), quản lý con nhưng không được động tay đánh (điều 16), đi học lớp phụ huynh (điều 17), đừng đưa trẻ vào trường cai nghiện Internet (điều 18), nhận biết các bộ phận riêng tư (điều 19).

Trên đường và sân thể thao: Chưa đủ tuổi thì không đạp xe ra đường (điều 20), bị va vào đầu khi vận động thì trong ngày hôm đó không được quay lại sân (điều 21).

1. Trẻ nói đột nhiên đau dữ dội và càng lúc càng nặng thì lập tức đưa đi bệnh viện, đừng để trẻ cố chịu đến giờ tan học

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Xin nghỉ nửa ngày, đưa trẻ đi khám cấp cứu.
  • Nói dễ hiểu: Có những bệnh phải tính từng giờ. Bé trai đột nhiên đau dữ dội ở một bên bìu, có thể là xoắn tinh hoàn, tức là mạch máu nối với tinh hoàn bị xoắn lại, khiến nguồn máu bị cắt đứt. Xử lý trong vòng 6 giờ thì tỷ lệ giữ được tinh hoàn là 97.2%, trì hoãn đến 19 đến 24 giờ thì chỉ còn 42.5%. Cơn đau kiểu này không được chờ đến giờ tan học, dù đã đau rất lâu thì vẫn phải đi.
  • Lợi ích: Theo đúng quy cách, tổng hợp 30 báo cáo ca bệnh, tìm đủ 2116 bệnh nhân xoắn tinh hoàn rồi xem xét chung. Trong số đó, có 1283 ca được thống kê theo từng khoảng 6 giờ. Tính từ lúc bắt đầu đau, tỷ lệ giữ được tinh hoàn trong 0 đến 6 giờ là 97.2%. Từ 7 đến 12 giờ là 79.3%. Từ 13 đến 18 giờ là 61.3%. Từ 19 đến 24 giờ là 42.5%. Từ 25 đến 48 giờ là 24.4%. Quá 48 giờ là 7.4%. Nếu gộp thành các khoảng lớn, trong vòng 12 giờ là 90.4%, từ 13 đến 24 giờ là 54.0%, quá 24 giờ là 18.1%. Kết luận của tác giả là thời gian có thể giữ được tinh hoàn có thể dài hơn khoảng 6 đến 8 giờ thường được nói đến. Vì vậy, dù đã đau rất lâu thì vẫn phải đi xử lý, đừng vì nghĩ "đằng nào cũng muộn rồi" mà không đi. Trong dữ liệu nhập viện nhi khoa của Hoa Kỳ trong ba năm 2000, 2003, 2006, có 2443 bé trai từ 1 tháng tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được phẫu thuật xoắn tinh hoàn. Độ tuổi phát bệnh có hai đỉnh, một là trong năm đầu đời, một là lúc mới bước vào tuổi dậy thì
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Mellick LB, et al. (2019). A Systematic Review of Testicle Survival Time After a Torsion Event. Pediatric Emergency Care. https://doi.org/10.1097/PEC.0000000000001287;Zhao LC, Lautz TB, Meeks JJ, Maizels M. (2011). Pediatric testicular torsion epidemiology using a national database: incidence, risk of orchiectomy and possible measures toward improving the quality of care. Journal of Urology, 186(5), 2009-2013. https://doi.org/10.1016/j.juro.2011.07.024
  • Ghi chú: Hãy nói trước với bé trai một câu: sau này nếu đột nhiên đau dữ dội ở bên dưới thì phải nói ngay, không cần ngại. Xoắn tinh hoàn thường gặp hơn ở những bé trai mới bước vào tuổi dậy thì. Không ít trẻ ngại nói nên cố chịu, đây là kinh nghiệm của tác giả. Những bệnh khác cũng phải tính từng giờ còn có viêm ruột thừa cấp (trì hoãn lâu sẽ thủng), nhiễm toan ceton do tiểu đường và viêm màng não. Mục này chưa kiểm tra từng bệnh một xem "chậm bao nhiêu giờ thì tổn hại đến mức nào". Tác giả tổng kết tín hiệu chung của chúng là: khởi phát đột ngột, liên tục nặng lên và hoàn toàn khác với mọi lần trước đây. Cách nhận biết tình trạng cấp cứu và gọi xe xem ở mục 13.

2. Việc điều trị cần làm thì đừng trì hoãn chỉ vì muốn “đợi thi xong”, một số thời điểm thích hợp phụ thuộc vào tuổi xương chứ không theo lịch thi

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì cóLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền, chỉ phải quyết định làm sớm hay làm muộn. Xin nghỉ và tái khám sẽ chiếm thời gian, chi phí điều trị tính riêng. Khó ở chỗ nẹp yêu cầu phải đeo ít nhất 18 giờ mỗi ngày, trẻ phải chịu đựng liên tục.
  • Nói dễ hiểu: Vẹo cột sống là cột sống bị cong sang một bên. Nẹp là một chiếc áo giáp cứng, mặc trên người để giữ cột sống. Đeo nẹp khi xương vẫn còn phát triển, 75% trẻ đến khi xương phát triển hoàn tất vẫn chưa cong đến 50 độ; trong nhóm chỉ theo dõi, không đeo nẹp, tỷ lệ này chỉ là 42%. Thời gian có thể đeo nẹp phụ thuộc vào thời điểm xương phát triển hoàn tất, không phụ thuộc vào kỳ thi trung khảo hay cao khảo; đợi thi xong có thể đã bỏ lỡ thời điểm thích hợp.
  • Lợi ích: Một thử nghiệm do nhiều bệnh viện phối hợp thực hiện đã tìm được 242 bệnh nhân vị thành niên mắc vẹo cột sống vô căn, đủ điều kiện đeo nẹp. Trong đó, 116 người được chia nhóm bằng cách bốc thăm, 126 người tự chọn đeo hay không đeo. Tiêu chí đánh giá thành bại được định sẵn: độ cong tăng đến trên 50 độ được tính là điều trị thất bại, đến khi xương phát triển hoàn tất mà vẫn chưa đạt mức này thì được tính là điều trị thành công. Trẻ trong nhóm đeo nẹp được yêu cầu đeo ít nhất 18 giờ mỗi ngày. Tính theo nhóm được phân vào lúc đầu, không quan tâm sau đó có thực sự đeo đủ hay không. Tỷ lệ thành công của nhóm bốc thăm đeo nẹp là 75%, nhóm bốc thăm chỉ theo dõi là 42% (odds ratio OR 4.11, 95% CI 1.85–9.16). Gộp hai nhóm bốc thăm và tự chọn lại để tính, kết quả là 72% so với 48% (sau khi hiệu chỉnh sự khác biệt vốn có giữa hai nhóm, odds ratio OR 1.93, 1.08–3.46). Số giờ đeo mỗi ngày càng nhiều thì tỷ lệ thành công càng cao (P<0.001, mối liên hệ này khó có khả năng chỉ là ngẫu nhiên). Thử nghiệm đã được dừng sớm vì nẹp thực sự có hiệu quả
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Weinstein SL, et al. (2013). Effects of bracing in adolescents with idiopathic scoliosis. New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1307337
  • Ghi chú: Ở đây lấy vẹo cột sống làm ví dụ vì bệnh này có thử nghiệm chia nhóm bằng cách bốc thăm và có thời điểm thích hợp rõ ràng. Đây cũng vừa đúng là một trong những hạng mục trọng điểm khi khám sức khỏe học sinh (xem điều 7). Theo kinh nghiệm của tác giả, những bệnh tương tự còn có lác mắt, nhược thị, sâu răng, cũng như các ca phẫu thuật như bệnh tim bẩm sinh có thể lựa chọn thời điểm thực hiện. Làm càng muộn thì hiệu quả có thể càng kém hoặc cái giá phải trả càng lớn. Mục này chưa kiểm chứng từng trường hợp, thời điểm cụ thể hãy hỏi bác sĩ chuyên khoa. Nếu lo làm ảnh hưởng việc học, trong giai đoạn giáo dục bắt buộc có thể xin nghỉ học, thời gian dài nhất là 1 năm, vẫn được giữ hồ sơ học sinh, xem điều 11.

3. Khi trẻ bị bắt nạt, hãy báo với nhà trường ngay trong ngày và yêu cầu xử lý bằng văn bản; nếu liên quan đến đánh người, cướp tiền, tung tin đồn thì lập tức báo cảnh sát

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Tìm giáo viên chủ nhiệm, đồng thời tìm tổ chức quản lý hành vi bắt nạt học sinh của nhà trường. Nếu muốn báo cảnh sát thì gọi 110. Khó ở chỗ phải chịu được những lời khuyên kiểu “đừng làm to chuyện”.
  • Nói dễ hiểu: Trẻ bị bạn bè bắt nạt có ý nghĩ tự sát hoặc từng có hành vi tự sát nhiều hơn rõ rệt. Nhà trường nhận được báo cáo thì phải lập tức điều tra; nếu xác định là bắt nạt thì phải giáo dục, kỷ luật hoặc xử phạt, trường hợp nghiêm trọng không được che giấu mà phải báo cơ quan công an. Vì vậy hãy báo ngay trong ngày, yêu cầu tiến hành quy trình xác định và lưu lại hồ sơ bằng văn bản.
  • Lợi ích: Gộp kết quả của 34 nghiên cứu, với tổng cộng 284,375 trẻ em và thanh thiếu niên. Bị bạn bè bắt nạt có liên quan đến ý nghĩ tự sát, odds ratio OR 2.23 (95% CI 2.10–2.37). Ngoài ra, 9 nghiên cứu với 70,102 người cho thấy bị bắt nạt có liên quan đến hành vi cố gắng tự sát, odds ratio OR 2.55 (1.95–3.34). Dù giới tính, độ tuổi và chất lượng bản thân các nghiên cứu khác nhau, kết quả đều giống nhau. Mối liên hệ giữa bắt nạt trên mạng và ý nghĩ tự sát mạnh hơn so với bắt nạt ngoài đời. "Quy định về bảo vệ học sinh chưa thành niên trong trường học" điều 21 liệt kê năm nhóm hành vi: đánh, đá, tát, cào, cắn, xô đẩy, kéo giật; chửi mắng, chế giễu, đặt biệt danh mang tính xúc phạm; cướp đoạt, cưỡng ép lấy hoặc cố ý phá hoại tài sản; cố ý loại trừ, cô lập; bịa đặt sự thật, phỉ báng hoặc lan truyền tin đồn qua mạng. Điều này cũng quy định rằng nếu bên có ưu thế về độ tuổi, thể chất hoặc số lượng cố ý hoặc ác ý thực hiện những hành vi này, gây tổn hại thân thể, thiệt hại tài sản hoặc tổn thương tinh thần, thì có thể được xác định là bắt nạt. Điều 22 yêu cầu cán bộ, nhân viên nhà trường khi phát hiện học sinh có cảm xúc bất thường hoặc bị tổn thương thân thể thì phải kịp thời tìm hiểu và báo cáo. Điều 23 yêu cầu nhà trường khi nhận được báo cáo phải lập tức điều tra, trình tổ chức quản lý hành vi bắt nạt để xác định và xử lý, đồng thời thông báo cho phụ huynh tham gia. Nếu xác định cấu thành hành vi bắt nạt thì phải tiến hành giáo dục, kỷ luật hoặc xử phạt. Đối với hành vi bắt nạt nghiêm trọng vi phạm quản lý an ninh trật tự hoặc bị nghi ngờ phạm tội, không được che giấu mà phải kịp thời báo cho cơ quan công an và cơ quan hành chính giáo dục (toàn quốc, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9 năm 2021)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: van Geel M, et al. (2014). Relationship between peer victimization, cyberbullying, and suicide in children and adolescents: a meta-analysis. JAMA Pediatrics. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2013.4143;Bộ Giáo dục (2021). "Quy định về bảo vệ học sinh chưa thành niên trong trường học" (Lệnh số 50 của Bộ Giáo dục, điều 21, 22, 23). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-06/02/content_5614946.htm;Bộ Giáo dục cùng 11 cơ quan khác (2017). "Phương án tăng cường quản lý toàn diện hành vi bắt nạt học sinh tiểu học và trung học" (Giáo đốc〔2017〕số 10, mục 3 (1)). https://www.gov.cn/gongbao/content/2018/content_5294435.htm
  • Ghi chú: Tín hiệu được điều 22 nêu đích danh là cảm xúc bất thường rõ rệt và tổn thương thân thể. Nếu trên người trẻ xuất hiện vết thương không thể giải thích rõ nguyên nhân, hoặc cảm xúc đột nhiên khác thường, trước hết hãy hỏi trẻ. Bản phân tích gộp nhiều nghiên cứu này chỉ dựa trên việc theo dõi và ghi nhận, không có đối chứng chia nhóm, nên không thể chứng minh chỉ riêng việc bị bắt nạt đã dẫn đến tự sát. Nhưng hướng và mức độ của rủi ro là rõ ràng. "Phương án tăng cường quản lý toàn diện hành vi bắt nạt học sinh tiểu học và trung học" còn yêu cầu phân biệt nghiêm ngặt giữa bắt nạt và việc đùa nghịch, nô đùa giữa học sinh. Vì vậy nhà trường có nghĩa vụ đưa ra xác định, không thể chỉ nói “trẻ con đùa với nhau” rồi cho qua.

4. Cho trẻ ở ngoài trời đủ 2 giờ mỗi ngày, đây là cách phòng cận thị duy nhất trong số các biện pháp hiện nay không tốn tiền, không dùng thuốc được thử nghiệm ngẫu nhiên ủng hộ

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Nhưng mỗi ngày phải dành ra thời gian, phần lớn phải tranh thủ từ thời gian làm bài tập và học trực tuyến. Cái khó là ngày nào cũng phải làm, chứ không phải làm vài lần là xong.
  • Nói dễ hiểu: Cho học sinh lớp 1 học ngoài trời thêm 40 phút mỗi ngày, sau ba năm, tỷ lệ trẻ bị cận thị mới giảm từ khoảng 40% xuống khoảng 30%. Lượng mà Ủy ban Y tế Quốc gia đưa ra là mỗi ngày trẻ phải hoạt động ngoài trời vào ban ngày không dưới 2 giờ, hoặc cộng dồn 14 giờ mỗi tuần. Trời nhiều mây cũng được tính.
  • Lợi ích: Học sinh lớp 1 của 12 trường tiểu học ở Quảng Châu được chia nhóm bằng cách bốc thăm theo trường (trường can thiệp 952 em, trường đối chứng 951 em, độ tuổi trung bình 6.6 tuổi). Cách can thiệp là vào mỗi ngày đi học, tăng thêm 1 tiết hoạt động ngoài trời kéo dài 40 phút, đồng thời khuyến khích phụ huynh đưa trẻ ra ngoài nhiều hơn ngoài giờ học. Trong 3 năm, tỷ lệ bị cận thị mới ở nhóm can thiệp là 30.4%, tức 259 ca trong số 853 em đủ điều kiện; nhóm đối chứng là 39.5%, tức 287 ca trong số 726 em. Chênh lệch giữa hai nhóm là -9.1 điểm phần trăm (95% CI -14.1 đến -4.1, P<0.001), nghĩa là chênh lệch thực tế khoảng từ ít hơn 4 đến ít hơn 14 điểm phần trăm. Mức độ tăng độ kính trong 3 năm (thay đổi cầu tương đương) là -1.42 D so với -1.59 D, chênh lệch 0.17 D (P=0.04). Nhóm can thiệp tăng độ kính ít hơn một chút. Sự phát triển của trục nhãn cầu (độ dài từ trước ra sau của nhãn cầu) không cho thấy khác biệt giữa hai nhóm (P=0.07). "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" yêu cầu trẻ em và thanh thiếu niên hoạt động ngoài trời vào ban ngày không dưới 2 giờ mỗi ngày, hoặc tổng cộng 14 giờ mỗi tuần. Tài liệu này ghi rõ rằng ngay cả khi trời nhiều mây, hoạt động ngoài trời vẫn có tác dụng bảo vệ, đồng thời yêu cầu tránh những thời điểm nắng nóng gay gắt vào buổi chiều. Phòng cận thị bằng thuốc cũng có thử nghiệm bốc thăm. 474 trẻ từ 4 đến 9 tuổi ở Hồng Kông, chưa bị cận thị, được chia thành ba nhóm; mỗi tối nhỏ thuốc mắt một lần, liên tục trong hai năm. Tỷ lệ bị cận thị trong hai năm ở nhóm nhỏ atropine 0.05% là 28.4%, còn nhóm nhỏ giả dược là 53.0%. Nhóm nhỏ atropine 0.01% là 45.9%, không thấy khác biệt so với giả dược.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: He M, et al. (2015). Effect of Time Spent Outdoors at School on the Development of Myopia Among Children in China: A Randomized Clinical Trial. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2015.10803;Yam JC, Zhang XJ, Zhang Y, et al. (2023). Effect of Low-Concentration Atropine Eyedrops vs Placebo on Myopia Incidence in Children: The LAMP2 Randomized Clinical Trial. JAMA, 329(6), 472-481. https://doi.org/10.1001/jama.2022.24162;Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia (2023). "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" (số 278 năm 2023). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202307/content_6894284.htm
  • Ghi chú: Thử nghiệm này chỉ được thực hiện trong 3 năm, những trẻ tham gia cũng đều bắt đầu từ 6 tuổi. Chênh lệch tỷ lệ cận thị giữa hai nhóm là 9.1 điểm phần trăm, chỉ có thể giúp một bộ phận trẻ không bị cận thị, chứ không thể bảo đảm không bị cận thị. Cùng tài liệu "Mười kiến thức cốt lõi" này còn đưa ra một số cách làm. Khi đọc viết, cần "một thước, một nắm tay, một tấc". Sau khi sử dụng mắt ở khoảng cách gần 20 phút, phải nhìn xa ít nhất 20 giây. Học sinh tiểu học và trung học cơ sở sử dụng màn hình điện tử không vì mục đích học tập thì mỗi lần không quá 15 phút, tổng cộng mỗi ngày không quá 1 giờ. "Ở ngoài trời" và "học thể dục" không phải là một việc, đứng ngoài trời trong giờ ra chơi cũng được tính. Các tác giả của thử nghiệm thuốc nhỏ mắt atropine cho biết cần tiến hành thêm thử nghiệm để xác nhận, đồng thời cũng phải tiếp tục theo dõi xem thuốc có an toàn về lâu dài hay không. Có nhỏ hay không, nhỏ nồng độ nào, hãy hỏi bác sĩ nhãn khoa. Tác giả không tìm thấy thử nghiệm bốc thăm nào đối với những biện pháp khác không tốn tiền, không dùng thuốc.

5. 0 đến 3 tuổi không cho dùng màn hình, 3 đến 6 tuổi cố gắng không cho dùng, học sinh tiểu học và trung học cơ sở mỗi ngày không dùng quá 1 giờ cho mục đích không phải học tập

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì cóLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ sơ sinh, trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là lấy màn hình khỏi tay trẻ, cũng như việc cha mẹ phải tự hạn chế xem trước mặt con.
  • Nói dễ hiểu: Ủy ban Y tế Quốc gia yêu cầu trẻ 0 đến 3 tuổi không dùng màn hình, trẻ 3 đến 6 tuổi cố gắng không chạm vào. Học sinh tiểu học và trung học cơ sở nếu dùng cho mục đích không phải học tập thì mỗi lần không quá 15 phút, mỗi ngày không quá 1 giờ. Lý do là nhìn màn hình ở khoảng cách gần trong thời gian dài dễ khiến cận thị xuất hiện sớm. Bằng chứng về mối liên quan giữa màn hình và cận thị không chắc chắn đến vậy, điều thực sự được thử nghiệm cho thấy có hiệu quả là mỗi ngày hoạt động ngoài trời 2 giờ.
  • Lợi ích: Nguyên văn điều 4 của "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" là "Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ từ 0 đến 3 tuổi không sử dụng các sản phẩm điện tử có màn hình như điện thoại di động, máy tính bảng, máy tính; trẻ từ 3 đến 6 tuổi cố gắng tránh tiếp xúc và sử dụng các sản phẩm điện tử có màn hình như điện thoại di động, máy tính bảng, máy tính; học sinh tiểu học và trung học cơ sở không nên sử dụng màn hình điện tử cho mục đích học tập quá 15 phút mỗi lần, tổng thời gian mỗi ngày không nên quá 1 giờ". Cùng điều này cũng nêu rõ "sử dụng các sản phẩm điện tử có màn hình ở khoảng cách gần trong thời gian dài dễ làm tiêu hao lượng dự trữ viễn thị của trẻ, là nguyên nhân quan trọng khiến cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên xuất hiện sớm và có tỷ lệ cao". Yêu cầu dành cho phụ huynh trong "Kế hoạch triển khai phòng ngừa và kiểm soát tổng hợp cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" năm 2018 của Bộ Giáo dục và bảy cơ quan khác cũng tương tự, đồng thời thêm một câu: "Tuổi càng nhỏ, thời gian sử dụng các sản phẩm điện tử liên tục càng phải ngắn". Bằng chứng nghiên cứu yếu hơn nhiều: một tổng quan hệ thống thu thập 33 nghiên cứu, trong đó 11 nghiên cứu được đưa vào tính toán gộp, với đối tượng từ 3 tháng đến 33 tuổi. Chỉ tính điện thoại di động và máy tính bảng, odds ratio của cận thị là 1.26 (95% CI 1.00 đến 1.60, I²=77%). Tính gộp cả máy tính thì là 1.77 (1.28 đến 2.45, I²=87%). Kết luận của các tác giả chỉ viết đến mức "có thể có liên quan", đồng thời nêu rõ trong 33 nghiên cứu không có nghiên cứu nào đo lường thời gian sử dụng màn hình một cách đáng tin cậy
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia (2023). "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" (Văn bản về phụ nữ và trẻ em của Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia, 〔2023〕 số 278). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202307/content_6894284.htm ; Bộ Giáo dục và bảy cơ quan khác (2018). "Kế hoạch triển khai phòng ngừa và kiểm soát tổng hợp cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" (Văn bản về thể dục, giáo dục nghệ thuật, 〔2018〕 số 3). http://www.moe.gov.cn/srcsite/A17/moe_943/s3285/201808/t20180830_346672.html ; Foreman J, Salim AT, Praveen A, et al. (2021). Association between digital smart device use and myopia: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Digital Health, 3(12), e806-e818. https://doi.org/10.1016/S2589-7500(21)00135-7 ; Madigan S, McArthur BA, Anhorn C, Eirich R, Christakis DA (2020). Associations between screen use and child language skills: a systematic review and meta-analysis. JAMA Pediatrics, 174(7), 665-675. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2020.0327
  • Ghi chú: Xếp B là vì quy định chính thức đưa ra các mức phân loại, chứ không phải những con số được đo bằng thử nghiệm. Cận dưới của odds ratio do nghiên cứu đưa ra vừa đúng ở mức 1.00, các tác giả chỉ dám nói "có thể có liên quan". Vì vậy, chỉ cần coi đây là một quy tắc gia đình dễ thực hiện, đừng coi đó là "không xem màn hình thì sẽ không bị cận thị". Điều thực sự được thử nghiệm ngẫu nhiên ủng hộ là điều 4 (2 giờ hoạt động ngoài trời). Trẻ trước tuổi đi học cũng cần được kiểm tra mắt. Cùng tài liệu này nêu rõ trẻ từ 1 đến 3 tuổi, 4 đến 6 tuổi và sau 7 tuổi đều nên định kỳ khám sàng lọc khúc xạ để xem còn lại bao nhiêu dự trữ viễn thị. Cách kiểm tra xem điều 12 (đo khúc xạ sau khi giãn đồng tử). Mối quan hệ giữa màn hình và năng lực ngôn ngữ của trẻ cũng đã được phân tích gộp, tổng hợp 42 nghiên cứu với 18905 người. Thời gian dùng màn hình càng dài, năng lực ngôn ngữ càng yếu (r=−0.14, 95% CI −0.18 đến −0.10). Nhưng khi xem xét cùng lúc, việc xem các chương trình có nội dung giáo dục lại có tương quan thuận (r=0.16 và 0.13). Đây là mối tương quan chứ không phải quan hệ nhân quả, chỉ có thể cho thấy dùng màn hình thay cho việc trò chuyện cùng con là không đáng.

6. Hãy coi cận thị là tổn thương sẽ để lại: độ cận càng cao, sau này bong võng mạc, bệnh hoàng điểm, tăng nhãn áp càng nhiều

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Bản thân việc này không cần làm gì, những việc cần làm nằm ở điều 4, 5 (2 giờ ngoài trời, phân chia thời lượng sử dụng màn hình theo độ tuổi).
  • Nói dễ hiểu: Cận thị sẽ không tự khỏi, độ cận cũng không giảm trở lại, và không chỉ đơn giản là "đeo kính". So với người không cận thị, người cận thị có tỷ lệ mắc bệnh hoàng điểm do cận thị và bong võng mạc cao hơn nhiều, trong đó nhóm trên 600 độ có sự khác biệt lớn nhất. Vì vậy, độ cận của trẻ càng tăng cao thì sau này phải gánh chịu rủi ro càng lớn.
  • Lợi ích: Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp đã tổng hợp các nghiên cứu trước tháng 6 năm 2019, chia theo độ cận thành 3 mức: nhẹ (−0.5 đến −3.00 D), trung bình (−3.00 đến −6.00 D), cao (≤−6.00 D, trên 600 độ). So với người không cận thị, odds ratio của thoái hóa hoàng điểm do cận thị lần lượt là 13.57 (95% CI 6.18 đến 29.79), 72.74 (33.18 đến 159.48), 845.08 (230.05 đến 3104.34). Đối với bong võng mạc, các con số lần lượt là 3.15 (1.92 đến 5.17), 8.74 (7.28 đến 10.50), 12.62 (6.65 đến 23.94). Đối với đục thủy tinh thể dưới bao sau, các con số lần lượt là 1.56 (1.32 đến 1.84), 2.55 (1.98 đến 3.28), 4.55 (2.66 đến 7.75). Đối với bệnh tăng nhãn áp góc mở, mức nhẹ là 1.59 (1.33 đến 1.91), còn mức trung bình và cao gộp lại là 2.92 (1.89 đến 4.52). Odds ratio của suy giảm thị lực ở người trên 60 tuổi lần lượt ở 3 mức là 1.71 (1.07 đến 2.74), 5.54 (3.12 đến 9.85), 87.63 (34.50 đến 222.58). Cách nói trong "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" cũng thống nhất với điều này: trên 600 độ là cận thị cao, trong nhóm này, tỷ lệ mắc các bệnh về mắt gây mù như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp góc mở, bệnh hoàng điểm do cận thị, bong võng mạc, bệnh thần kinh thị giác do cận thị cao hơn rõ rệt so với các nhóm khác, đồng thời "cận thị có thể phòng ngừa, kiểm soát nhưng không thể đảo ngược"
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Haarman AEG, Enthoven CA, Tideman JWL, Tedja MS, Verhoeven VJM, Klaver CCW (2020). The complications of myopia: a review and meta-analysis. Investigative Ophthalmology & Visual Science, 61(4), 49. https://doi.org/10.1167/iovs.61.4.49 ; Ủy ban Y tế Quốc gia (2023). Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên (〔2023〕278). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202307/content_6894284.htm
  • Ghi chú: Các nghiên cứu được tổng hợp đều là nghiên cứu quan sát, odds ratio cũng lớn một cách bất thường. Khoảng tin cậy của hạng mục thoái hóa hoàng điểm ở người cận thị cao dao động từ 230 đến 3104, cho thấy sự khác biệt giữa các nghiên cứu bên dưới rất lớn. Các con số chỉ nên dùng để xem quy mô, không thể coi là giá trị chính xác. Nhóm số liệu về suy giảm thị lực trong phần lợi ích được tính ở người trên 60 tuổi. Từ đó, tác giả suy luận rằng phần lớn những hậu quả này có lẽ chỉ biểu hiện khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi. Cận thị không phải chỉ là đeo một cặp kính rồi thôi, đáng để bỏ công trì hoãn và kiểm soát nó. Sau khi được chẩn đoán, xem cách tái khám ở điều 12 (đo khúc xạ sau nhỏ thuốc giãn đồng tử). Đừng mua những sản phẩm tự xưng là có thể chữa khỏi, xem điều 9 (chữa khỏi cận thị).

7. Hãy tự xem một lần phiếu khám sức khỏe học sinh hằng năm, nếu có hạng mục bất thường thì đưa trẻ đến bệnh viện kiểm tra ngay trong năm đó

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trong giai đoạn giáo dục bắt buộc, phí khám sức khỏe do kinh phí công của nhà trường chi trả, phụ huynh không phải trả thêm.
  • Nói dễ hiểu: Các trường tiểu học và trung học cơ sở tổ chức khám sức khỏe học sinh mỗi năm một lần. Những mục cần xem kỹ trên phiếu kết quả là thừa cân, béo phì, suy dinh dưỡng, bất thường về độ cong cột sống, thị lực kém và sâu răng. Đừng chỉ nhìn qua chiều cao, cân nặng rồi cất phiếu đi. Nếu có bất thường ở những mục này, trong năm đó hãy đưa trẻ đến chuyên khoa để kiểm tra rõ.
  • Lợi ích: "Biện pháp quản lý khám sức khỏe học sinh tiểu học và trung học cơ sở (bản năm 2021)" quy định các trường tiểu học và trung học cơ sở tổ chức khám sức khỏe cho học sinh đang theo học mỗi năm 1 lần. Khám ngoại khoa bao gồm đầu, cổ, ngực, cột sống, tứ chi, da và hạch bạch huyết. Khám nhãn khoa bao gồm hình thái bên ngoài của mắt, thị lực xa, độ khúc xạ (độ cận và viễn thị). Phiếu kết quả phát cho cá nhân phải bao gồm kết quả phát hiện được, đánh giá tổng quát và kiến nghị hướng dẫn sức khỏe. Trong đó, thừa cân, béo phì, suy dinh dưỡng, bất thường về độ cong cột sống, thị lực kém và sâu răng phải được xem là trọng điểm hướng dẫn. Cơ quan hành chính giáo dục phải lập hồ sơ và theo dõi những học sinh có vấn đề sức khỏe (ghi lại, sau đó tiếp tục theo dõi). Phí khám sức khỏe của học sinh trong giai đoạn giáo dục bắt buộc do kinh phí công của nhà trường chi trả, phụ huynh không phải trả thêm (toàn quốc, ban hành tháng 9 năm 2021)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Y tế Quốc gia, Bộ Giáo dục (2021). "Biện pháp quản lý khám sức khỏe học sinh tiểu học và trung học cơ sở (bản năm 2021)" (〔2021〕29). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-10/21/content_5644100.htm
  • Ghi chú: Xếp mức B vì đây là văn bản quy định nhà trường phải làm gì, không phải nghiên cứu về hiệu quả. Nó bảo đảm "mỗi năm khám, khám những mục này, phát hiện bất thường thì phải theo dõi", chứ không bảo đảm rằng phát hiện ra rồi sẽ có người xử lý. Khám sức khỏe chỉ là sàng lọc ban đầu, không phải chẩn đoán xác định. Thị lực kém thì phải đến khoa mắt để đo khúc xạ sau nhỏ thuốc giãn đồng tử (điều 12). Bất thường về độ cong cột sống thì phải đến khoa chỉnh hình hoặc khoa ngoại cột sống (điều 2, đừng vì chờ thi xong mà trì hoãn điều trị). Cả hai việc này đều cần phụ huynh tự đưa trẻ đi.

8. Theo hướng dẫn dự phòng của Hoa Kỳ, trẻ từ 12 đến 18 tuổi nên được sàng lọc trầm cảm một lần, đừng coi đánh giá tâm lý của trường học là chẩn đoán

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: 0 đến vài chục tệ, điền một bảng câu hỏi sàng lọc tại trung tâm y tế cộng đồng hoặc phòng khám bệnh viện. Gọi điện đến hai đường dây nóng 12355 và 12356 không mất tiền.
  • Nói dễ hiểu: Hướng dẫn dự phòng của Hoa Kỳ khuyến nghị sàng lọc trầm cảm nặng cho trẻ từ 12 đến 18 tuổi, còn bằng chứng ở trẻ từ 11 tuổi trở xuống chưa đủ. Tại Hoa Kỳ, tự sát là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai ở trẻ từ 10 đến 19 tuổi. Đánh giá tâm lý hằng năm của trường học chỉ là điều tra phổ quát, không thể dùng để chẩn đoán. Nếu chính trẻ nói rằng mình khó chịu, hãy đặt lịch khám trực tiếp tại khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý lâm sàng.
  • Lợi ích: Năm 2022, Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ đã công bố một tuyên bố khuyến nghị. Tuyên bố này khuyến nghị sàng lọc rối loạn trầm cảm nặng ở thanh thiếu niên từ 12 đến 18 tuổi (khuyến nghị loại B). Loại B có nghĩa là mức độ chắc chắn trung bình, tính ra lợi ích cũng ở mức trung bình, đáng làm. Đối với trẻ từ 11 tuổi trở xuống, bằng chứng về sàng lọc trầm cảm nặng chưa đủ (tuyên bố I, tức là bằng chứng chưa đủ, không thể đưa ra khuyến nghị). Đối với việc chuyên biệt sàng lọc nguy cơ tự sát ở trẻ em và thanh thiếu niên, bằng chứng về cả lợi ích lẫn tác hại đều chưa đủ (tuyên bố I). Nên sàng lọc cách nhau bao lâu, đặc nhiệm chưa tìm được bằng chứng, khoảng thời gian thích hợp nhất vẫn chưa rõ. Tài liệu nêu rõ rằng việc sàng lọc lặp lại có thể hữu ích nhất đối với thanh thiếu niên có yếu tố nguy cơ trầm cảm. Tài liệu chỉ ra rằng tự sát là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai ở nhóm người từ 10 đến 19 tuổi. Tài liệu cũng chỉ ra rằng trầm cảm nặng ở trẻ em và thanh thiếu niên có liên quan mật thiết đến nhiều vấn đề về sau. Những vấn đề này bao gồm các đợt trầm cảm tái phát khi trưởng thành, các rối loạn tâm thần khác, cũng như nguy cơ gia tăng về ý nghĩ tự sát, cố gắng tự sát và tử vong do tự sát. "Mười biện pháp tăng cường hơn nữa công tác sức khỏe tâm thần cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông" yêu cầu xây dựng hệ thống dịch vụ ba cấp gồm giáo viên chủ nhiệm, giáo viên sức khỏe tâm thần chuyên trách hoặc kiêm nhiệm, và bác sĩ tâm thần. Mỗi học sinh mỗi năm học tiếp nhận đánh giá tâm lý, thông thường không quá 1 lần. Tài liệu cũng yêu cầu thúc đẩy cơ chế chuyển tuyến khám bệnh tâm thần và trở lại trường sau hồi phục. Tài liệu yêu cầu phát huy vai trò của bàn dịch vụ thanh thiếu niên 12355 và đường dây nóng hỗ trợ tâm lý 12356 (toàn quốc, ban hành vào tháng 10 năm 2025)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: US Preventive Services Task Force (2022). Screening for Depression and Suicide Risk in Children and Adolescents: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2022.16946; Văn phòng Tổng cục Bộ Giáo dục (2025). "Mười biện pháp tăng cường hơn nữa công tác sức khỏe tâm thần cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông" (Giáo Cơ Thính [2025] số 2). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202510/content_7045528.htm; US Preventive Services Task Force (2022). Depression and Suicide Risk in Children and Adolescents: Screening (đoạn Screening Intervals). https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/screening-depression-suicide-risk-children-adolescents
  • Ghi chú: Sở dĩ xếp loại B là vì nguyên bản đưa ra mức độ khuyến nghị, không phải hiệu quả có thể quy đổi thành con số. Sàng lọc một lần là mức tối thiểu do tác giả đưa ra; người có yếu tố nguy cơ trầm cảm có thể sàng lọc lại sau một khoảng thời gian. Đây vẫn là khuyến nghị của Hoa Kỳ, trong nước chưa có khuyến nghị sàng lọc chính thức tương ứng. Kết quả sàng lọc dương tính chỉ cho thấy cần đánh giá thêm một lần nữa, không có nghĩa là đã được chẩn đoán xác định. Cách xử trí khi có ý nghĩ tự sát xem mục 1, điều 25. Cách ứng phó trong gia đình xem mục 29.

9. Không mua sản phẩm và dịch vụ được quảng cáo là có thể "chữa khỏi cận thị", "hạ độ cận"

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạcĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền, ngược lại còn tiết kiệm được khoản này.
  • Nói dễ hiểu: Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường đã nói rõ: "Trong điều kiện kỹ thuật y tế hiện nay, cận thị không thể chữa khỏi". Những bên quảng cáo các cách nói như "phục hồi", "hạ độ cận", "chữa khỏi cận thị", "khôi phục độ cận" sẽ bị xử lý nghiêm. Thấy những từ này thì loại ngay, không cần so sánh giá nữa. Máy bảo vệ mắt được xếp là trang thiết bị y tế, các sàn thương mại điện tử có trách nhiệm kiểm tra người bán có đủ tư cách bán hay không.
  • Lợi ích: Thông báo về hoạt động chỉnh đốn chuyên đề đối với hoạt động tiếp thị, quảng cáo thương mại trái pháp luật và trái quy định liên quan đến sản phẩm phòng ngừa, kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên, do Văn phòng Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường ban hành cho giai đoạn từ tháng 11 năm 2021 đến tháng 3 năm 2022, nêu rõ: "Trong điều kiện kỹ thuật y tế hiện nay, cận thị không thể chữa khỏi". Thông báo yêu cầu xử lý nghiêm theo pháp luật hành vi sử dụng các cách diễn đạt gây hiểu lầm như "phục hồi chức năng", "phục hồi", "hạ độ cận", "chữa khỏi cận thị", "khắc tinh của cận thị", "khôi phục độ cận" để tiếp thị các sản phẩm phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên. Thông báo yêu cầu tăng cường xử lý, nhắm vào hành vi mạo danh y học cổ truyền Trung Quốc, hoặc mượn danh lý luận và kỹ thuật của y học cổ truyền Trung Quốc để tiếp thị, quảng cáo nhằm lừa dối người tiêu dùng. Thông báo cũng yêu cầu nghiêm khắc xử lý hai loại quảng cáo giả và trái pháp luật: sử dụng danh nghĩa hoặc hình ảnh của bệnh nhân để so sánh hiệu quả trước và sau điều trị, và đưa ra cam kết bảo đảm về tính an toàn hoặc hiệu quả của việc điều trị. Thông báo yêu cầu các sàn thương mại điện tử nghiêm túc thực hiện trách nhiệm thẩm tra tư cách kinh doanh đối với các thiết bị y tế như máy bảo vệ mắt và những hàng hóa đặc biệt có liên quan (xác minh người bán có đủ tư cách bán hay không) (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Văn phòng Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường (2021). "Thông báo về việc triển khai hoạt động chỉnh đốn chuyên đề đối với hoạt động tiếp thị, quảng cáo thương mại trái pháp luật và trái quy định liên quan đến sản phẩm phòng ngừa, kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên". https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-11/12/content_5650400.htm
  • Ghi chú: Sở dĩ xếp loại B là vì căn cứ dựa trên thước đo nhận định của cơ quan quản lý khi xử lý vụ việc, không phải do tiến hành thử nghiệm đối chứng với sản phẩm rồi đo lường. Tuy nhiên, về câu "cận thị không thể chữa khỏi", cơ quan y tế và cơ quan quản lý có cách nói thống nhất: trong "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" có ghi rằng "cận thị có thể phòng ngừa, có thể kiểm soát nhưng không thể đảo ngược". Hai việc thực sự có bằng chứng nằm ở điều 4 (hoạt động ngoài trời) và điều 12 (đo thị lực, làm kính đúng quy cách và tái khám). Kính chống ánh sáng xanh xem mục 6, điều 16 (kính chống ánh sáng xanh).

10. Giấc ngủ, bài tập, thể dục và thứ hạng đều có quy định rõ ràng, trường không làm được thì có thể phản ánh

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo thời gianĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chỉ cần biết quy định là được, khi cần thì phản ánh với nhà trường hoặc cơ quan hành chính giáo dục địa phương. Cái khó là phải lên tiếng.
  • Nói dễ hiểu: Văn bản quy định rõ, học sinh tiểu học mỗi ngày ngủ 10 giờ, trung học cơ sở 9 giờ, trung học phổ thông 8 giờ. Buổi học sáng ở tiểu học thường không bắt đầu trước 8:20, ở trung học không bắt đầu trước 8:00. Năm 2025 lại quy định mỗi ngày phải có ít nhất 2 giờ hoạt động thể chất, không được xếp hạng theo thành tích thi cử. Nếu con thường xuyên ngủ không đủ, trước hết hãy dùng mấy điều này để đối chiếu, đừng vội trách con chậm chạp.
  • Lợi ích: "Thông báo về việc tăng cường hơn nữa công tác quản lý giấc ngủ của học sinh tiểu học và trung học" quy định: học sinh tiểu học mỗi ngày phải ngủ đủ 10 giờ, học sinh trung học cơ sở 9 giờ, học sinh trung học phổ thông 8 giờ. Thời gian bắt đầu học buổi sáng ở tiểu học thường không được sớm hơn 8:20, ở trung học thường không được sớm hơn 8:00. Nhà trường không được yêu cầu học sinh đến trường trước giờ để tham gia các hoạt động giáo dục và giảng dạy tập trung. Học sinh tiểu học thường không đi ngủ muộn hơn 21:20, học sinh trung học cơ sở không muộn hơn 22:00, học sinh trung học phổ thông không muộn hơn 23:00. Thời gian kết thúc các khóa đào tạo của cơ sở đào tạo ngoài trường không được muộn hơn 20:30, thời gian kết thúc các khóa đào tạo trực tiếp trực tuyến không được muộn hơn 21:00. Từ 22:00 đến 8:00 ngày hôm sau, không được cung cấp dịch vụ trò chơi cho người chưa thành niên (toàn quốc, ban hành tháng 3 năm 2021). "Mười biện pháp tăng cường hơn nữa công tác sức khỏe tâm thần của học sinh tiểu học và trung học" còn có một số quy định khác: triển khai toàn diện thời gian hoạt động thể chất tổng hợp hằng ngày của học sinh tiểu học và trung học không dưới 2 giờ, khuyến khích thực hiện "15 phút giữa giờ". Văn bản này cũng quy định không được xếp hạng học sinh theo thành tích thi cử, nghiêm cấm giao bài tập mang tính máy móc, lặp đi lặp lại và mang tính trừng phạt, khuyến khích bố trí một ngày "không bài tập" mỗi tuần (toàn quốc, ban hành tháng 10 năm 2025)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Văn phòng Bộ Giáo dục (2021). "Thông báo về việc tăng cường hơn nữa công tác quản lý giấc ngủ của học sinh tiểu học và trung học" (Giáo cơ sảnh hàm〔2021〕11号). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-04/02/content_5597443.htm; Văn phòng Bộ Giáo dục (2025). "Mười biện pháp tăng cường hơn nữa công tác sức khỏe tâm thần của học sinh tiểu học và trung học" (Giáo cơ sảnh〔2025〕2号). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202510/content_7045528.htm
  • Ghi chú: Cả hai đều là văn bản do cơ quan chủ quản ban hành. Mức độ thực hiện ở từng địa phương, từng trường rất khác nhau, nên điều này được xếp mức B. Tác dụng của chúng là giúp bạn biết những việc vốn dĩ nhà trường phải làm, để khi trao đổi bạn có căn cứ trong tay. Vấn đề giấc ngủ của người trưởng thành xem mục 2, 3.

11. Khi con không thể tiếp tục chịu đựng, có thể xin tạm nghỉ học; nhà trường phải giữ hồ sơ học sinh cho con, tối đa 1 năm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo thời gianĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp khác nộp đơn đề nghị với nhà trường. Cái khó là trước hết phải chấp nhận cho con tạm dừng một thời gian.
  • Nói dễ hiểu: Tạm nghỉ học có quy định chính thức. Cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp khác nộp đơn đề nghị, sau khi nhà trường xác nhận thì báo lên cấp trên phê duyệt. Mỗi lần tối đa 1 năm, hết thời hạn mà vẫn muốn nghỉ thì phải nộp đơn lại. Trong thời gian tạm nghỉ, nhà trường phải giữ hồ sơ học sinh cho con, khi trở lại học thì tiếp tục đi học. Cách làm cụ thể do từng tỉnh quy định, hãy hỏi phòng giáo vụ nhà trường hoặc cục giáo dục địa phương.
  • Lợi ích: "Biện pháp quản lý hồ sơ học sinh tiểu học và trung học" Điều 16 quy định về việc tạm nghỉ học. Học sinh tạm nghỉ học do cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp khác nộp đơn đề nghị. Sau khi nhà trường xác nhận, đơn được báo lên cơ quan quản lý hồ sơ học sinh cấp trên để phê duyệt. Khi trở lại học, nhà trường phải kịp thời làm các thủ tục liên quan. Thời hạn của một lần xin tạm nghỉ học không quá 1 năm, sau khi hết hạn nếu thực sự vẫn cần tiếp tục nghỉ thì phải nộp đơn làm lại thủ tục. Trong thời gian học sinh tạm nghỉ, nhà trường phải giữ hồ sơ học sinh cho em (giữ lại thân phận và vị trí của học sinh). Cách thức cụ thể về việc tạm nghỉ và trở lại học do cơ quan hành chính giáo dục cấp tỉnh制定 (toàn quốc, ban hành tháng 1 năm 2025). "Mười biện pháp tăng cường hơn nữa công tác sức khỏe tâm thần của học sinh tiểu học và trung học" yêu cầu thúc đẩy xây dựng cơ chế chuyển tuyến điều trị bệnh tâm thần và trở lại học sau khi hồi phục, hướng dẫn nhà trường xây dựng phương án xử lý các sự cố khủng hoảng tâm lý đột xuất trong trường học
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Bộ Giáo dục (2025). "Biện pháp quản lý hồ sơ học sinh tiểu học và trung học" (Giáo cơ〔2025〕1号, Điều 16). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202502/content_7002620.htm; Văn phòng Bộ Giáo dục (2025). "Mười biện pháp tăng cường hơn nữa công tác sức khỏe tâm thần của học sinh tiểu học và trung học" (Giáo cơ sảnh〔2025〕2号). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202510/content_7045528.htm; Bộ Giáo dục (2021). "Quy định về bảo vệ người chưa thành niên trong nhà trường" (Lệnh Bộ Giáo dục số 50, Điều 12). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-06/02/content_5614946.htm
  • Ghi chú: Theo kinh nghiệm của tác giả, trước khi làm thủ tục, hãy hỏi rõ ba việc: cần xin giấy chứng nhận y tế nào, trong thời gian tạm nghỉ hồ sơ học sinh được ghi nhận thế nào trong hệ thống, khi trở lại học thì quay về lớp cũ hay xuống một lớp. Sở dĩ xếp mức B là vì điều kiện xin tạm nghỉ, giấy tờ cần nộp và cách tiếp tục học sau khi trở lại đều do cơ quan giáo dục cấp tỉnh tự quy định, cấp toàn quốc chỉ dựng lên một khung chung. "Quy định về bảo vệ người chưa thành niên trong nhà trường" Điều 12 còn yêu cầu các trường giáo dục bắt buộc xây dựng và hoàn thiện chế độ báo cáo, lưu hồ sơ đối với học sinh bỏ học, tạm nghỉ học và xin nghỉ dài ngày. Vì vậy, tạm nghỉ học là việc nhà trường từng xử lý, không phải là trường hợp đặc cách dành riêng cho bạn.

12. Khi phát hiện thị lực kém, hãy đến bệnh viện làm kiểm tra khúc xạ có giãn đồng tử, sau đó tái khám theo khoảng thời gian bác sĩ chỉ định

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Chi phí kiểm tra và cắt kính từ vài chục đến vài trăm tệ. Sau khi giãn đồng tử, trẻ sẽ sợ ánh sáng, nhìn gần bị mờ, cần nửa ngày đến một hai ngày mới trở lại bình thường.
  • Nói dễ hiểu: Kiểm tra khúc xạ có giãn đồng tử là nhỏ trước một loại thuốc nhỏ mắt để cơ chịu trách nhiệm điều tiết trong mắt thả lỏng, sau đó mới đo độ. Việc này được thực hiện tại bệnh viện và là cách chẩn đoán cận thị chính xác nhất. Ủy ban Y tế Quốc gia ghi rõ loại thuốc này không gây tổn thương cho mắt khỏe mạnh, sau khi ngừng thuốc sẽ khôi phục bình thường. Đừng coi một lần đo khúc xạ bằng máy tính ở cửa hàng kính là chẩn đoán, cũng đừng vì "sợ độ tăng" mà không đeo kính cho trẻ.
  • Lợi ích: "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" giải thích rõ kiểm tra khúc xạ có giãn đồng tử là gì. Trước tiên sử dụng thuốc liệt cơ thể mi, sau đó đo khúc xạ. Thuốc liệt cơ thể mi là thuốc nhỏ mắt giúp phần cơ chịu trách nhiệm điều tiết trong mắt thả lỏng. Kiểm tra khúc xạ có giãn đồng tử là kiểm tra khúc xạ y khoa được thực hiện tại bệnh viện, là "tiêu chuẩn vàng" để chẩn đoán cận thị (cách chính xác nhất). Thuốc giãn đồng tử không gây tổn thương cho mắt khỏe mạnh, sau khi dùng thuốc trong thời gian ngắn có thể xuất hiện tình trạng sợ ánh sáng, nhìn gần không rõ, sau khi ngừng thuốc có thể khôi phục bình thường. Một khi được chẩn đoán cận thị, cần kịp thời can thiệp khoa học, thông qua đeo kính và các phương pháp khác để điều chỉnh. Đeo kính phù hợp có thể điều chỉnh hiệu quả tình trạng nhìn vật không rõ, làm chậm tiến triển cận thị. Người đeo kính có thị lực bình thường, trẻ trước tuổi đi học và học sinh tiểu học nên tái khám 3 đến 6 tháng một lần, học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông nên tái khám 6 đến 12 tháng một lần, căn cứ tình hình cụ thể để quyết định có thay kính hay không. Trẻ em ở độ tuổi 1 đến 3, 4 đến 6 và sau 7 tuổi nên được kiểm tra khúc xạ định kỳ (kiểm tra độ), theo dõi lượng dự trữ viễn thị (toàn quốc, ban hành tháng 7 năm 2023)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia (2023). "Mười kiến thức cốt lõi về phòng ngừa và kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên" (Quốc vệ bạn phụ ấu hàm〔2023〕278号). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202307/content_6894284.htm
  • Ghi chú: Sở dĩ xếp mức B là vì đây là cách làm được nêu trong tài liệu phổ biến khoa học chính thức, không phải nghiên cứu nguyên bản có các con số cụ thể. Cận thị nặng có thể dẫn đến các vấn đề như bong võng mạc, nên tái khám không chỉ để thay kính. "Thị lực kém" phát hiện qua khám sức khỏe học sinh mới chỉ là kết quả sàng lọc ban đầu, vẫn cần đưa trẻ đến bệnh viện làm một lần kiểm tra mắt đầy đủ, xem điều 7.

13. Trám bít hố rãnh sau khi răng hàm vĩnh viễn mọc lên

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Mỗi răng vài chục đến một hai trăm tệ. Không cần tiêm thuốc tê, cũng không cần mài răng, mỗi lần làm chỉ mất vài phút. Nhiều nơi có chương trình miễn phí cho trẻ đủ tuổi.
  • Nói dễ hiểu: Trám bít hố rãnh là dùng nhựa trám kín các rãnh ở mặt nhai của răng hàm, để thức ăn thừa không mắc vào. Sau hai năm, những răng đã được trám bít ít bị sâu hơn; sau bốn năm vẫn thấy tác dụng bảo vệ. Cụ thể giảm được bao nhiêu còn tùy vào nguy cơ sâu răng vốn có của trẻ.
  • Lợi ích: Cochrane đã tìm đủ rồi gộp tính theo đúng quy trình 38 thử nghiệm, gồm 7924 trẻ từ 5 đến 16 tuổi. So sánh chất trám bít gốc nhựa với không trám bít. Ở răng hàm vĩnh viễn thứ nhất của trẻ từ 5 đến 10 tuổi, sau 24 tháng, odds bị sâu răng là OR 0.12 (95% CI 0.08–0.19). Kết quả này đến từ 7 thử nghiệm, gồm 1548 trẻ được phân nhóm ngẫu nhiên và 1322 trẻ được khám lại cuối cùng, chất lượng bằng chứng ở mức trung bình. Odds không thể trực tiếp coi là tỷ lệ giữa tỷ lệ sâu răng của hai nhóm. Thực tế giảm được bao nhiêu còn tùy vào khi không trám bít thì ban đầu sẽ có bao nhiêu răng bị sâu. Sau 48 đến 54 tháng, odds là OR 0.21 (0.16–0.28), nhóm được trám bít vẫn ít bị sâu hơn. Kết luận của các tác giả là chất trám bít gốc nhựa ở thời điểm 24 tháng phòng ngừa sâu răng tốt hơn so với không trám bít. Trong 4 thử nghiệm có ghi nhận phản ứng bất lợi, không xuất hiện phản ứng bất lợi nào. Bằng chứng vẫn chưa đủ để biết loại vật liệu trám bít glass ionomer nào tốt hơn
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ahovuo-Saloranta A, et al. (2017). Pit and fissure sealants for preventing dental decay in permanent teeth. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001830.pub5
  • Ghi chú: Răng hàm vĩnh viễn thứ nhất (chiếc răng hàm sẽ không thay nữa) thường nhú lên vào khoảng 6 tuổi, răng thứ hai vào khoảng 12 tuổi. Nên trám bít ngay khi răng vừa mọc và chưa bị hỏng; nếu đã bị sâu thì chỉ có thể trám. Nhiều địa phương đưa trám bít hố rãnh cho trẻ đủ tuổi vào danh mục dịch vụ miễn phí, có thể hỏi trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh hoặc trung tâm dịch vụ y tế cộng đồng địa phương. Mục này không tìm được văn bản trên toàn quốc có thể đối chiếu từng chữ, nên không ghi phạm vi và nhóm tuổi được hưởng. Phần tóm tắt của Cochrane cũng nêu vài ví dụ về tỷ lệ của hai nhóm, nhưng khi quy đổi bằng odds thì không khớp, nên ở đây không chép lại. Sâu răng cũng là hạng mục được hướng dẫn trọng điểm trong khám sức khỏe học sinh, xem điều 7.

14. Trẻ thích chơi game, trước hết hãy xem việc ngủ, làm bài và ra ngoài vận động có bị lấn át không, đừng chỉ chăm chăm vào thời gian chơi

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích nhỏThước đo thời gianĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Mỗi tuần để ý một lần xem trẻ đi ngủ lúc mấy giờ, có nộp bài tập không, có ra ngoài vận động không.
  • Nói dễ hiểu: Số người thực sự đủ tiêu chuẩn để gọi là "rối loạn chơi game" chỉ khoảng hai, ba người trên 100 người. Nếu ngưỡng của bảng hỏi được đặt thấp và chỉ kiểm tra thanh thiếu niên thì tỷ lệ sẽ bị đẩy lên cao. Dùng dữ liệu thực tế của các công ty game thì gần như không thấy bằng chứng cho việc chơi nhiều hay ít ảnh hưởng đến mức độ hạnh phúc. Theo quy định, người chưa thành niên chỉ được chơi vào 8 giờ đến 9 giờ tối thứ sáu, thứ bảy, chủ nhật và các ngày lễ.
  • Lợi ích: Một phân tích gộp tổng hợp 53 nghiên cứu tại 17 quốc gia, với 226247 người. Tỷ lệ mắc rối loạn chơi game là 3.05% (95% CI 2.38–3.91, đây là khoảng tin cậy). Chỉ tính những nghiên cứu lấy mẫu chặt chẽ hơn thì tỷ lệ là 1.96%. Kết quả giữa các nghiên cứu chênh lệch rất xa, 77% khác biệt là do sử dụng bảng hỏi nào. Mẫu là thanh thiếu niên, điểm ngưỡng thấp và cỡ mẫu nhỏ đều sẽ khiến tỷ lệ bị cao hơn. Một nghiên cứu khác thu thập dữ liệu từ 7 công ty game, liên kết thời gian chơi game thực tế trong 6 tuần của 38935 người chơi với mức độ hạnh phúc do chính họ tự điền. Gần như không tìm thấy bằng chứng cho thấy thời gian chơi ảnh hưởng đến mức độ hạnh phúc. Tổng cục Báo chí và Xuất bản Quốc gia quy định doanh nghiệp game chỉ được cung cấp 1 giờ dịch vụ cho người chưa thành niên mỗi ngày, từ 20 giờ đến 21 giờ vào thứ sáu, thứ bảy, chủ nhật và các ngày lễ theo luật định (Trong nước / Quốc tế, từ năm 2021)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Stevens MW, Dorstyn D, Delfabbro PH, King DL. (2021). Global prevalence of gaming disorder: A systematic review and meta-analysis. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 55(6), 553–568. https://doi.org/10.1177/0004867420962851; Vuorre M, Johannes N, Magnusson K, Przybylski AK. (2022). Time spent playing video games is unlikely to impact well-being. Royal Society Open Science, 9(7), 220411. https://doi.org/10.1098/rsos.220411; Tổng cục Báo chí và Xuất bản Quốc gia (2021). "Thông báo về việc tiếp tục siết chặt quản lý, thiết thực ngăn ngừa người chưa thành niên nghiện game trực tuyến" (Quốc Tân Xuất Phát〔2021〕14). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-09/01/content_5634661.htm
  • Ghi chú: Sở dĩ cho mức B là vì tỷ lệ mắc thay đổi quá lớn theo bảng hỏi, còn nghiên cứu về mức độ hạnh phúc cũng chỉ theo dõi trong 6 tuần. Theo nhận định của tác giả, cái giá thường gặp nhất của việc chơi game là lấn át thời gian ngủ và thời gian hoạt động ngoài trời; câu này chưa tìm được số liệu nghiên cứu. Yêu cầu rõ ràng về thời gian ngủ xem điều 10 của mục này (giấc ngủ, bài tập, thể dục). Hoạt động ngoài trời xem điều 4 của mục này (2 giờ ngoài trời mỗi ngày), thời gian sử dụng màn hình xem điều 5 của mục này (không quá 1 giờ mỗi ngày cho mục đích không phải học tập). Việc nạp tiền và hoàn tiền xem điều 9 mục 5 (trẻ dùng điện thoại để nạp tiền và tặng thưởng). Khi thành tích, giấc ngủ và mối quan hệ với người nhà cùng sa sút, khuyên bảo cũng không dừng lại được, lúc này hãy đưa trẻ đến khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý trẻ em. Đừng đưa trẻ đến trường cai nghiện game quản lý khép kín, xem điều 18 của mục này (trường cai nghiện game). Người hưởng lợi là trẻ.

15. Con nói mình thích người cùng giới, đừng mắng, đừng đuổi khỏi nhà, đừng đưa đi "chữa trị": thái độ của gia đình có liên quan đến việc con có tự sát hay không

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là cha mẹ phải tự tiêu hóa cảm xúc của mình trước, lúc đó không nói những lời cay nghiệt.
  • Nói dễ hiểu: Trong số học sinh trung học ở Trung Quốc, những em thích người cùng giới hoặc thích cả hai giới, trong một năm có tỷ lệ từng thử tự sát cao khoảng 3 đến 5.5 lần so với những em khác. Các nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy, những em bị gia đình kịch liệt bài xích trong thời niên thiếu có tỷ lệ sau này từng thử tự sát cao hơn rất nhiều. Những em bị cha mẹ đưa đi "chữa trị" cũng có tỷ lệ từng thử tự sát cao hơn rất nhiều.
  • Lợi ích: Một khảo sát trong nước bao phủ 506 trường trung học ở 7 tỉnh, tổng cộng 150822 học sinh từ lớp 7 đến lớp 12. Trong số những em từng thử tự sát trong năm qua, tỷ lệ ở nam sinh chỉ thích người khác giới là 2.2%, chỉ thích người cùng giới là 6.9%, thích cả hai giới là 12.2%. Ở nữ sinh, các tỷ lệ tương ứng là 3.1%, 8.9%, 10.9%. Tính ra, con số này cao khoảng 3 đến 5.5 lần so với những bạn chỉ thích người khác giới. Các nhà nghiên cứu đã loại trừ những yếu tố như tuổi tác, áp lực học tập, điều kiện kinh tế gia đình và bị bắt nạt. Sau khi loại trừ, odds ratio OR của hai nhóm nam sinh này lần lượt là 3.13 (95% CI 2.28–4.28) và 3.83 (2.85–5.14). Vì số người từng thử tự sát trong một năm vốn đã ít, odds ratio và nguy cơ tương đối gần tương đương nhau. Một phân tích gộp tổng hợp 35 nghiên cứu tính ra OR từng thử tự sát ở thanh thiếu niên thiểu số tính dục là 3.50 (2.98–4.12). Một nghiên cứu ở Mỹ đã phỏng vấn 224 người trẻ đồng tính và song tính từ 21 đến 25 tuổi, đề nghị họ nhớ lại phản ứng của gia đình trong thời niên thiếu. So với những người cùng tuổi hầu như không bị gia đình bài xích, OR từng thử tự sát ở nhóm bị gia đình bài xích ở mức cao là 8.4. Trong một nghiên cứu khác, ở những trường hợp cha mẹ tự mình cố gắng thay đổi xu hướng tính dục của con, OR con từng thử tự sát là 3.08 (1.39–6.83). Những trường hợp cha mẹ còn đưa con đi tìm nhà trị liệu hoặc người hoạt động tôn giáo, con từng thử tự sát có OR là 5.07 (2.38–10.79) (Trung Quốc / nhiều quốc gia / Mỹ)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Huang Y, Li P, Guo L, et al. (2018). Sexual minority status and suicidal behaviour among Chinese adolescents: a nationally representative cross-sectional study. BMJ Open, 8(8), e020969. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2017-020969;di Giacomo E, Krausz M, Colmegna F, Aspesi F, Clerici M. (2018). Estimating the Risk of Attempted Suicide Among Sexual Minority Youths: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics, 172(12), 1145–1152. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2018.2731;Ryan C, Huebner D, Diaz RM, Sanchez J. (2009). Family rejection as a predictor of negative health outcomes in white and Latino lesbian, gay, and bisexual young adults. Pediatrics, 123(1), 346–352. https://doi.org/10.1542/peds.2007-3524;Ryan C, Toomey RB, Diaz RM, Russell ST. (2020). Parent-Initiated Sexual Orientation Change Efforts With LGBT Adolescents: Implications for Young Adult Mental Health and Adjustment. Journal of Homosexuality, 67(2), 159–173. https://doi.org/10.1080/00918369.2018.1538407;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2024). "Luật bảo vệ trẻ vị thành niên" (Điều 17). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081818f197cf001905e567af635a0;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). "Luật chống bạo lực gia đình" (Điều 2). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf7f9d60889
  • Ghi chú: Sở dĩ xếp mức B là vì tất cả đều là các khảo sát tại một thời điểm, mức độ bài xích của gia đình được hồi tưởng sau khi trưởng thành, chỉ có thể cho thấy mối liên quan chứ không thể cho biết bên nào gây ra bên nào. Cha mẹ không nhất thiết phải lập tức đồng tình, nhưng trước hết đừng làm những việc gây tổn thương cho con. Về mặt pháp luật, cha mẹ không được ngược đãi, bỏ rơi con, cũng không được thực hiện bạo lực gia đình đối với con. Những hành vi chửi mắng, đe dọa thường xuyên cũng được xem là bạo lực gia đình. Nếu con buồn bã, nói rằng không muốn sống nữa, trước tiên hãy gọi 12356, xem mục 1 điều 25 (khi có ý nghĩ tự sát thì gọi 12356). Cũng có thể đến khoa tâm thần theo điều 8 của mục này (từ 12 đến 18 tuổi thực hiện một lần sàng lọc trầm cảm). Vì sao không nên đụng đến việc "chữa trị", xem mục 6 điều 28 (không thực hiện chữa trị xu hướng tính dục). Người được hưởng lợi là con, và cũng là chính bạn.

16. Nuôi dạy con, đừng động tay đánh, cũng đừng quát mắng hay chửi con ngu: Trẻ thường xuyên bị đánh mắng có nhiều vấn đề về hành vi và cảm xúc hơn

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì cóLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ sơ sinh, trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là phải kìm tay và miệng lại đúng lúc nóng giận, đồng thời phải thay bằng một cách nuôi dạy không đánh không mắng. Thay bằng cách nào, xem điều 17 của mục này (khóa học dành cho phụ huynh hướng dẫn cách làm cụ thể).
  • Nói dễ hiểu: Trẻ thường xuyên bị đánh có tính công kích và các vấn đề tâm lý nhiều hơn, cũng xa cách cha mẹ hơn và thường bị đánh nặng hơn. Việc đánh có khiến trẻ nghe lời ngay lúc đó hay không, bằng chứng chưa thể nói rõ. Những trẻ lúc 13 tuổi thường xuyên bị quát, bị chửi ngu, sau đó cũng gây chuyện và trầm cảm nhiều hơn, dù bình thường cha mẹ có thân thiết đến đâu cũng không bù lại được.
  • Lợi ích: Trước hết nói về việc đánh. Một phân tích gộp chỉ tính riêng kiểu “dùng bàn tay đánh vào mông hoặc tay chân”. Phân tích này tổng hợp 75 nghiên cứu, 111 chỉ số hiệu quả, với tổng cộng 160927 trẻ. Trong 17 kết quả, có 13 kết quả liên quan rõ rệt đến việc bị đánh, và hướng liên quan đều là xấu. d là độ lớn hiệu quả, 0.2 được tính là nhỏ, 0.5 là trung bình. Tính công kích khi còn nhỏ d = 0.37 (95% CI 0.13–0.61, khoảng tin cậy). Vấn đề hướng ngoại 0.41, tức những việc như đánh người, vi phạm quy tắc. Vấn đề hướng nội 0.24, tức những việc như lo âu, trầm cảm. Vấn đề sức khỏe tâm thần 0.53, quan hệ với cha mẹ kém 0.51, lòng tự trọng thấp 0.15, năng lực nhận thức kém 0.17. Bị cha mẹ bạo hành thể chất 0.64. Hành vi chống đối xã hội khi trưởng thành 0.36, vấn đề sức khỏe tâm thần 0.24. Gộp 111 chỉ số hiệu quả lại là d = 0.33 (0.29–0.38). Việc trẻ có nghe lời ngay lúc đó hay không không liên quan rõ rệt đến việc có bị đánh hay không (d = 0.14, −0.19–0.47), nhưng mục này chỉ có 5 chỉ số hiệu quả. Một bài tổng quan khác chỉ xem các nghiên cứu theo dõi trước sau, gồm 69 nghiên cứu. Hình phạt thể chất ổn định dự báo rằng sau này các vấn đề hành vi của trẻ sẽ tăng lên, và không thấy nó liên quan đến bất kỳ kết quả lâu dài tích cực nào. Trong đó, 7 nghiên cứu xem xét số lần bị đánh, 5 nghiên cứu phát hiện rằng càng bị đánh nhiều thì vấn đề càng nghiêm trọng. Tiếp theo là quát mắng. Một nghiên cứu ở Mỹ theo dõi 976 gia đình có đầy đủ cả cha lẫn mẹ. Khi trẻ 13 tuổi, nếu cha mẹ thường xuyên la hét, chửi tục, chửi trẻ ngu hoặc lười, thì trong khoảng từ 13 đến 14 tuổi, cả việc gây chuyện và các triệu chứng trầm cảm của trẻ đều tăng lên. Cha mẹ bình thường có thân thiết hay không cũng không thể xóa bỏ mối liên hệ này. Điều ngược lại cũng đúng: trẻ gây nhiều chuyện ở tuổi 13 thì sau đó cũng bị mắng nhiều hơn. Về mặt pháp luật, cha mẹ không được thực hiện bạo lực gia đình đối với con. “Luật Chống bạo lực gia đình” điều 2 liệt kê các hình thức bạo lực gia đình: đánh đập, trói buộc, ngược đãi, hạn chế tự do thân thể, cũng như thường xuyên chửi mắng, đe dọa. Điều 12 của luật này yêu cầu người giám hộ phải giáo dục gia đình bằng cách thức văn minh. Khi cha mẹ xâm phạm quyền lợi của trẻ, ủy ban cư dân, ủy ban thôn phải khuyên bảo, ngăn chặn; nếu tình tiết nghiêm trọng thì báo cơ quan công an. Khi cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án phát hiện vụ việc, họ phải khiển trách cha mẹ, đồng thời có thể yêu cầu họ tiếp nhận hướng dẫn giáo dục gia đình (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Gershoff ET, Grogan-Kaylor A. (2016). Spanking and child outcomes: Old controversies and new meta-analyses. Journal of Family Psychology, 30(4), 453–469. https://doi.org/10.1037/fam0000191;Heilmann A, Mehay A, Watt RG, et al. (2021). Physical punishment and child outcomes: a narrative review of prospective studies. Lancet, 398(10297), 355–364. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)00582-1;Wang MT, Kenny S. (2014). Longitudinal links between fathers' and mothers' harsh verbal discipline and adolescents' conduct problems and depressive symptoms. Child Development, 85(3), 908–923. https://doi.org/10.1111/cdev.12143;Ferguson CJ. (2013). Spanking, corporal punishment and negative long-term outcomes: a meta-analytic review of longitudinal studies. Clinical Psychology Review, 33(1), 196–208. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2012.11.002;Larzelere RE, Kuhn BR. (2005). Comparing child outcomes of physical punishment and alternative disciplinary tactics: a meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 8(1), 1–37. https://doi.org/10.1007/s10567-005-2340-z;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2015). “Luật Chống bạo lực gia đình” (điều 2, 12). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf7f9d60889;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2024). “Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên” (điều 11, 17, 118). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081818f197cf001905e567af635a0;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2021). “Luật Thúc đẩy giáo dục gia đình” (điều 23, 53). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081817cac3b2d017cac5a6c6f0109
  • Ghi chú: Còn tranh cãi. Hầu hết các nghiên cứu này chỉ là theo dõi và ghi chép, không có đối chứng phân nhóm, nên không thể nói rõ bên nào gây ra bên nào. Trong phân tích gộp về việc đánh mông, 72% nghiên cứu chỉ xem hai việc có cùng xuất hiện hay không, hoặc dựa vào hồi tưởng sau này. Một phân tích gộp khác chỉ thu nhận các nghiên cứu theo dõi trước sau. Sau khi loại bỏ hành vi ban đầu của trẻ, mối liên hệ giữa việc đánh mông và vấn đề hướng ngoại chỉ còn 0.07, còn mối liên hệ với vấn đề hướng nội chỉ còn 0.10. Các tác giả của bài đó cho rằng ảnh hưởng là rất nhỏ. Một phân tích gộp khác phát hiện rằng “đánh có điều kiện” có hiệu quả tốt hơn 10 trong số 13 cách nuôi dạy khác trong việc giảm hành vi không nghe lời và hành vi chống đối xã hội. Nghiên cứu đó cũng phát hiện rằng đánh quá nặng hoặc chủ yếu dùng cách đánh thì kém hơn các cách nuôi dạy khác. Vì vậy, điều phía phản đối có thể chứng minh là: đánh ít và có điều kiện chưa chắc kém hơn các cách nuôi dạy khác. Đánh nặng, thường xuyên đánh mắng thì cả hai bên đều cho rằng là tệ hơn. Thỉnh thoảng đánh một cái, quát một câu, điều luật không nói rõ đó chắc chắn là bạo lực gia đình; điều luật nêu đích danh là đánh đập và chửi mắng, đe dọa thường xuyên. Người hưởng lợi chủ yếu là trẻ. Nếu người khác trong gia đình đánh trẻ, việc báo cảnh sát và xin lệnh bảo vệ xem điều 43 của mục 8 (lệnh bảo vệ an toàn thân thể). Khi thấy nhà người khác thường xuyên đánh trẻ trong thời gian dài, bất kỳ ai cũng có quyền can ngăn, hoặc tố giác với cơ quan công an, cơ quan dân chính, cơ quan giáo dục. Với chuyện trong nhà người lạ, gọi 110 hoặc báo cho ủy ban cư dân là đủ, đừng tự mình đến nhà họ can ngăn.

17. Trẻ khó dạy, bản thân luôn không nhịn được mà đánh mắng con, hãy tham gia một khóa học dành cho phụ huynh dạy cách làm cụ thể

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Các trường học, trường mầm non tổ chức trường dành cho phụ huynh và trường dành cho phụ huynh trực tuyến do chính quyền cấp tỉnh trở lên mở đều được pháp luật quy định là hoạt động công ích. Những khóa học có bằng chứng thường học mỗi tuần hoặc cách tuần một lần, mỗi lần từ một đến hai giờ, kéo dài từ 4 tuần đến 24 tuần. Về nhà phải làm theo để luyện tập. Cái khó là kiên trì học hết và luyện tập hằng ngày.
  • Nói dễ hiểu: Với những đứa trẻ vốn đã khó dạy, sau khi phụ huynh tham gia khóa học dạy cách quản lý cụ thể, các vấn đề như trẻ đánh người, không tuân thủ quy tắc giảm đi, cảm xúc của phụ huynh cũng tốt hơn. Việc phụ huynh đánh mắng con cũng giảm, rõ rệt nhất ngay sau khi vừa học xong, một hai năm sau vẫn còn tác dụng nhưng nhỏ hơn nhiều. Thượng Hải cũng từng thử loại hình này và có hiệu quả.
  • Lợi ích: Cochrane đã tổng hợp 13 thử nghiệm, trong đó 10 thử nghiệm phân nhóm bằng bốc thăm, với tổng cộng 1078 phụ huynh. Trẻ từ 3 đến 12 tuổi, đều có vấn đề về hành vi. Các khóa học được đưa vào nghiên cứu học mỗi tuần hoặc cách tuần một lần, mỗi lần từ một đến hai giờ, ít nhất 3 lần. Khóa ngắn học liên tục trong 4 tuần, khóa dài học liên tục trong 24 tuần. Trẻ của những phụ huynh đã tham gia khóa học có ít vấn đề về hành vi hơn. Theo đánh giá của chính phụ huynh, SMD là −0.53 (95% CI −0.72 đến −0.34, khoảng tin cậy), theo đánh giá độc lập của người khác là −0.44 (−0.77 đến −0.11). SMD và d là cùng một thước đo, 0.5 được xem là mức trung bình. Sức khỏe tinh thần của phụ huynh được cải thiện, −0.36 (−0.52 đến −0.20). Các cách quản lý tiêu cực hoặc khắc nghiệt giảm đi, theo đánh giá của chính phụ huynh là −0.77 (−0.96 đến −0.59), theo đánh giá của người khác là −0.42 (−0.67 đến −0.16). Các tác giả nói đây là những hiệu quả ngắn hạn. Một bài tổng quan hệ thống và phân tích gộp khác chỉ thu nhận các thử nghiệm về khóa học dành cho phụ huynh có con từ 2 đến 10 tuổi. Bài này sàng lọc được 346 thử nghiệm phân nhóm bằng bốc thăm, trong đó 60 thử nghiệm đo lường những hành vi như đánh mắng trẻ, phân bố tại 22 quốc gia. Việc đánh mắng giảm ngay sau khi khóa học kết thúc, d = −0.46 (−0.59 đến −0.33). Sau 1 đến 6 tháng là −0.24 (−0.37 đến −0.11). Sau 7 đến 24 tháng là −0.18 (−0.34 đến −0.02), càng về sau hiệu quả càng nhỏ. Phần lớn các dữ liệu này do phụ huynh tự báo cáo. Trong nước cũng có thử nghiệm. Tại Thượng Hải, 81 phụ huynh được phân nhóm bằng bốc thăm, một bộ phận tham gia khóa học nhóm Triple P. Sau khóa học, các vấn đề thích nghi của trẻ, cách quản lý và cảm xúc của phụ huynh đều tốt hơn so với nhóm phụ huynh đang chờ học, hiệu quả vẫn còn sau 6 tháng. Một trường mầm non ở nông thôn có 191 người lớn đang chăm sóc trẻ tham gia, một bộ phận tự học khóa học trực tuyến và tham gia thêm hai buổi thảo luận nhóm. Sau 2 tuần, họ báo cáo hành vi ngược đãi trẻ ít hơn khoảng 33% so với nhóm chỉ được phát sách để đọc (IRR 0.67). Sau 3 tháng, các vấn đề về hành vi của trẻ cũng giảm (d = −0.40). "Luật Thúc đẩy giáo dục gia đình" yêu cầu cha mẹ tự giác học kiến thức về giáo dục gia đình. Các trường tiểu học, trung học cơ sở và trường mầm non có thể tổ chức trường dành cho phụ huynh, định kỳ tổ chức hướng dẫn giáo dục gia đình mang tính công ích. Ủy ban cư dân, ủy ban thôn dân có thể tổ chức trường dành cho phụ huynh tại cộng đồng. Chính quyền cấp tỉnh trở lên phải mở trường dành cho phụ huynh trực tuyến mang tính công ích và đường dây nóng dịch vụ. Các cơ quan hướng dẫn giáo dục gia đình không được tổ chức đào tạo vì lợi nhuận (toàn quốc, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2022)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Furlong M, McGilloway S, Bywater T, Hutchings J, Smith SM, Donnelly M. (2012). Behavioural and cognitive-behavioural group-based parenting programmes for early-onset conduct problems in children aged 3 to 12 years. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2), CD008225. https://doi.org/10.1002/14651858.CD008225.pub2;Backhaus S, Leijten P, Jochim J, Melendez-Torres GJ, Gardner F. (2023). Effects over time of parenting interventions to reduce physical and emotional violence against children: a systematic review and meta-analysis. eClinicalMedicine, 60, 102003. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2023.102003;Guo M, Morawska A, Sanders MR. (2016). A Randomized Controlled Trial of Group Triple P With Chinese Parents in Mainland China. Behavior Modification, 40(6), 825–851. https://doi.org/10.1177/0145445516644221;Wang W, Zhang H. (2026). A self-directed parenting program to reduce the risk of child maltreatment in rural China: A cluster randomized controlled trial. Child Abuse & Neglect, 173, 107937. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2026.107937;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2021). "Luật Thúc đẩy giáo dục gia đình" (Điều 18, 25, 31, 38, 40). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081817cac3b2d017cac5a6c6f0109
  • Ghi chú: Cho mức A là vì có Cochrane và các con số được tổng hợp từ nhiều thử nghiệm phân nhóm bằng bốc thăm. Các khóa học trong những thử nghiệm có một số điểm chung. Người dạy khóa học hướng dẫn những cách làm cụ thể, chẳng hạn như chơi cùng trẻ, khen ngợi, khen thưởng và kỷ luật. Phụ huynh thực hành, diễn tập trong lớp, về nhà còn có bài tập. Các khóa học chỉ phát tài liệu hoặc chỉ thảo luận đã bị loại khỏi nghiên cứu, vì vậy bằng chứng không áp dụng cho kiểu chỉ nghe một buổi thuyết trình. Trường dành cho phụ huynh mang tính công ích trong nước dạy gì, dạy như thế nào thì mỗi nơi một khác, chưa chắc thuộc loại này. Khi chọn khóa học, hãy xem khóa đó có học liên tục trong vài tuần và yêu cầu bạn luyện tập những cách làm cụ thể hay không. Trong các thử nghiệm được đưa vào hai bài tổng quan và phân tích gộp, tên khóa học thường gặp là Triple P, Incredible Years. Cuốn sách này không khuyến nghị tổ chức cụ thể hay sản phẩm có thu phí nào. Hiệu quả giảm đánh mắng nhỏ đi sau một hai năm, nên sau khi học xong vẫn phải tiếp tục luyện tập. Người được hưởng lợi là trẻ, cũng là chính bạn. Nếu trẻ đã có vấn đề cảm xúc nghiêm trọng, hãy đưa trẻ đến khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý trẻ em, xem điều 8 của mục này (sàng lọc trầm cảm).

18. Đừng đưa con vào "trường cai nghiện Internet", "trại huấn luyện đặc biệt" quản lý khép kín: pháp luật cấm dùng biện pháp gây tổn hại đến thân thể và tinh thần để cai nghiện Internet, đã có trẻ bị giam đến chết

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền, còn tiết kiệm được một khoản học phí. Cái khó là khi con quậy phá dữ dội nhất, cha mẹ phải kiềm chế, không giao con cho người ngoài "quản giáo khép kín".
  • Nói dễ hiểu: Pháp luật nghiêm cấm dùng biện pháp gây tổn hại đến thân thể và tinh thần của trẻ để cai nghiện Internet. Một trường huấn luyện đặc biệt ở Hợp Phì đã còng một bé trai vừa được đưa đến vào phòng biệt giam, khoảng 44 giờ sau thì em tử vong. Học viện Dự Chương ở Nam Xương giam học sinh trong phòng biệt giam, bốn người bị phạt tù; cha mẹ yêu cầu bồi thường học phí nhưng tòa án không chấp nhận.
  • Lợi ích: Điều 68 "Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên" quy định, mọi tổ chức và cá nhân không được dùng phương thức xâm hại sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ vị thành niên để can thiệp vào việc trẻ vị thành niên sa đà vào mạng Internet. Hai vụ án dưới đây đều đã có phán quyết của tòa án. Vụ thứ nhất xảy ra ở Hợp Phì, An Huy. Tháng 8 năm 2017, cha mẹ của một bé trai 18 tuổi ký thỏa thuận với một trường huấn luyện đặc biệt, định đưa em đi cai nghiện Internet. Người của trường cưỡng ép đưa em đi, nhốt vào phòng biệt giam, còng hai tay của em vào song cửa sổ. Họ hạn chế việc ăn uống và nghỉ ngơi của em, còn đánh em. Khoảng 44 giờ sau, bé trai tử vong. Kết luận giám định cho biết em tử vong do rối loạn nước và điện giải gây ra bởi nhiệt độ cao, bị hạn chế tư thế, thiếu ăn uống và bị thương ngoài da. Ngày 31 tháng 10 năm 2018, Tòa án Trung cấp thành phố Hợp Phì xét xử sơ thẩm. Người phụ trách trường phạm tội cố ý gây thương tích và tội giam giữ trái pháp luật, bị phạt 16 năm tù. Bốn huấn luyện viên bị phạt từ 1 năm đến 8 năm 6 tháng tù. Ngày 28 tháng 12 năm 2018, Tòa án Cấp cao tỉnh An Huy xét xử phúc thẩm và giữ nguyên phán quyết sơ thẩm. Bản án phúc thẩm nêu rõ, ngôi trường này chưa được cơ quan có thẩm quyền phê chuẩn, một số bị cáo cũng không có tư cách giáo viên. Vụ thứ hai xảy ra ở Nam Xương, Giang Tây. Học viện Dự Chương được thành lập năm 2013, đến tháng 11 năm 2017 thì đăng ký hủy bỏ và ngừng hoạt động. Trong thời gian hoạt động, trường đưa một số học sinh vào "phòng giải thoát khỏi buồn chán" để biệt giam, cử người chuyên trách canh giữ, mỗi lần giam từ ba đến mười ngày. Ngày 28 tháng 4 năm 2023, Tòa án quận An Nguyên, thành phố Bình Hương xét xử lại và tuyên án sơ thẩm, xác định năm bị cáo phạm tội giam giữ trái pháp luật. Bốn người bị phạt tù, nguyên văn của Tân Hoa xã là "phạt tù có thời hạn từ hai năm mười tháng đến mười một tháng". Bốn người này còn bị cấm hành nghề liên quan đến giáo dục trong một thời hạn nhất định, một người được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Cha mẹ yêu cầu bồi thường học phí và chi phí đi lại khứ hồi, nhưng tòa án không chấp nhận (toàn quốc / An Huy / Giang Tây)
  • Mức độ bằng chứng: C
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2024). "Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên" (Điều 68). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081818f197cf001905e567af635a0; Tin tức Hồng Tinh (2019-02-20). Theo dõi chủ đề nóng · Bé trai 18 tuổi bị còng tay và nhốt biệt giam hai ngày rồi tử vong, 5 người ở trường cai nghiện Internet bị phạt tù. https://static.cdsb.com/micropub/Articles/201902/5b98283216ea5d2e8eef7f8cb7d4dbbb.html (bản lưu trang web https://web.archive.org/web/20261005013030/https://static.cdsb.com/micropub/Articles/201902/5b98283216ea5d2e8eef7f8cb7d4dbbb.html); Tân Hoa xã (2023-04-28). Vụ "Học viện Dự Chương" ở Giang Tây được tuyên án, cả 5 bị cáo đều chấp nhận phán quyết và không kháng cáo. http://www.news.cn/2023-04/28/c_1129579126.htm (bản lưu trang web http://web.archive.org/web/20230428212544/http://www.news.cn/2023-04/28/c_1129579126.htm)
  • Ghi chú: Xếp mức C là vì chỉ có các vụ việc cá biệt, không có thống kê về số vụ xảy ra ở các trường loại này. Vụ ở Hợp Phì chỉ có các bài đưa tin của truyền thông, bài đưa tin trích dẫn bản án sơ thẩm và phán quyết phúc thẩm, nhưng không tìm thấy bản gốc phán quyết trên trang web chính thức của tòa án. Vụ Học viện Dự Chương là do Tân Hoa xã đưa tin về việc tòa tuyên án. Nếu con thích chơi game, trước hết hãy xem mục 14 của mục này (con thích chơi game) để kiểm tra xem việc ngủ, làm bài và các hoạt động ra ngoài có bị lấn át hay không. Nếu thành tích học tập, giấc ngủ và mối quan hệ trong gia đình cùng sa sút, đã khuyên nhủ mà vẫn không thể dừng lại, hãy đưa con đến khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý trẻ em, để bác sĩ chẩn đoán rồi điều trị. Nếu đã đưa con vào đó, hãy đón con về. Nếu con nói mình bị nhốt, bị đánh, hãy báo cảnh sát. Người được hưởng lợi là đứa trẻ.

19. Dạy trẻ nhận biết các bộ phận riêng tư của cơ thể; nếu bị người khác chạm vào hoặc bị yêu cầu giữ bí mật thì phải về nhà nói; khi trẻ nói, trước hết hãy tin trẻ, đừng mắng, đưa trẻ đi báo cảnh sát và khám chữa bệnh

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích nhỏThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khi thường ngày tắm rửa, thay quần áo thì tiện thể dạy trẻ vài câu, cách một thời gian lại hỏi trẻ. Cái khó là bản thân cha mẹ ngại nói về các bộ phận cơ thể, và cũng khó kiềm chế cơn giận, không mắng trẻ khi trẻ thực sự nói ra.
  • Nói dễ hiểu: Những trẻ đã học lớp phòng chống xâm hại tình dục, trong các buổi diễn tập giả làm người lạ dụ dỗ, có nhiều trẻ thực hiện động tác tự bảo vệ mình hơn hẳn. Những điều đã học vẫn còn sau nửa năm, trẻ cũng không trở nên sợ hãi hơn. Việc có thực sự giảm bị xâm hại hay không vẫn chưa đo được. Trong số những người xâm hại tình dục trẻ em, người quen chiếm tỷ lệ khá cao, vì vậy phải dạy trẻ biết những chỗ nào người khác không được chạm vào; nếu bị chạm vào hoặc bị yêu cầu giữ bí mật thì phải về nhà nói.
  • Lợi ích: Cochrane năm 2015 đã tổng hợp 24 thử nghiệm về các lớp học phòng chống xâm hại tình dục trong trường học, tổng cộng có 5802 học sinh từ 5 đến 18 tuổi. Những lớp này phần lớn dạy một số nội dung: quy tắc an toàn, cơ thể là của mình, bộ phận nào là bộ phận riêng tư. Trẻ còn được dạy phân biệt kiểu đụng chạm nào là không được, bí mật nào không được giữ, và phải nói với ai. Nhiều lớp còn nhấn mạnh rằng khi xảy ra chuyện thì đó không phải là lỗi của trẻ. Trước hết xem trẻ có biết tự bảo vệ mình hay không. Các nhà nghiên cứu tìm người giả làm người lạ để dụ dỗ trẻ, có 2 thử nghiệm với 102 người. Tỷ số chênh OR về việc thực hiện động tác tự bảo vệ ở nhóm đã học cao hơn nhóm chưa học, là 5.71 (95% CI 1.98–16.51, khoảng tin cậy). Quy đổi theo bài gốc, cứ 1000 người chưa học thì khoảng 390 người làm được, còn ở nhóm đã học là khoảng 795 người, khoảng gấp 2 lần. Tiếp theo xem xét kiến thức. Có 18 thử nghiệm với 4657 người, điểm bảng hỏi SMD là 0.61 (0.45–0.78), 0.5 được tính là mức trung bình. Sau nửa năm vẫn là 0.69 (0.51–0.87). 3 nghiên cứu với 795 người xem xét tác hại, mức lo âu và sợ hãi của trẻ không tăng cũng không giảm (SMD −0.08, −0.22 đến 0.07). 3 nghiên cứu với 1788 người xem xét trẻ có nói ra hay không. OR của việc nói ra mình từng bị xâm hại tình dục là 3.56 (1.13–11.24), cứ 1000 người thì tăng từ khoảng 4 người lên khoảng 14 người. Nhưng những trẻ cùng lớp, cùng trường có nhiều điểm tương đồng; sau khi hiệu chỉnh yếu tố này thì không còn nhìn thấy sự khác biệt (OR 3.04, 0.75–12.33). Chất lượng bằng chứng của tất cả các kết quả đều ở mức trung bình. Tác giả viết rõ rằng những lớp học này có thực sự làm giảm xâm hại tình dục hay không thì phải theo dõi lâu dài mới biết. UNESCO và 5 cơ quan khác của Liên Hợp Quốc đã ban hành hướng dẫn giáo dục giới tính vào năm 2018. Hướng dẫn khuyến nghị từ 5 đến 8 tuổi đã dạy trẻ tên các bộ phận trên cơ thể, bao gồm cả cơ quan sinh dục. Đồng thời phải dạy trẻ biết bộ phận nào trên cơ thể là riêng tư. Khi có người chạm vào trẻ khiến trẻ không thoải mái, trẻ phải nói "không", tránh đi, rồi nói với người lớn mà trẻ tin tưởng. Hướng dẫn nêu rõ, xâm hại tình dục không bao giờ là lỗi của trẻ bị hại. Dù người thực hiện là người quen, người được tin tưởng, thậm chí là người trong gia đình, thì cũng như vậy. Sổ tay phòng chống xâm hại tình dục của Nhân dân Nhật báo đưa ra một cách nói dễ nhớ: những chỗ được áo ba lỗ và quần lót che lại thì không được để người khác nhìn, không được để người khác sờ. "Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên" Điều 16 yêu cầu cha mẹ giáo dục an toàn cho trẻ, nâng cao ý thức và năng lực tự bảo vệ của trẻ. Điều 40 yêu cầu trường học, trường mầm non triển khai giáo dục giới tính phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Khi trường học, trường mầm non phát hiện xâm hại tình dục, quấy rối tình dục thì không được che giấu, phải kịp thời báo cho cơ quan công an và cơ quan giáo dục. Năm 2020, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao và 8 cơ quan khác đã thiết lập chế độ báo cáo bắt buộc. Những người có nghĩa vụ báo cáo bao gồm người làm việc tại trường học, trường mầm non, bệnh viện, cơ sở chăm sóc trẻ, ủy ban cư dân, ủy ban thôn, khách sạn và các đơn vị khác. Khi phát hiện trong quá trình làm việc rằng trẻ đã hoặc nghi ngờ đã bị xâm hại, họ phải lập tức báo án với cơ quan công an. Những tình huống phải báo cáo bao gồm: nghi ngờ cơ quan sinh dục hoặc bộ phận riêng tư có vết thương bất thường; bé gái dưới 14 tuổi bị nghi ngờ xâm hại tình dục, mang thai hoặc sảy thai. Thông tin của người báo án phải được giữ bí mật. Nếu phát sinh tranh chấp do việc báo cáo thì người báo cáo không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Năm 2025, các cơ quan kiểm sát đã truy tố 42873 người về các tội xâm hại tình dục trẻ vị thành niên như hiếp dâm, dâm ô trẻ em, ít hơn 5.5% so với năm trước. Con số này chiếm 58.9% số người bị truy tố về các tội xâm hại trẻ vị thành niên. Trong các vụ án xâm hại trẻ vị thành niên được truy tố trong năm đó, có 3852 vụ có manh mối đến từ việc báo cáo bắt buộc, chiếm 7.1%. Ý kiến năm 2025 của Tòa án Nhân dân Tối cao và 15 cơ quan khác cho biết, trong loại vụ án này, người quen thực hiện hành vi chiếm tỷ lệ khá cao. Một số trẻ còn nhỏ thiếu ý thức đề phòng, trong khi người giám hộ lại lơ là quan tâm, đến bản thân trẻ cũng không biết mình đã bị xâm hại tình dục (toàn quốc / nhiều quốc gia)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Walsh K, Zwi K, Woolfenden S, Shlonsky A. (2015). School-based education programmes for the prevention of child sexual abuse. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD004380. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004380.pub3;UNESCO, UNAIDS, UNFPA, UNICEF, UN Women, WHO (2018). International technical guidance on sexuality education: an evidence-informed approach (revised edition). https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/ITGSE.pdf;Sở Dân chính tỉnh Quý Châu (2024). Sổ tay phòng chống xâm hại tình dục trẻ vị thành niên, mời phụ huynh và trẻ tìm đọc! (đăng lại từ Nhân dân Nhật báo). https://mzt.guizhou.gov.cn/xwzx/mzyw/202407/t20240723_85145012.html;Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2024). Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên (Điều 11, 16, 40). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081818f197cf001905e567af635a0;Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao và 8 cơ quan khác (2020). Ý kiến về việc thiết lập chế độ báo cáo bắt buộc đối với các vụ án xâm hại trẻ vị thành niên (thí điểm) (Điều 2, 3, 4, 13, 15). https://www.spp.gov.cn/xwfbh/wsfbt/202005/t20200529_463482.shtml;Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (2026). Sách trắng về công tác kiểm sát trẻ vị thành niên (2025). https://www.spp.gov.cn/xwfbh/wsfbt/202606/t20260601_728630.shtml;Sở Dân chính tỉnh Quý Châu (2025). Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Bộ Dân chính và 16 cơ quan khác cùng ban hành "Ý kiến về việc xử lý nghiêm khắc theo pháp luật và phòng ngừa tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật xâm hại tình dục trẻ vị thành niên" (đăng lại từ Báo Tòa án Nhân dân). https://mzt.guizhou.gov.cn/xwzx/mzyw/202508/t20250807_88423354.html
  • Ghi chú: Sở dĩ xếp mức B là vì các con số đều đến từ những lớp học trong trường, đo kiến thức và động tác trong diễn tập, chứ không phải thực sự giảm được bao nhiêu vụ xâm hại. Việc cha mẹ dạy ở nhà không có thử nghiệm riêng. Lợi ích được đánh giá thấp là vì chỉ có những chỉ số thay thế này, không có con số cho biết thực sự xâm hại đã giảm bao nhiêu phần. Cách dạy thì làm theo những nội dung trên: dùng đúng tên vốn có của các bộ phận cơ thể, nói cho trẻ biết đâu là bộ phận riêng tư. Sau đó nói với trẻ rằng bất cứ ai bảo trẻ giữ bí mật, không được nói với bố mẹ, thì đều phải về nhà nói; nói ra sẽ không bị mắng. Khi trẻ nói, trước hết hãy coi là thật, đừng hỏi vặn xem có phải trẻ bịa ra không, cũng đừng mắng trẻ. Pháp luật yêu cầu giáo viên, bác sĩ chỉ cần "nghi ngờ" là phải báo cảnh sát, cha mẹ càng không cần chờ đến khi xác định rõ. Hãy nói với trẻ rằng đó không phải lỗi của trẻ, sau đó gọi 110. Trước khi khám thương, đừng tắm rửa hay thay quần áo cho trẻ, xem mục 13 điều 42 (sau khi bị xâm hại tình dục). Đối phương là ai cũng vậy, họ hàng, giáo viên cũng phải báo cảnh sát. Hậu quả pháp lý khi đối phương chưa đủ 14 tuổi, xem mục 9 điều 18 (đối phương chưa đủ 14 tuổi). Nếu con của bạn bè nói với bạn, hãy nói cho cha mẹ của trẻ biết và cùng nhau báo cảnh sát. Nếu là chuyện của một đứa trẻ xa lạ, hãy gọi 110 và giao cho cảnh sát, đừng tự mình đi tìm đối phương để tính sổ. Pháp luật quy định rõ mọi người đều có quyền tố giác với cơ quan công an. Người được hưởng lợi là trẻ em.

20. Đừng để trẻ dưới 12 tuổi đi xe đạp ra đường, trẻ dưới 16 tuổi đi xe đạp điện ra đường: đâm người thì cha mẹ phải bồi thường, bản thân bị đâm cũng có thể phải gánh một phần

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạcĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: không tốn tiền, nhưng phải đổi cách đi học, cha mẹ đưa đón, đi xe buýt hoặc đi bộ. Khó ở chỗ các bạn học đều đi xe, trẻ sẽ làm ầm lên.
  • Nói dễ hiểu: Đủ 12 tuổi mới được đi xe đạp ra đường, đủ 16 tuổi mới được đi xe đạp điện. Có một đứa trẻ 14 tuổi quét mã của mẹ để đi xe đạp điện dùng chung, đâm một người bị thương tật cấp 10, tòa phán cha mẹ phải bồi thường khoảng 18.7 chục nghìn tệ. Trẻ chưa đủ tuổi mà bị đâm, cho dù bên kia hoàn toàn chịu trách nhiệm, cũng có tòa phán phía trẻ phải tự gánh một phần.
  • Lợi ích: Điều 72 "Quy định thực thi Luật An toàn giao thông đường bộ" quy định, trên đường, "người điều khiển xe đạp, xe ba bánh phải đủ 12 tuổi". Cùng điều này còn quy định, "người điều khiển xe đạp điện và xe lăn cơ giới dành cho người khuyết tật phải đủ 16 tuổi". Nếu vi phạm, theo Điều 89 "Luật An toàn giao thông đường bộ", sẽ bị cảnh cáo hoặc phạt từ 5 đến 50 tệ; nếu không chấp nhận nộp phạt thì có thể bị giữ xe. Tiền phạt không nhiều, điều quan trọng là những khoản phải trả sau khi xảy ra sự cố. Điều 1188 "Bộ luật Dân sự" quy định, người chưa thành niên gây thiệt hại cho người khác thì người giám hộ phải chịu trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng. Nếu bản thân trẻ có tài sản thì trước hết dùng tài sản của trẻ để bồi thường, phần không đủ thì người giám hộ bồi thường. Tòa án huyện Liên Giang, tỉnh Phúc Kiến từng xét xử một vụ. Tháng 5 năm 2022, một đứa trẻ vừa đủ 14 tuổi dùng tài khoản của mẹ quét mã để thuê xe đạp điện dùng chung. Trẻ đâm vào một người đi xe đạp điện, khiến người kia bị thương tật cấp 10, cảnh sát giao thông xác định trẻ chịu toàn bộ trách nhiệm. Công ty cho thuê và công ty bảo hiểm nói rằng thỏa thuận người dùng yêu cầu người sử dụng phải từ 16 tuổi trở lên, trẻ không phải là người đi xe hợp pháp nên không bồi thường. Tòa phán cha mẹ của trẻ phải bồi thường khoảng 18.7 chục nghìn tệ (giá trị chính xác là 187017.83 tệ). Bản thân trẻ bị đâm cũng chịu thiệt. Một thẩm phán ở Bắc Kinh từng viết về một vụ: một đứa trẻ 10 tuổi đi xe đạp sau giờ học, bị xe đạp điện đâm và bị thương tật cấp 10, cảnh sát giao thông xác định bên kia chịu toàn bộ trách nhiệm. Điều 1173 "Bộ luật Dân sự" quy định, nếu người bị xâm phạm có lỗi đối với việc xảy ra thiệt hại thì có thể giảm trách nhiệm của bên xâm phạm. Dựa vào đó, tòa nhận định trẻ chưa đủ 12 tuổi đã đi ra đường, người giám hộ không ngăn cản, nên phán phía trẻ phải tự gánh một phần thiệt hại. Mức độ thương tích cũng nặng hơn. Một trung tâm chấn thương ở Israel đã tiếp nhận điều trị nội trú 337 trẻ bị thương do giao thông trong giai đoạn 2014 đến 2016. Trong số trẻ bị thương do đi xe đạp điện, tỷ lệ chấn thương sọ não là 13%, còn nhóm đi xe đạp thông thường là 3%. Sau khi tính cả các yếu tố khác, nhóm đi xe đạp điện có nhiều trường hợp thương tích nặng hơn, tỷ số chênh OR là 2.56 (95% CI 1.1–5.88, khoảng tin cậy) (toàn quốc / Phúc Kiến / Bắc Kinh / Israel)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Quốc vụ viện (sửa đổi năm 2017). "Quy định thực thi Luật An toàn giao thông đường bộ" (Điều 72). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080816f3cbb3c016f40f566c10e23; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2021). "Luật An toàn giao thông đường bộ" (Điều 89). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081817ab231eb017abd617ef70519; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 1173, 1188). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808081729d1efe01729d50b5c500bf; Cục Tư pháp thành phố Quảng Châu (2024-11-28). "Trẻ 14 tuổi đi xe đạp điện dùng chung, không ngờ lại đâm người khác bị thương tật cấp 10..." (đăng lại từ Mạng Truyền hình Trung ương Trung Quốc và các nguồn khác). https://sfj.gz.gov.cn/ztlm/fzxc/yasf/content/post_9915896.html (lưu trữ trang web http://web.archive.org/web/20250421103222/https://sfj.gz.gov.cn/ztlm/fzxc/yasf/content/post_9915896.html); Qin Pengbo (2024-08-29). "Trẻ chưa lớn" đi xe thế nào mới an toàn và đúng quy định. Mạng Pháp chế Bắc Kinh (nguồn: Chuyện pháp luật Bắc Kinh). https://www.bj148.org/123/202408/t20240829_1667638.html; Zmora O, Peleg K, Klein Y (2019). Pediatric electric bicycle injuries and comparison to other pediatric traffic injuries. Traffic Injury Prevention, 20(5), 540-543. https://doi.org/10.1080/15389588.2019.1608361
  • Ghi chú: Cho mức B vì các điều luật và hai vụ án đều đã được kiểm tra, nhưng số liệu về mức độ thương tích chỉ đến từ một bệnh viện ở nước ngoài, trong nước chưa tìm được thống kê thương vong tính theo độ tuổi. Vụ Liên Giang được lấy từ bài đăng lại trong chuyên mục phổ biến pháp luật của cục tư pháp, chưa tìm được bản gốc của bản án. Lợi ích được đánh giá cao là dựa theo khoản bồi thường 18.7 chục nghìn tệ trong vụ đó để quy đổi theo thước đo tiền bạc, không có nghĩa là vụ tai nạn nào cũng bồi thường nhiều như vậy. Thỏa thuận người dùng của xe đạp điện dùng chung cũng yêu cầu người sử dụng phải từ 16 tuổi trở lên, đừng đưa tài khoản của mình cho trẻ quét mã. Đến tuổi rồi mới đi, cũng phải đội mũ bảo hiểm, xem mục 1 điều 2 (đội mũ và cài chặt) và mục 22 điều 12 (đội mũ khi đi xe đạp địa hình). Người hưởng lợi chủ yếu là trẻ, còn người bỏ tiền bồi thường là cha mẹ.

21. Trẻ bị va đầu khi vận động, sau đó đau đầu, chóng mặt hoặc ngây ngẩn thì trong ngày hôm đó không được tiếp tục thi đấu; nôn đi nôn lại, ngày càng buồn ngủ, đau đầu ngày càng nặng thì lập tức đi cấp cứu

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cho trẻ rời sân, trong ngày hôm đó không tập và cũng không thi đấu nữa. Cái khó là trận đấu đang căng thẳng, bản thân trẻ nói "không sao", huấn luyện viên và phụ huynh đều muốn cho trẻ tiếp tục.
  • Nói dễ hiểu: Trẻ bị chấn động não mà vẫn tiếp tục thi đấu thì trung bình phải 44 ngày mới hồi phục, còn trẻ được cho rời sân ngay thì khoảng 22 ngày. Sau khi va đầu mà thấy có gì đó không ổn thì trong ngày hôm đó đừng thi đấu tiếp, chờ bác sĩ nói có thể thì mới thi đấu lại. Nôn liên tục, ngày càng buồn ngủ đến mức không đánh thức được, đau đầu ngày càng nặng, nói năng không rõ, co giật, đều là những dấu hiệu cần lập tức đi cấp cứu.
  • Lợi ích: Chấn động não là tình trạng chức năng não tạm thời bị rối loạn sau khi đầu bị va đập, thường không nhìn thấy trên phim chụp. Một nghiên cứu của Mỹ theo dõi 69 vận động viên bị chấn động não khi đang vận động, tuổi trung bình khoảng 15. Trong số 35 người được cho rời sân ngay, thời gian hồi phục trung bình là 22.0 ngày. 34 người tiếp tục thi đấu dù có triệu chứng, thời gian hồi phục trung bình là 44.4 ngày (P=0.003, không mấy khả năng chỉ là tình cờ). Những người tiếp tục thi đấu cũng có tỷ lệ hồi phục kéo dài quá 21 ngày cao hơn. Bản gốc viết là "8.80 times more likely", nhưng không nói rõ đó là loại tỷ số nào. Năm 2022, Hội nghị quốc tế về chấn động não trong thể thao tại Amsterdam đã đưa ra một bản đồng thuận. Bản này nói rằng người bị mất ý thức, co giật, đứng không vững, lú lẫn, thay đổi hành vi hoặc không nhớ được sự việc thì phải lập tức rời sân. Những người này không nên quay lại thi đấu hoặc tập luyện trong ngày hôm đó. Ngoại lệ là khi nhân viên y tế có kinh nghiệm đã kiểm tra tại chỗ và xác nhận các biểu hiện không phải do chấn động não gây ra. Hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ dành cho phụ huynh và huấn luyện viên viết còn trực tiếp hơn: có triệu chứng đáng ngờ thì lập tức rời sân, trong ngày hôm đó không thi đấu tiếp, chờ bác sĩ nói có thể thì mới thi đấu lại. Hướng dẫn cũng nói không được tự đánh giá mức độ nặng nhẹ, chỉ nhân viên y tế mới có thể đánh giá. Hướng dẫn liệt kê các dấu hiệu cần lập tức đi cấp cứu: co giật, không nhận ra người hoặc địa điểm, buồn nôn và nôn lặp đi lặp lại, hành vi bất thường, ngày càng lú lẫn hoặc kích động. Ngoài ra còn có tình trạng ngày càng buồn ngủ sau khi ngất, không đánh thức được, nói năng không rõ, tay chân yếu hoặc tê. Nếu đau đầu ngày càng nặng và không thuyên giảm, hai đồng tử không đều nhau hoặc nhìn một thành hai thì cũng cần đi cấp cứu (Mỹ / nhiều nước)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Elbin RJ, Sufrinko A, Schatz P, et al. (2016). Removal From Play After Concussion and Recovery Time. Pediatrics, 138(3), e20160910. https://doi.org/10.1542/peds.2016-0910; Patricios JS, Schneider KJ, Dvorak J, et al. (2023). Consensus statement on concussion in sport: the 6th International Conference on Concussion in Sport-Amsterdam, October 2022. British Journal of Sports Medicine, 57(11), 695-711. https://doi.org/10.1136/bjsports-2023-106898; CDC (2025). Signs and Symptoms of Concussion. HEADS UP. https://www.cdc.gov/heads-up/signs-symptoms/index.html; CDC. How to Respond. HEADS UP. https://www.cdc.gov/heads-up/response/index.html
  • Ghi chú: Xếp mức B vì hai nhóm tiếp tục thi đấu và rời sân không được phân chia bằng cách bốc thăm, hơn nữa số người cũng ít. Lợi ích được đánh giá là lớn vì thời gian hồi phục rút ngắn khoảng một nửa. Bản đồng thuận cũng nói rằng trong hai ngày đầu nên hạn chế nhìn màn hình, có thể thực hiện các hoạt động nhẹ như đi bộ, sau 24 đến 48 giờ thì từ từ tăng mức độ theo khả năng chịu đựng. Tuy nhiên, các môn thể thao có nguy cơ va chạm hoặc ngã thì phải chờ bác sĩ nói có thể mới được tập lại. Việc đội mũ bảo hiểm khi đi xe đạp và trượt tuyết xem mục 22 điều 12 (đội mũ bảo hiểm khi đi xe đạp địa hình). Người cao tuổi gặp vấn đề vài tuần sau khi bị va đầu xem mục 13 điều 10 (người cao tuổi từng bị va đầu). Người hưởng lợi là trẻ em.