Bỏ qua

← Về mục lục tổng

19. Đang làm việc, nghỉ việc và tai nạn lao động

Mục này tính về tiền: tiền tính thế nào, chữ ký thế nào, thời hạn tính ra sao. Ba điều đầu nói về những khoản tiền bạn phải được nhận khi vẫn còn đang làm việc, năm điều tiếp theo nói về nghỉ việc, bảy điều sau đó nói về bệnh nghề nghiệp và tai nạn lao động. Tiền do tai nạn lao động cao hơn một bậc so với bị cho thôi việc, thời hạn cũng cứng rắn hơn. Tổn thương do bệnh nghề nghiệp gây ra về cơ bản không thể lấy lại được. Cuối mục còn có 10 điều. Bốn điều đầu nói về phải làm gì khi bị bắt nạt tại đơn vị, cách yêu cầu cấp giấy xác nhận nghỉ việc, cách tính thuế thu nhập cá nhân đối với khoản bồi thường khi nghỉ việc, cách chuyển quan hệ bảo hiểm xã hội khi chuyển sang thành phố khác làm việc. Ba điều ở giữa nói về tiền lương gấp đôi khi không ký hợp đồng, đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội, và việc bị yêu cầu nộp tiền phạt vi phạm hợp đồng khi nghỉ việc. Ba điều cuối nói về cách thể hiện ý kiến bằng văn bản khi đơn vị muốn điều chuyển vị trí, giảm lương, phải tìm ai để đòi tiền lương và khoản bồi thường của lao động phái cử, và cách khắc phục khi đã ký hợp đồng lao động bỏ trống.

Các điều trong mục này được chia thành các nhóm chủ đề dưới đây, số trong ngoặc là số điều.

Hợp đồng và tiền khi đang làm việc: tiền làm thêm giờ (điều 1), nghỉ phép năm (điều 2), thời gian thử việc (điều 3), tiền lương gấp đôi khi không ký hợp đồng lao động bằng văn bản (điều 20), yêu cầu trả lại phần hợp đồng bỏ trống của mình (điều 25), không đóng hoặc đóng thiếu bảo hiểm xã hội (điều 21), không đồng ý điều chuyển vị trí, giảm lương thì nêu ý kiến bằng văn bản (điều 23), cùng làm cùng hưởng lương đối với lao động phái cử (điều 24), bị bắt nạt lâu dài tại đơn vị (điều 16).

Nghỉ việc và bị cho thôi việc: bị cho thôi việc thì trước hết tính rõ N (điều 4), không thông báo trước 30 ngày (điều 5), tiền bồi thường do chấm dứt trái pháp luật (điều 6), không ký "chủ động nghỉ việc vì lý do cá nhân" (điều 7), lưu bằng chứng trước khi nghỉ việc (điều 8), giấy xác nhận nghỉ việc (điều 17), thuế thu nhập cá nhân đối với khoản bồi thường khi nghỉ việc (điều 18), bị yêu cầu nộp tiền phạt vi phạm hợp đồng khi nghỉ việc (điều 22), chuyển quan hệ bảo hiểm xã hội sang nơi tham gia bảo hiểm mới (điều 19).

Bệnh nghề nghiệp và tai nạn lao động: ba lần kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp (điều 9), đơn vị bắt buộc phải cung cấp thiết bị bảo hộ (điều 10), làm thủ tục xác định tai nạn lao động (điều 11), đột nhiên thấy khó chịu thì trước hết gọi 120 (điều 12), không đóng bảo hiểm tai nạn lao động (điều 13), giám định khả năng lao động (điều 14), ba khoản tiền khi chết do tai nạn lao động (điều 15).

1. Tiền làm thêm giờ được tính theo ba mức 1.5 lần, 2 lần, 3 lần; nếu không trả thì khiếu nại với thanh tra lao động, quá hạn không trả còn phải trả thêm 50% đến 100%

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Bình thường tiện tay lưu một bản ghi chấm công, lịch phân ca, phiếu phê duyệt làm thêm giờ; tin nhắn lãnh đạo giao việc trong nhóm công việc cũng chụp màn hình và giữ lại. Cái khó là tháng nào cũng phải nhớ lưu.
  • Nói dễ hiểu: Bình thường làm thêm giờ thì được trả tiền bằng 1.5 lần tiền lương; làm thêm vào ngày nghỉ mà không được cho nghỉ bù thì tính 2 lần. Làm việc vào các ngày nghỉ lễ theo luật như Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán, Ngày Quốc tế Lao động, Quốc khánh thì tính 3 lần; trong điều luật cũng không có lựa chọn lấy nghỉ bù để thay thế khoản này. Công ty không trả thì hãy khiếu nại với thanh tra lao động. Sau khi bị yêu cầu trả trong thời hạn mà vẫn không trả, đơn vị còn phải trả thêm từ một nửa đến một lần số tiền còn thiếu.
  • Lợi ích: Luật Lao động quy định mỗi ngày làm việc không quá 8 giờ, bình quân mỗi tuần không quá 44 giờ. Quy định về thời giờ làm việc của Quốc vụ viện tiếp tục quy định rõ: theo chế độ thời giờ làm việc tiêu chuẩn, mỗi ngày làm việc 8 giờ, mỗi tuần làm việc 40 giờ. Nếu được phê duyệt áp dụng chế độ thời giờ làm việc khác thì thực hiện theo quy định tương ứng. Bình thường mỗi ngày làm thêm không được quá 1 giờ. Nếu có lý do đặc biệt cần làm thêm nhiều hơn thì mỗi ngày không được quá 3 giờ, cộng cả tháng không được quá 36 giờ. Tiền làm thêm giờ được chia thành ba mức. Nếu sắp xếp cho bạn kéo dài thời gian làm việc bình thường thì trả không thấp hơn 150% tiền lương. Nếu sắp xếp cho bạn làm việc vào ngày nghỉ mà không thể sắp xếp nghỉ bù thì không thấp hơn 200%. Nếu sắp xếp cho bạn làm việc vào ngày nghỉ lễ theo luật thì không thấp hơn 300%. Đối với mức ngày nghỉ lễ theo luật, trong điều luật không có lựa chọn "lấy nghỉ bù để thay thế". Đơn vị sắp xếp làm thêm nhưng không trả tiền làm thêm giờ thì cơ quan hành chính lao động sẽ ra lệnh yêu cầu đơn vị trả đủ trong thời hạn. Quá thời hạn mà vẫn không trả, cơ quan này sẽ ra lệnh yêu cầu đơn vị ngoài khoản tiền còn thiếu, phải trả thêm cho người lao động một khoản tiền bồi thường từ 50% trở lên đến 100% số tiền phải trả (toàn quốc). Những ngày nào là ngày nghỉ lễ theo luật, xem điều 2 của "Biện pháp nghỉ các ngày lễ, ngày kỷ niệm của cả nước" của Quốc vụ viện: Tết Dương lịch 1 ngày, Tết Nguyên đán 4 ngày, Tết Thanh minh 1 ngày, Ngày Quốc tế Lao động 2 ngày, Tết Đoan ngọ 1 ngày, Tết Trung thu 1 ngày, Quốc khánh 3 ngày. Điều 7 của "Biện pháp nghỉ lễ" cho phép "thống nhất nghỉ lễ và điều chỉnh ngày nghỉ", nối những ngày này với cuối tuần thành kỳ nghỉ dài hơn.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Quốc vụ viện (1995, sửa đổi). "Quy định của Quốc vụ viện về thời giờ làm việc của người lao động" (điều 3, 5); "Biện pháp thực hiện của Bộ Lao động về việc triển khai Quy định của Quốc vụ viện về thời giờ làm việc của người lao động" (điều 3, 5). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/zhengcefagui/qtwj/201710/t20171009_780941.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). "Luật Lao động" (sửa đổi lần thứ hai năm 2018, điều 36, 41, 43, 44). https://www.samr.gov.cn/zw/zfxxgk/fdzdgknr/bgt/art/2023/art_d9aa750028b14b99a776cb93726a360d.html (do Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Nhà nước đăng); Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng Lao động" (điểm 3 điều 85). http://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm; Quốc vụ viện (2024). "Biện pháp nghỉ các ngày lễ, ngày kỷ niệm của cả nước" (sửa đổi theo Lệnh Quốc vụ viện số 795, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, điều 2, 7). https://www.gov.cn/gongbao/2024/issue_11726/202411/content_6989774.html
  • Ghi chú: Ngày nghỉ và ngày nghỉ lễ theo luật phải được tính riêng. Ngày nghỉ lễ theo luật trong cả năm chỉ gồm những ngày theo luật như Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán, Ngày Quốc tế Lao động, Quốc khánh. Trong kỳ nghỉ liên tiếp được tạo ra bằng cách điều chỉnh ngày nghỉ, những ngày không rơi đúng vào ngày lễ được liệt kê trong "Biện pháp nghỉ lễ" thì tính theo mức ngày nghỉ: có thể sắp xếp nghỉ bù; nếu không thể nghỉ bù thì trả 200%. Đây là kết luận rút ra từ điều 2 của "Biện pháp nghỉ lễ" và điều 44 của Luật Lao động. Hai câu "Công ty quy định làm thêm phải được phê duyệt" và "Tôi tự nguyện ở lại" không có nghĩa là công ty có thể không trả tiền, nhưng sẽ khiến bạn khó đưa ra bằng chứng hơn, vì vậy hãy giữ lại hồ sơ giao việc và phê duyệt. Công ty muốn áp dụng hai hình thức thời giờ làm việc đặc biệt là chế độ tính tổng hợp thời giờ làm việc và chế độ thời giờ làm việc không cố định thì trước hết phải được cơ quan hành chính lao động phê duyệt, không phải tự mình quyết định. Thời hiệu trọng tài đối với tranh chấp xem điều 19 mục 8.

2. Phép nghỉ hằng năm tính theo tổng thâm niên làm việc: 5, 10, 15 ngày; nếu không nghỉ thì quy đổi theo 300% tiền lương ngày

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cộng tổng số năm đã làm việc ở tất cả các đơn vị rồi tính một lượt, hồ sơ đóng bảo hiểm xã hội chính là bằng chứng. Khó ở chỗ khi công ty đưa biểu mẫu "tự nguyện từ bỏ phép nghỉ hằng năm" thì phải không ký.
  • Nói dễ hiểu: Làm việc liên tục đủ 12 tháng thì có phép nghỉ hằng năm, thâm niên được tính bằng cách cộng thời gian làm việc ở tất cả các đơn vị. Đủ 1 năm nhưng chưa đủ 10 năm thì mỗi năm được 5 ngày, đủ 10 năm là 10 ngày, đủ 20 năm là 15 ngày. Nếu đơn vị không thể bố trí cho nghỉ, còn bạn đồng ý không nghỉ, thì những ngày đó được trả tiền bằng 3 lần tiền lương ngày. Một khi đã ký biểu mẫu "tự nguyện từ bỏ phép nghỉ hằng năm" thì chỉ còn tiền lương bình thường.
  • Lợi ích: Làm việc liên tục đủ 12 tháng thì có phép nghỉ hằng năm. Số ngày được xác định theo thời gian làm việc tích lũy, cộng tất cả số năm đã làm việc ở các đơn vị. Đủ 1 năm nhưng chưa đủ 10 năm được 5 ngày, đủ 10 năm nhưng chưa đủ 20 năm được 10 ngày, đủ 20 năm được 15 ngày. Ngày nghỉ lễ theo luật của Nhà nước và ngày nghỉ hằng tuần không tính vào số ngày phép nghỉ hằng năm. Nếu đơn vị thực sự không thể bố trí nghỉ vì nhu cầu công việc, đồng thời đã được chính người lao động đồng ý không nghỉ, thì những ngày đáng lẽ được nghỉ nhưng chưa nghỉ sẽ được "trả tiền lương nghỉ hằng năm bằng 300% thu nhập tiền lương ngày của người lao động". Trong 300% này đã bao gồm phần tiền lương bình thường vốn phải trả cho ngày đi làm đó, nên thực tế số tiền nhận thêm là 200%. Tiền lương ngày = tiền lương tháng của本人 ÷ 21.75. Tiền lương tháng được tính theo tiền lương của 12 tháng trước thời điểm trả khoản tiền này, sau khi loại tiền làm thêm giờ rồi lấy mức bình quân tháng. Người mới vào đơn vị trong năm đó thì tính theo số ngày lịch còn lại trong thời gian làm việc tại đơn vị này. Khi nghỉ việc thì tính và thanh toán theo thời gian đã làm trong năm đó, nếu đã nghỉ nhiều hơn thì không khấu trừ lại. Nếu đơn vị vừa không bố trí cho nghỉ, vừa không trả tiền thì sẽ bị yêu cầu sửa đổi trong thời hạn nhất định. Hết thời hạn mà vẫn không sửa đổi, ngoài khoản tiền lương nghỉ hằng năm, còn phải trả thêm một khoản tiền bồi thường bằng đúng số tiền đó (toàn quốc, thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2008)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Quốc vụ viện (2007). "Điều lệ nghỉ hằng năm có hưởng lương của người lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 514, điều 2, 3, 4, 5, 7). http://www.gov.cn/gongbao/content/2008/content_859865.htm; Bộ Nhân lực và An sinh xã hội (2008). "Biện pháp thực hiện nghỉ hằng năm có hưởng lương của người lao động trong doanh nghiệp" (Lệnh Bộ Nhân lực và An sinh xã hội số 1, điều 3, 4, 5, 10, 11, 12, 15). http://www.gov.cn/gongbao/content/2009/content_1265995.htm
  • Ghi chú: Thời gian làm việc tích lũy phải được cộng giữa các đơn vị, người đã đổi việc không được chỉ tính theo thâm niên tại đơn vị hiện tại. Chỉ khi người lao động "vì lý do cá nhân và đề nghị bằng văn bản không nghỉ", đơn vị mới có thể chỉ trả tiền lương bình thường, vì vậy đừng ký biểu mẫu "tự nguyện từ bỏ phép nghỉ hằng năm". Nếu tổng số ngày nghỉ việc riêng trong năm vượt quá 20 ngày mà đơn vị vẫn không trừ lương thì trong năm đó không được hưởng phép nghỉ hằng năm. Nghỉ ốm vượt quá số tháng tương ứng cũng không được hưởng: thâm niên chưa đủ 10 năm là 2 tháng, từ 10 đến 20 năm là 3 tháng, trên 20 năm là 4 tháng. Nghỉ thăm thân, nghỉ cưới tang, nghỉ thai sản và thời gian tạm ngừng làm việc hưởng lương do tai nạn lao động không tính vào phép nghỉ hằng năm.

3. Thời gian thử việc có giới hạn theo luật, lương không được thấp hơn 80%, hơn nữa chỉ được thỏa thuận một lần

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi ký, dành vài phút đối chiếu thời hạn ghi trong hợp đồng với thời gian thử việc.
  • Nói dễ hiểu: Hợp đồng ký từ 3 tháng trở lên nhưng dưới 1 năm thì thời gian thử việc nhiều nhất là 1 tháng. Hợp đồng ký từ 1 năm trở lên nhưng dưới 3 năm thì nhiều nhất là 2 tháng, hợp đồng ký từ 3 năm trở lên thì nhiều nhất là 6 tháng. Cùng một công ty chỉ được thử việc bạn một lần, sau khi trở thành nhân viên chính thức mà chuyển vị trí rồi thử việc lại là trái pháp luật. Tiền lương thử việc không được thấp hơn mức thấp nhất của vị trí tương tự hoặc 80% mức lương ghi trong hợp đồng, đồng thời cũng không được thấp hơn mức lương tối thiểu tại địa phương.
  • Lợi ích: Hợp đồng ký từ 3 tháng trở lên nhưng dưới 1 năm thì thời gian thử việc không được vượt quá 1 tháng. Hợp đồng ký từ 1 năm trở lên nhưng dưới 3 năm thì không được vượt quá 2 tháng. Hợp đồng ký từ 3 năm trở lên, cũng như hợp đồng không xác định thời hạn không ghi ngày hết hạn, thì không được vượt quá 6 tháng. Hợp đồng lấy thời gian hoàn thành một công việc làm thời hạn, hoặc hợp đồng có tổng thời hạn dưới 3 tháng, thì không được thỏa thuận thời gian thử việc. "Cùng một người sử dụng lao động với cùng một người lao động chỉ được thỏa thuận thời gian thử việc một lần", cùng một công ty chỉ được thử việc một người một lần. Nếu trong hợp đồng chỉ ghi thời gian thử việc thì phần thời gian thử việc này không có hiệu lực, thời hạn đó chính là thời hạn của hợp đồng lao động. Tiền lương thử việc "không được thấp hơn mức lương thấp nhất của vị trí tương tự tại đơn vị hoặc 80% mức lương ghi trong hợp đồng lao động, đồng thời không được thấp hơn mức lương tối thiểu tại nơi người sử dụng lao động đặt trụ sở". Nếu thời gian thử việc thỏa thuận vượt quá thời hạn theo luật mà người lao động đã thực tế làm việc, đơn vị phải trả thêm một khoản tiền bồi thường. Khoản này được tính theo mức lương tháng sau khi hết thời gian thử việc của bạn, cho khoảng thời gian vượt quá. Trong thời gian thử việc, nếu đơn vị muốn chấm dứt hợp đồng thì chỉ được thực hiện trong những trường hợp được luật liệt kê, đồng thời phải nói rõ lý do với người lao động (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng Lao động" (điều 19, 20, 21, 83). http://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm
  • Ghi chú: Ba cách làm trái pháp luật phổ biến nhất. Một là hợp đồng chỉ ký 1 năm nhưng lại thỏa thuận thời gian thử việc 3 tháng. Hai là sau khi trở thành nhân viên chính thức, chuyển vị trí rồi thử việc lại một lần nữa. Ba là "thử việc không đóng bảo hiểm xã hội", nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội được tính từ ngày đầu tiên đi làm, không liên quan đến việc có thử việc hay không; nghĩa vụ của người sử dụng lao động được nêu tại mục 12 điều 16. Bị cho thôi việc trong thời gian thử việc không có nghĩa là không nhận được một đồng nào, mà phải xem lý do đơn vị đưa ra có thuộc những trường hợp pháp luật cho phép cho thôi việc hay không. Nếu bị chấm dứt hợp đồng trái pháp luật thì tính 2N theo điều 6.

4. Bị cho thôi việc trước hết phải tính rõ N: mỗi đủ một năm được một tháng lương, chưa đủ sáu tháng được nửa tháng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Dùng máy tính tính một lần, mười phút.
  • Nói dễ hiểu: Khi bị cho thôi việc, khoản bồi thường kinh tế công ty phải trả được tính như sau: làm đủ một năm được một tháng lương, đủ nửa năm nhưng chưa đủ một năm thì tính như một năm, chưa đủ nửa năm thì được nửa tháng. Tiền lương tháng ở đây là mức bình quân của 12 tháng trước khi nghỉ việc, tiền thưởng, phụ cấp và trợ cấp đều phải tính vào. Nếu tiền lương cao hơn 3 lần mức lương bình quân tháng của người lao động tại địa phương trong năm trước thì tính tối đa theo 3 lần, thời gian làm việc được tính nhiều nhất là 12 năm.
  • Lợi ích: Khoản bồi thường kinh tế theo luật định trong Luật Hợp đồng Lao động chính là khoản tiền đơn vị phải trả khi cho thôi việc, mọi người thường gọi là N. Cách tính là: "cứ đủ một năm thì trả một tháng tiền lương... từ sáu tháng trở lên nhưng chưa đủ một năm thì tính là một năm; chưa đủ sáu tháng thì trả cho người lao động nửa tháng tiền lương". Nếu tiền lương tháng cao hơn 3 lần mức lương bình quân tháng của người lao động tại địa phương trong năm trước thì tính tối đa theo 3 lần, hơn nữa thâm niên làm việc chỉ được tính tối đa đến mười hai năm
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng Lao động của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2008) (điều 47). http://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm
  • Ghi chú: Tiền lương tháng là mức lương bình quân của mười hai tháng trước khi chấm dứt hợp đồng lao động. Tiền thưởng, phụ cấp và trợ cấp đều phải tính vào, không phải chỉ tính lương cơ bản. Đây là điểm công ty dễ làm giảm nhất. Khoản tiền này có phải nộp thuế thu nhập cá nhân hay không, xem mục này điều 18 (thuế thu nhập cá nhân đối với khoản bồi thường)

5. Công ty lấy lý do sau khi bị bệnh không thể làm việc, không đáp ứng công việc hoặc tình hình thay đổi lớn để sa thải bạn mà không báo trước 30 ngày thì còn phải trả thêm một tháng lương

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền.
  • Nói dễ hiểu: Công ty sa thải bạn vì sau khi bị bệnh bạn không thể làm việc, không thể hoàn thành công việc hoặc tình hình thay đổi lớn thì phải thông báo bằng văn bản trước 30 ngày. Nếu không thông báo, ngoài N còn phải trả thêm một tháng lương, đây chính là khoản thường được gọi là N+1. Khi thương lượng, hãy tách riêng một tháng này, đừng để công ty tính nó vào N.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng lao động quy định, khi người sử dụng lao động chấm dứt hợp đồng lao động theo điều này thì có hai cách. Một cách là "thông báo bằng văn bản cho chính người lao động trước 30 ngày". Cách còn lại là "sau khi trả thêm cho người lao động một tháng lương thì có thể chấm dứt hợp đồng lao động". Nếu muốn bạn nghỉ ngay thì phải trả thêm một tháng lương. Một tháng trả thêm này thường được gọi là tiền thay cho thời hạn báo trước, là một khoản tính riêng ngoài N. Một tháng này được tính theo mức lương của tháng trước đó, còn N được tính theo mức lương bình quân của 12 tháng trước khi nghỉ việc, nên cơ sở tính của hai khoản không giống nhau.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng lao động nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2008) (điều 36, 39, 40, 41, 46, 47, 87). http://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm; Quốc vụ viện (2008). "Quy định thực hiện Luật Hợp đồng lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 535), điều 20: "Người sử dụng lao động theo quy định tại điều 40 của Luật Hợp đồng lao động, nếu lựa chọn trả thêm cho người lao động một tháng lương để chấm dứt hợp đồng lao động thì tiền lương trả thêm phải được xác định theo mức lương của tháng trước đó của người lao động". http://www.gov.cn/gongbao/content/2008/content_1107604.htm
  • Ghi chú: Một tháng này chỉ xuất hiện trong ba trường hợp của điều 40 Luật Hợp đồng lao động. Người bị bệnh hoặc bị thương không do công việc, sau khi hết thời gian điều trị vẫn không thể làm công việc cũ, cũng không thể làm công việc khác được bố trí. Không thể đáp ứng công việc, sau khi được đào tạo hoặc điều chuyển công việc vẫn không thể đáp ứng. Tình hình khách quan khi ký hợp đồng có thay đổi lớn, hai bên thương lượng nhưng không đạt được thỏa thuận. Những trường hợp khác đều không có một tháng này. Cắt giảm lao động vì lý do kinh tế (điều 41) chỉ yêu cầu công ty thông báo tình hình trước 30 ngày cho công đoàn hoặc toàn thể người lao động. Nếu công ty đề xuất và hai bên thương lượng chấm dứt hợp đồng thì khoản được trả là N. Nếu bạn bị sa thải do lỗi như vi phạm kỷ luật nghiêm trọng thì không có bồi thường. Công ty chấm dứt hợp đồng trái pháp luật thì khoản được trả là 2N. Nếu thuộc ba trường hợp của điều 40, khi thương lượng hãy tính riêng N và 1, đừng để công ty tính thêm một tháng đó vào N.

6. Nếu công ty chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, tiền bồi thường bằng hai lần mức bồi thường kinh tế

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Nếu đi仲裁 thì phải chờ vài tháng. Cái khó là trong mấy tháng đó phải theo đến cùng, không thể bỏ cuộc giữa chừng.
  • Nói dễ hiểu: Nếu công ty chấm dứt hợp đồng trái pháp luật thì tiền bồi thường được tính gấp đôi mức bồi thường kinh tế, chính là khoản thường được gọi là 2N. Có phải là chấm dứt hợp đồng trái pháp luật hay không phải xem tình hình cụ thể. Trước tiên hãy tìm đến trợ giúp pháp lý hoặc hỏi luật sư cho rõ, rồi quyết định nên thương lượng với công ty hay đi仲裁.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng lao động quy định, nếu người sử dụng lao động chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng lao động trái với quy định của luật này thì "phải trả cho người lao động tiền bồi thường bằng hai lần mức bồi thường kinh tế được quy định tại điều 47 của luật này". Cách tính là trước tiên tính một phần theo tiêu chuẩn bồi thường kinh tế, sau đó nhân đôi để trả cho bạn.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng lao động nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2008) (điều 87). http://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm
  • Ghi chú: Đây chính là khoản thường được gọi là 2N. Thế nào là chấm dứt hợp đồng trái pháp luật phải xem tình hình cụ thể. Trước tiên hãy hỏi trợ giúp pháp lý hoặc luật sư, rồi quyết định nên thương lượng hay đi仲裁, cách thức xem tại mục 7.

7. Đừng ký "chủ động xin nghỉ việc vì lý do cá nhân", ký rồi thì sẽ không còn N

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì cóLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là phải chịu được áp lực ký ngay tại chỗ.
  • Nói dễ hiểu: Ký tên thừa nhận "chủ động xin nghỉ việc vì lý do cá nhân" thì thông thường sẽ mất cả khoản bồi thường kinh tế và trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp. Tự mình đề xuất nghỉ việc vốn không thuộc những trường hợp được trả bồi thường, ngoại trừ những lỗi theo luật như công ty nợ lương, không đóng bảo hiểm xã hội. Không cần ký ngay trong ngày, hãy bình tĩnh suy nghĩ qua một đêm rồi nói.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng lao động giới hạn các trường hợp được trả bồi thường kinh tế trong những trường hợp được pháp luật liệt kê. Người lao động tự mình đề xuất nghỉ việc không thuộc các trường hợp đó, trừ khi là vì những lỗi theo luật như công ty nợ lương, không đóng bảo hiểm xã hội. Đã ký "chủ động xin nghỉ việc" thì thông thường sẽ mất cả khoản bồi thường kinh tế và trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng lao động nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2008) (điều 38, 46). http://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm
  • Ghi chú: Cách nói công ty thường dùng là "cứ ký trước để tiện làm thủ tục, khoản bồi thường sẽ đưa riêng". Nếu muốn như vậy thì phải ghi ngay vào thỏa thuận, không ghi thì không ký. Không ký trong ngày sẽ không gây ra bất kỳ hậu quả pháp lý nào, hãy bình tĩnh suy nghĩ qua một đêm rồi nói.

8. Trước khi nghỉ việc, hãy lưu lại phiếu lương, bảng chấm công, hợp đồng lao động, hồ sơ bảo hiểm xã hội và lịch sử trò chuyện

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Dành nửa tiếng để lưu giữ tài liệu cho tốt. Cái khó là phải nhớ lưu trước khi rời đi.
  • Nói dễ hiểu: Những tranh chấp như sa thải, trừ lương do đơn vị đưa ra bằng chứng, nhưng nếu là làm thêm giờ thì trước tiên bạn phải chứng minh; hồ sơ tiền lương của đơn vị cũng chỉ cần lưu giữ trong hai năm. Một khi đã giao trả máy tính và tài khoản, bạn sẽ không lấy được những tài liệu này nữa. Khi trong tay có phiếu lương, bảng chấm công, hồ sơ bảo hiểm xã hội và lịch sử trò chuyện gốc, lúc đơn vị không thừa nhận bạn mới có thứ để đưa ra.
  • Lợi ích: Một khi đã giao trả máy tính và tài khoản, bạn sẽ không bao giờ lấy lại được những tài liệu này. Tranh chấp lao động áp dụng nguyên tắc “ai đưa ra yêu cầu, người đó phải đưa ra bằng chứng”: Việc do bạn đưa ra thì bạn phải cung cấp bằng chứng. Những bằng chứng nằm trong tay đơn vị thì đơn vị phải đưa ra; nếu không đưa ra, đơn vị sẽ phải chịu hậu quả bất lợi. Khi trọng tài, nếu bạn không lấy được tài liệu nằm trong tay đơn vị, hội đồng trọng tài có thể yêu cầu đơn vị giao nộp trong thời hạn nhất định. Những tranh chấp về sa thải, cho thôi việc, chấm dứt hợp đồng, giảm tiền lương và tính thời gian làm việc do đơn vị chịu trách nhiệm chứng minh. Tiền làm thêm giờ thì khác, bạn phải chứng minh trước rằng mình thực sự đã làm thêm giờ. Chỉ khi bạn chứng minh được hồ sơ làm thêm giờ nằm trong tay đơn vị mà đơn vị lại không giao nộp thì đơn vị mới phải chịu hậu quả bất lợi. Đơn vị chỉ có nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ trả lương trong hơn hai năm. Khi trả lương, đơn vị còn phải đưa cho bạn một bảng kê tiền lương cá nhân. Nếu không ký hợp đồng bằng văn bản, hồ sơ trả lương, hồ sơ đóng bảo hiểm xã hội và thẻ nhân viên đều có thể được dùng để chứng minh bạn có quan hệ lao động với đơn vị. Phiếu đăng ký tuyển dụng, hồ sơ chấm công và lời khai của những nhân viên khác cũng có thể được sử dụng. Lịch sử trò chuyện được xem là dữ liệu điện tử theo pháp luật và có thể dùng làm bằng chứng. Khi nộp bằng chứng, phải nộp bản gốc; bản in trực tiếp từ hồ sơ gốc cũng được xem là bản gốc. Viện Kiểm sát Thượng Hải từng xử lý một vụ việc. Một công nhân yêu cầu thanh toán phần chênh lệch tiền lương tối thiểu trong mười năm, nhưng ở cấp sơ thẩm và phúc thẩm chỉ được công nhận hai năm cuối trước khi nghỉ việc. Lý do của tòa án là đơn vị chỉ cần lưu giữ hồ sơ trong hai năm, còn tám năm trước đó người công nhân phải tự mình chứng minh. Anh ta có phiếu lương và sao kê ngân hàng của mười năm, nhưng đơn vị lại không thừa nhận phiếu lương là thật. Tháng 8 năm 2024, anh nộp đơn yêu cầu viện kiểm sát giám sát. Sau khi viện kiểm sát kháng nghị, đơn vị đã bồi hoàn 1.9 chục nghìn tệ theo thỏa thuận hòa giải. Anh khởi kiện khi công ty thanh lọc nhân viên vào năm 2021, đến khi yêu cầu giám sát thì đã khoảng ba năm trôi qua (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). “Luật Hòa giải và Trọng tài Tranh chấp Lao động” (điều 6, 39). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (do Cục Nhân lực và An sinh Xã hội thành phố An Khang đăng lại); Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). “Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong việc xét xử các vụ án tranh chấp lao động (I)” (Giải thích pháp luật〔2020〕26, điều 42, 44). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/282121.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (2019). “Một số quy định về bằng chứng trong tố tụng dân sự” (Giải thích pháp luật〔2019〕19, điều 14, 15). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/212721.html; Bộ Lao động (1994). “Quy định tạm thời về việc trả lương” (điều 6), được trích dẫn trong chuyên mục “Chính sách giúp bạn hỏi” của Chính quyền Nhân dân tỉnh Hắc Long Giang. https://www.hlj.gov.cn/hlj/c116413/202402/c00_31712524.shtml; Bộ Lao động và An sinh Xã hội (2005). “Thông báo về các vấn đề liên quan đến việc xác lập quan hệ lao động” (Lao Xã Bộ Phát〔2005〕12), được trích dẫn trong chuyên mục “Chính sách giúp bạn hỏi” của Chính quyền Nhân dân tỉnh Hắc Long Giang. https://hlj.gov.cn/hlj/c116413/202408/c00_31757488.shtml; Quách Dũng Huy, Biên Uyển Như (2025). Ai phải chịu trách nhiệm chứng minh việc trả lương trong khoảng thời gian quá hai năm? Nhật báo Kiểm sát. https://www.spp.gov.cn/spp/llyj/202508/t20250806_703164.shtml (đăng trên website của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao); xem phương thức bảo vệ quyền lợi tại mục 7
  • Ghi chú: Thứ được lưu là tài liệu về quan hệ lao động của chính mình. Đừng tiện tay mang theo mã nguồn, danh sách khách hàng và tài liệu kỹ thuật của công ty; rủi ro khi mang đi xem mục 11. Đừng chỉ chụp màn hình lịch sử trò chuyện, hãy giữ hồ sơ gốc trong điện thoại và đừng xóa. Tốt nhất là lưu phiếu lương và sao kê ngân hàng hằng tháng; nếu nhiều năm sau khi nghỉ việc mới đòi lại khoản nợ cũ thì đơn vị đã không còn phải lưu hồ sơ của hơn hai năm trước. Vụ việc ở Thượng Hải có thể được lật lại là nhờ viện kiểm sát kháng nghị, đa số mọi người không đi được đến bước này. Khi rời đi, cũng phải yêu cầu đơn vị cấp giấy chứng nhận nghỉ việc, xem mục 17 của mục này (giấy chứng nhận nghỉ việc)

9. Trước khi vào vị trí có bụi, tiếng ồn hoặc hóa chất, hãy xem trong hợp đồng có ghi rõ nguy hại hay không; ba lần kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp do đơn vị sắp xếp và chi trả

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khi ký hợp đồng, hãy đọc kỹ từng mục trong phần “thông báo về nguy hại bệnh nghề nghiệp”. Mỗi lần khám sức khỏe, phải giữ lại một bản báo cáo cho mình. Cái khó là phải trực tiếp mở lời hỏi và trực tiếp yêu cầu nhận tài liệu.
  • Nói dễ hiểu: Khi ký hợp đồng, đơn vị bắt buộc phải ghi trung thực vào hợp đồng vị trí đó có những nguy hại bệnh nghề nghiệp gì, phòng ngừa như thế nào và có những chế độ đãi ngộ gì. Nếu đơn vị giấu bạn, bạn có thể từ chối làm công việc này, đơn vị không được vì thế mà sa thải bạn. Ba lần kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp trước khi nhận việc, trong thời gian làm việc và khi rời vị trí đều do đơn vị sắp xếp và chi trả. Nếu chưa khám sức khỏe khi rời vị trí, đơn vị không được chấm dứt hợp đồng với bạn.
  • Lợi ích: “Luật Phòng, chống bệnh nghề nghiệp” quy định, khi ký hợp đồng lao động, đơn vị phải nói rõ bốn việc. Bốn việc đó là: Công việc này có thể gây ra những nguy hại bệnh nghề nghiệp nào, có thể để lại hậu quả gì, phòng ngừa như thế nào và có những chế độ đãi ngộ gì. Nguyên văn điều luật là “phải thông báo trung thực cho người lao động và ghi rõ trong hợp đồng lao động, không được che giấu hoặc lừa dối”. Sau khi ký hợp đồng, nếu lại điều bạn sang làm công việc độc hại không được đề cập trong hợp đồng, đơn vị phải thông báo lại trung thực và bàn bạc với bạn để sửa đổi các điều khoản hợp đồng. Nếu đơn vị không thực hiện, “người lao động có quyền từ chối làm công việc có nguy hại bệnh nghề nghiệp, người sử dụng lao động không được vì thế mà chấm dứt hợp đồng lao động đã ký với người lao động”. Có tổng cộng ba lần kiểm tra sức khỏe: trước khi nhận việc, trong thời gian làm việc và khi rời vị trí. “Chi phí kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp do người sử dụng lao động chịu”, tức là đơn vị trả tiền và phải thông báo bằng văn bản kết quả cho chính bạn. Người chưa kiểm tra sức khỏe trước khi nhận việc thì đơn vị không được bố trí làm công việc tiếp xúc với nguy hại bệnh nghề nghiệp. Người vốn không phù hợp về thể chất với loại công việc này (có chống chỉ định nghề nghiệp) cũng không được bố trí làm những công việc bị chống chỉ định đó. Nếu phát hiện tổn hại sức khỏe có liên quan đến công việc này thì phải điều người đó khỏi vị trí ban đầu và bố trí thích đáng. “Không được chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng lao động đã ký với người lao động chưa được kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp trước khi rời vị trí”. Khi nghỉ việc, bạn “có quyền yêu cầu bản sao hồ sơ theo dõi sức khỏe nghề nghiệp của mình; người sử dụng lao động phải cung cấp trung thực, miễn phí và đóng dấu trên bản sao đã cung cấp”. Đơn vị phải sao chụp trung thực một bản hồ sơ theo dõi sức khỏe nghề nghiệp này và cung cấp miễn phí cho bạn, đồng thời đóng dấu trên bản sao (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). “Luật Phòng, chống bệnh nghề nghiệp” (sửa đổi năm 2018, điều 33, 35, 36). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/zhengcefagui/qtwj/201711/t20171104_779851.html (do Chính quyền Nhân dân thành phố Bắc Kinh đăng lại)
  • Ghi chú: Khi phỏng vấn, chỉ cần hỏi ba câu là có thể sơ bộ判断 công ty này có làm ăn đúng quy củ hay không: Vị trí này có nguy hại bệnh nghề nghiệp không, trong hợp đồng có ghi không, chi phí khám sức khỏe trước khi nhận việc do ai trả. Nếu không trả lời được hoặc nói “cứ làm trước rồi tính”, hãy tự cân nhắc rủi ro. Khám sức khỏe khi rời vị trí là việc dễ bị bỏ qua nhất: Nếu chưa khám, đơn vị không được chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng lao động với bạn. Bản khám sức khỏe này cũng là tài liệu then chốt để sau này xin chẩn đoán bệnh nghề nghiệp; bản sao hồ sơ cũng tương tự, trước khi rời đi phải lấy được. Bệnh nghề nghiệp bản thân được xử lý theo chế độ tai nạn lao động, chế độ đãi ngộ xem từ mục 11 trở đi.

10. Tổn thương do bụi, tiếng ồn, chất độc hóa học gây ra phần lớn là không thể hồi phục (ví dụ: bệnh bụi phổi, điếc do tiếng ồn): đơn vị bắt buộc phải cấp đồ bảo hộ, có thể từ chối công việc không có biện pháp bảo hộ

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì cóLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khó ở chỗ phải luôn đeo khẩu trang chống hạt, nút bịt tai, kính bảo hộ, đồng thời phải từ chối công việc không có bảo hộ; cái giá phải trả là có thể bị đồng nghiệp nói là "lắm chuyện".
  • Nói dễ hiểu: Bệnh bụi phổi, điếc do tiếng ồn và bỏng mắt do hóa chất đều là bệnh nghề nghiệp được pháp luật quy định; phổi và thính lực đã hỏng thì không thể chữa lại được. Bạn có quyền biết nơi làm việc có những mối nguy hại gì, có quyền yêu cầu đơn vị cung cấp cơ sở vật chất và đồ bảo hộ. Bạn có thể không làm công việc không có bảo hộ. Nếu vì vậy mà đơn vị giảm lương hoặc sa thải bạn thì đều không có giá trị.
  • Lợi ích: Kể từ ngày 1 tháng 8 năm 2025, bệnh nghề nghiệp được pháp luật quy định gồm 12 nhóm lớn, 135 loại, trong đó có 4 điều khoản mở. Đứng đầu là bệnh bụi phổi nghề nghiệp. Trong đó có bệnh bụi phổi silic, bệnh bụi phổi công nhân mỏ than, bệnh bụi phổi graphite, bệnh bụi phổi carbon đen, bệnh bụi phổi amiăng, bệnh bụi phổi talc. Ngoài ra còn có bệnh bụi phổi xi măng, bệnh bụi phổi mica, bệnh bụi phổi công nhân làm gốm, bệnh bụi phổi nhôm, bệnh bụi phổi công nhân hàn điện, bệnh bụi phổi công nhân đúc, cộng thêm một điều khoản mở. Trong các bệnh nghề nghiệp về tai, mũi, họng và khoang miệng có điếc do tiếng ồn và điếc do tiếng nổ. Trong các bệnh nghề nghiệp về mắt có bỏng mắt do hóa chất và viêm mắt do tia hồ quang điện. Trong đó, tổn thương do bệnh bụi phổi và điếc do tiếng ồn là vĩnh viễn. Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ (NIOSH) cho biết, bệnh bụi phổi silic là tổn thương phổi vĩnh viễn, sẽ dần nặng thêm và hiện chưa có phương pháp chữa khỏi nào được biết đến. Một bài tổng quan trên Lancet cho biết, ngay cả sau khi bệnh nhân không còn tiếp xúc với bụi, chức năng phổi vẫn tiếp tục suy giảm theo diễn tiến bệnh. Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA) cho biết, mất thính lực do tiếng ồn là vĩnh viễn, không thể khắc phục bằng phẫu thuật hay thuốc. Pháp luật trao cho bạn 4 quyền có thể sử dụng ngay tại chỗ. Một là được biết nơi làm việc này có những mối nguy hại nghề nghiệp nào, sẽ gây ra hậu quả gì và cần áp dụng những biện pháp bảo hộ nào. Hai là yêu cầu đơn vị cung cấp cơ sở vật chất và đồ bảo hộ cá nhân đạt chuẩn, cải thiện điều kiện làm việc. Ba là đưa ra phê bình, tố giác và khiếu nại đối với những việc vi phạm pháp luật, quy định về phòng, chống bệnh nghề nghiệp, cũng như những việc có thể gây nguy hiểm đến tính mạng và sức khỏe. Bốn là "từ chối chỉ huy trái quy định và bị cưỡng ép thực hiện công việc không có biện pháp bảo hộ bệnh nghề nghiệp"; đối với chỉ huy không đúng quy định và công việc không có bảo hộ, bạn có thể không làm. Đồng thời, "nếu vì người lao động thực hiện quyền chính đáng theo pháp luật mà giảm tiền lương, phúc lợi và các chế độ đãi ngộ khác của họ, hoặc chấm dứt, kết thúc hợp đồng lao động đã ký với họ, thì hành vi đó vô hiệu". Nếu vì bạn sử dụng những quyền này mà giảm lương, giảm chế độ đãi ngộ hoặc sa thải bạn, thì những việc đó đều không có giá trị (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Y tế Quốc gia, Bộ Nhân lực và An sinh Xã hội, Cục Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Quốc gia, Tổng Công đoàn Toàn quốc Trung Quốc (2024). "Phân loại và danh mục bệnh nghề nghiệp" (bắt đầu thực hiện từ ngày 1 tháng 8 năm 2025). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202412/content_6992843.htm; thước đo về danh mục mới gồm 12 nhóm lớn, 135 loại xem Ủy ban Y tế Quốc gia (2024). "Danh mục mới điều chỉnh bệnh nghề nghiệp thành 12 nhóm lớn, 135 loại". https://www.gov.cn/lianbo/bumen/202412/content_6992838.htm; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018). "Luật Phòng, chống bệnh nghề nghiệp" (Điều 39). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/zhengcefagui/qtwj/201711/t20171104_779851.html (do Chính quyền Nhân dân thành phố Bắc Kinh đăng lại); National Institute for Occupational Safety and Health (2026). Silica Symptoms and Medical Monitoring: "permanent lung damage called silicosis. It is a progressive, debilitating, and sometimes fatal disease" "There is no known cure for silicosis". https://www.cdc.gov/niosh/silica/symptoms/index.html; Leung CC, Yu IT, Chen W (2012). Silicosis. Lancet, 379(9830), 2008-2018: "Impairment of lung function increases with disease progression, even after the patient is no longer exposed". https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)60235-9; Occupational Safety and Health Administration. Occupational Noise Exposure: "permanent hearing loss that cannot be corrected through surgery or with medicine". https://www.osha.gov/noise
  • Ghi chú: Phải chọn đúng loại khẩu trang; vị trí làm việc có bụi phải đeo khẩu trang chống hạt, đây là kinh nghiệm của tác giả. Vị trí làm việc có tiếng ồn mà đơn vị không phát nút bịt tai thì tự mua, mỗi đôi vài tệ; thính lực đã suy giảm thì không thể lấy lại. Quan niệm "làm hai năm, tích đủ tiền rồi nghỉ" không đúng với bệnh bụi phổi. Sau khi không còn tiếp xúc với bụi, bệnh bụi phổi silic vẫn sẽ tiếp tục nặng thêm. Vì vậy, khám sức khỏe khi rời vị trí làm việc đặc biệt quan trọng (xem điều 9, ba lần khám sức khỏe nghề nghiệp do đơn vị sắp xếp và chi trả). Danh mục mới còn bổ sung thêm hai nhóm. Một nhóm là bệnh cơ xương khớp nghề nghiệp, trong đó có hội chứng ống cổ tay, chỉ áp dụng cho công nhân ngành sản xuất phải lặp đi lặp lại động tác bằng cổ tay trong thời gian dài hoặc làm việc nặng. Nhóm còn lại là rối loạn tâm thần và hành vi nghề nghiệp, trong đó có rối loạn stress sau sang chấn. Nhóm này chỉ áp dụng cho cảnh sát nhân dân, nhân viên y tế và nhân viên cứu hỏa, cứu hộ cùng những nhân viên cứu hộ khẩn cấp khác tham gia xử lý các sự kiện đột xuất. Cách xử lý tại hiện trường khi hóa chất bắn vào người xem mục 13, điều 21. Cách điều trị rối loạn stress sau sang chấn xem mục 29, điều 14 (liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn).

11. Bị thương khi đi làm, bị đâm trên đường đi làm hoặc tan ca, việc đầu tiên là xác định có phải tai nạn lao động hay không; đơn vị không báo thì tự mình báo

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền, chỉ cần đến cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội một chuyến. Cần mang theo ba loại giấy tờ: đơn đề nghị xác định tai nạn lao động, giấy tờ chứng minh quan hệ lao động, giấy chẩn đoán y tế.
  • Nói dễ hiểu: Bị thương do công việc trong lúc đi làm thì được tính là tai nạn lao động; bị đâm trên đường đi làm hoặc tan ca, nếu không phải lỗi chính của bạn, cũng được tính. Nhưng nếu không làm thủ tục xác định tai nạn lao động, chi phí thuốc men, tiền lương vẫn được trả trong thời gian dưỡng thương và trợ cấp thương tật sẽ mất hết. Đơn vị phải khai báo trong vòng 30 ngày. Nếu đơn vị không báo, bạn hoặc người nhà, công đoàn có thể tự đến cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội khai báo trong vòng 1 năm.
  • Lợi ích: Nếu không xác định tai nạn lao động, chi phí thuốc men, tiền lương vẫn được trả trong thời gian dưỡng thương (tiền lương trong thời gian ngừng việc nhưng vẫn hưởng lương), trợ cấp thương tật sẽ mất hết. Nếu đơn vị quá 30 ngày không khai báo, các khoản chi phí chế độ tai nạn lao động đáng lẽ phải trả trong thời gian này sẽ do đơn vị tự chi trả.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Quốc vụ viện (2010, sửa đổi). "Điều lệ bảo hiểm tai nạn lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 586), Điều 14 liệt kê bảy trường hợp "phải được xác định là tai nạn lao động", trong đó có "(6) Trên đường đi làm hoặc tan ca, bị thương do tai nạn giao thông, giao thông đường sắt đô thị, phà chở khách hoặc tàu hỏa mà không phải do người lao động chịu trách nhiệm chính"; Điều 17 quy định "đơn vị nơi người lao động làm việc phải, trong vòng 30 ngày kể từ ngày xảy ra thương tích do tai nạn hoặc kể từ ngày được chẩn đoán, giám định mắc bệnh nghề nghiệp, nộp đơn đề nghị xác định tai nạn lao động cho cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội thuộc khu vực điều phối", "nếu người sử dụng lao động không nộp đơn đề nghị xác định tai nạn lao động theo quy định tại khoản trước, người lao động bị tai nạn lao động hoặc người thân thích gần nhất của họ, tổ chức công đoàn có thể trực tiếp nộp đơn đề nghị xác định tai nạn lao động cho cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội thuộc khu vực điều phối nơi người sử dụng lao động đặt trụ sở trong vòng 1 năm kể từ ngày xảy ra thương tích do tai nạn hoặc kể từ ngày được chẩn đoán, giám định mắc bệnh nghề nghiệp", "nếu người sử dụng lao động không nộp đơn đề nghị xác định tai nạn lao động trong thời hạn quy định tại khoản 1 Điều này, các khoản chi phí liên quan đến chế độ tai nạn lao động theo quy định của Điều lệ này phát sinh trong thời gian đó sẽ do người sử dụng lao động tự chịu"; Điều 19 quy định "nếu người lao động hoặc người thân thích gần nhất của họ cho rằng đó là tai nạn lao động, còn người sử dụng lao động không cho là tai nạn lao động, thì người sử dụng lao động phải chịu trách nhiệm chứng minh"; Điều 20 quy định "ra quyết định xác định tai nạn lao động trong vòng 60 ngày kể từ ngày thụ lý đơn đề nghị xác định tai nạn lao động"; Điều 55 quy định, đối với "quyết định không thụ lý đơn đề nghị xác định tai nạn lao động" và "không đồng ý với kết luận xác định tai nạn lao động", "có thể theo pháp luật đề nghị xem xét lại hành chính, cũng có thể theo pháp luật khởi kiện hành chính tại Tòa án Nhân dân". https://www.gov.cn/gongbao/content/2011/content_1778064.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao (2014). "Quy định về một số vấn đề liên quan đến việc xét xử các vụ án hành chính về bảo hiểm tai nạn lao động" (Pháp thích〔2014〕số 9), Điều 7: "Nếu việc vượt quá thời hạn nộp đơn đề nghị xác định tai nạn lao động không phải do nguyên nhân của bản thân người lao động hoặc người thân thích gần nhất của họ, thì khoảng thời gian bị chậm trễ không được tính vào thời hạn nộp đơn đề nghị xác định tai nạn lao động", các trường hợp được liệt kê gồm "(1) bất khả kháng; (2) tự do thân thể bị hạn chế; (3) do nguyên nhân của người sử dụng lao động; (4) chế độ đăng ký của cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội chưa hoàn thiện; (5) đương sự đề nghị trọng tài hoặc khởi kiện dân sự về việc có tồn tại quan hệ lao động hay không". https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/6775.html
  • Ghi chú: 1 năm phải được xem là nghiêm túc, đừng trì hoãn. Nhưng nếu thời gian bị chậm trễ không phải do nguyên nhân của chính bạn thì không tính vào 1 năm. Có năm loại nguyên nhân như vậy: bất khả kháng, tự do thân thể bị hạn chế, nguyên nhân của đơn vị, chế độ đăng ký của cơ quan bảo hiểm xã hội chưa hoàn thiện. Loại thứ năm là đề nghị trọng tài hoặc khởi kiện để xác nhận quan hệ lao động. Vì vậy, nếu đơn vị cứ trì hoãn không báo, để quá thời hạn, bạn vẫn cứ nộp đơn và mang theo bằng chứng về việc đơn vị trì hoãn. Nếu cơ quan bảo hiểm xã hội không thụ lý hoặc bạn không đồng ý với kết luận xác định, bạn có thể đề nghị xem xét lại hành chính hoặc trực tiếp khởi kiện. Nếu đơn vị nói đó không phải tai nạn lao động thì đơn vị phải đưa ra bằng chứng. Nhưng bản thân bạn cũng phải giữ lại tài liệu: ảnh chụp ngày xảy ra việc, thông tin liên lạc của đồng nghiệp, hồ sơ khám chữa bệnh, chấm công. Điều 16 của Điều lệ liệt kê ba trường hợp không được xác định là tai nạn lao động: cố ý phạm tội, say rượu hoặc sử dụng ma túy, tự gây thương tích hoặc tự sát. Điều 15 còn có trường hợp "được coi là tai nạn lao động": đột ngột phát bệnh và tử vong trong giờ làm việc, tại nơi làm việc, hoặc được cấp cứu nhưng không qua khỏi trong vòng 48 giờ.

12. Đừng tin câu "cố đến chỗ làm thì được tính là tai nạn lao động": đột nhiên thấy không khỏe thì hãy gọi 120 trước, không phải vội đến chấm công

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền.
  • Nói dễ hiểu: Đột nhiên thấy không khỏe mà cố đi đến công ty không nhất thiết giúp bạn nhận thêm một khoản tiền. Trường hợp được coi là tai nạn lao động yêu cầu người đó phát bệnh trong giờ làm việc và tại nơi làm việc; phát bệnh trên đường, chưa đến nơi làm việc thì vốn dĩ không được tính. Nếu cấp cứu quá 48 giờ thì ngược lại cũng không được tính. Vì cố đáp ứng điều kiện mà trì hoãn việc chữa trị, cơ hội sống sót sẽ giảm.
  • Lợi ích: Trường hợp được coi là tai nạn lao động yêu cầu người đó "đột ngột phát bệnh và tử vong trong giờ làm việc, tại nơi làm việc", hoặc được cấp cứu nhưng không qua khỏi trong vòng 48 giờ. Vì cố đáp ứng đủ hai điều kiện này mà trì hoãn việc chữa trị, thứ phải đánh đổi là cơ hội sống sót của chính mình, còn khoản bồi thường nhận được cũng chưa chắc lấy được.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Khoản 1 mục (1) Điều 15 của "Điều lệ bảo hiểm tai nạn lao động": "Đột ngột phát bệnh và tử vong trong giờ làm việc, tại nơi làm việc, hoặc được cấp cứu nhưng không qua khỏi trong vòng 48 giờ" được coi là tai nạn lao động; mục (6) Điều 14 chỉ liệt kê việc trên đường đi làm hoặc tan ca "bị thương do tai nạn giao thông, giao thông đường sắt đô thị, phà chở khách hoặc tàu hỏa mà không phải do người lao động chịu trách nhiệm chính" là tai nạn lao động, còn đột ngột phát bệnh trên đường không thuộc trường hợp này. https://www.gov.cn/gongbao/content/2011/content_1778064.htm
  • Ghi chú: Hai điều kiện phải đồng thời được đáp ứng: trong giờ làm việc và tại nơi làm việc. Phát bệnh trên đường, chưa đến nơi làm việc thì không áp dụng. Nếu phát bệnh tại nơi làm việc, sau đó được đưa về nhà hoặc đưa đi khám chữa bệnh, rồi được cấp cứu nhưng không qua khỏi trong vòng 48 giờ thì vẫn có thể được áp dụng. Điều được xem xét là người đó ở đâu khi phát bệnh, không phải cuối cùng tử vong ở đâu. Video ngắn nói điều này thành "cố đến công ty thì có tiền", hoàn toàn ngược hướng. Điều có thể thay đổi kết cục là vài chục phút sau khi phát bệnh có được đưa đến bệnh viện hay không. Ngoài ra, 48 giờ là ranh giới cứng; nếu cấp cứu quá 48 giờ thì ngược lại không được tính.

13. Đơn vị không đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho bạn thì chế độ tai nạn lao động vẫn có, đơn vị phải chi trả toàn bộ theo cùng tiêu chuẩn

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Nếu đơn vị không thừa nhận thì phải qua trọng tài, thậm chí khởi kiện, thời gian tối thiểu cũng vài tháng. Cái khó là trong mấy tháng đó phải liên tục theo đuổi việc này.
  • Nói dễ hiểu: Đơn vị không đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho bạn thì chế độ tai nạn lao động vẫn có. Chỉ là chuyển thành đơn vị tự chi trả toàn bộ theo cùng các hạng mục và tiêu chuẩn, không thiếu một đồng. Không tham gia bảo hiểm là cơ sở để phạt thêm đơn vị: buộc truy đóng, tính thêm tiền chậm nộp 0.05% mỗi ngày, quá hạn còn bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền nợ đóng. "Công ty không mua bảo hiểm tai nạn lao động nên không thể bồi thường" là lời nói dối.
  • Lợi ích: Điều lệ ghi rõ: nếu đơn vị không đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho nhân viên, khi nhân viên bị tai nạn lao động, đơn vị đó phải chi trả theo các hạng mục và tiêu chuẩn về chế độ bảo hiểm tai nạn lao động được quy định trong Điều lệ. Phải trả những khoản nào, mỗi khoản bao nhiêu, hoàn toàn giống với trường hợp đã đóng bảo hiểm, chỉ khác là đơn vị tự bỏ tiền.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Khoản 2 Điều 62 của "Điều lệ bảo hiểm tai nạn lao động": "Nếu người lao động của người sử dụng lao động đáng lẽ phải tham gia bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Điều lệ này nhưng chưa tham gia bảo hiểm tai nạn lao động bị tai nạn lao động, thì người sử dụng lao động đó phải chi trả các khoản tiền theo các hạng mục và tiêu chuẩn về chế độ bảo hiểm tai nạn lao động được quy định trong Điều lệ này." Khoản 1 cùng điều quy định: buộc tham gia trong thời hạn nhất định, truy đóng, "kể từ ngày nợ đóng, tính thêm tiền chậm nộp 0.05% mỗi ngày; nếu quá hạn vẫn không nộp thì phạt từ 1 lần đến không quá 3 lần số tiền nợ đóng". https://www.gov.cn/gongbao/content/2011/content_1778064.htm
  • Ghi chú: "Công ty không mua bảo hiểm tai nạn lao động cho bạn nên không thể bồi thường" là một trong những lời nói dối phổ biến nhất trong loại việc này. Không tham gia bảo hiểm là đơn vị bị phạt thêm, còn chế độ của bạn không bị giảm.

14. Sau khi tình trạng thương tật ổn định thì đi giám định khả năng lao động, cấp độ thương tật được quy đổi trực tiếp thành tiền

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Làm một lần quy trình giám định khả năng lao động, từ đầu đến cuối phải chờ một khoảng thời gian.
  • Nói dễ hiểu: Sau khi tình trạng thương tật ổn định thì đi giám định khả năng lao động, cấp độ được quy đổi trực tiếp thành tiền. Trợ cấp thương tật một lần được tính theo tiền lương của bản thân, cấp 5 là 18 tháng, cấp 6 là 16 tháng, cấp 7 là 13 tháng. Cấp 8 là 11 tháng, cấp 9 là 9 tháng, cấp 10 là 7 tháng. Trước khi có kết quả giám định, không được ký thỏa thuận "giải quyết dứt điểm một lần".
  • Lợi ích: Trợ cấp thương tật một lần được quy đổi theo cấp độ thương tật thành số tháng tiền lương, thanh toán một lần. Cấp 5 là 18 tháng, cấp 6 là 16 tháng, cấp 7 là 13 tháng tiền lương của bản thân. Cấp 8 là 11 tháng, cấp 9 là 9 tháng, cấp 10 là 7 tháng tiền lương của bản thân
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: "Quy định về bảo hiểm tai nạn lao động" điều 21: "Sau khi điều trị, tình trạng thương tật tương đối ổn định mà có khuyết tật, ảnh hưởng đến khả năng lao động thì phải tiến hành giám định khả năng lao động"; điều 22: "Suy giảm chức năng lao động được chia thành mười cấp độ thương tật, nặng nhất là cấp 1, nhẹ nhất là cấp 10"; chế độ cấp 5, 6 tại điều 36 (trợ cấp thương tật một lần bằng 18/16 tháng tiền lương của bản thân, giữ quan hệ lao động, đơn vị bố trí công việc phù hợp; nếu khó bố trí công việc thì đơn vị trả hằng tháng 70%/60% tiền lương của bản thân dưới dạng trợ cấp thương tật); chế độ cấp 7 đến 10 tại điều 37 (13/11/9/7 tháng tiền lương của bản thân). https://www.gov.cn/gongbao/content/2011/content_1778064.htm
  • Ghi chú: Cấp 5, 6 được giữ quan hệ lao động, đơn vị bố trí công việc phù hợp. Nếu khó bố trí công việc thì đơn vị trả trợ cấp thương tật hằng tháng. Người cấp 7 đến 10, khi hợp đồng hết hạn hoặc tự đề nghị chấm dứt, còn có thêm hai khoản tiền. Trợ cấp hỗ trợ y tế do tai nạn lao động một lần do quỹ chi trả, trợ cấp việc làm do thương tật một lần do đơn vị chi trả, mức bao nhiêu do tỉnh quy định. Trước khi có kết quả giám định, không được ký thỏa thuận "giải quyết dứt điểm một lần". Việc lắp chân giả, xe lăn và các dụng cụ hỗ trợ khác do tai nạn lao động phải được Hội đồng Giám định khả năng lao động xác nhận trước, xem mục 33 điều 7 (đến Liên đoàn Người khuyết tật cấp huyện hỏi cho đầy đủ).

15. Phải phân biệt rõ ba khoản tiền khi chết do tai nạn lao động: trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất cho thân nhân được nuôi dưỡng, trợ cấp tử tuất một lần

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền, làm một bộ thủ tục.
  • Nói dễ hiểu: Chết do tai nạn lao động có ba khoản tiền, đừng chỉ thương lượng một khoản trong số đó. Trợ cấp mai táng bằng 6 tháng mức lương bình quân tháng của người lao động tại địa phương trong năm trước. Trợ cấp tuất cho thân nhân được nuôi dưỡng được trả hằng tháng theo tiền lương của người chết, vợ hoặc chồng mỗi tháng 40%, các thân nhân khác mỗi người mỗi tháng 30%. Trợ cấp tử tuất một lần bằng 20 lần thu nhập khả dụng bình quân đầu người của cư dân đô thị trên toàn quốc trong năm trước, trên toàn quốc chỉ có một mức này.
  • Lợi ích: Tiền do chết vì tai nạn lao động được chia thành ba khoản. Khoản thứ nhất là trợ cấp mai táng, bằng 6 tháng mức lương bình quân tháng của người lao động tại khu vực tham gia bảo hiểm (khu vực điều phối) trong năm trước. Khoản thứ hai là trợ cấp tuất cho thân nhân được nuôi dưỡng, được trả hằng tháng theo tiền lương của người chết, vợ hoặc chồng mỗi tháng 40%, các thân nhân khác mỗi người mỗi tháng 30%. Khoản thứ ba là trợ cấp tử tuất một lần, bằng 20 lần thu nhập khả dụng bình quân đầu người của cư dân đô thị trên toàn quốc trong năm trước. Trên toàn quốc chỉ có một mức này, không phân biệt khu vực. Người chết do tai nạn lao động trong năm 2026 thì khoản này là khoảng 113 chục nghìn tệ (giá trị chính xác là 1130040 tệ). Cách tính là lấy thu nhập khả dụng bình quân đầu người của cư dân đô thị trên toàn quốc trong năm trước là 56502 tệ nhân với 20.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: "Quy định về bảo hiểm tai nạn lao động" điều 39: "(1) Trợ cấp mai táng bằng 6 tháng mức lương bình quân tháng của người lao động tại khu vực điều phối trong năm trước; (2) Trợ cấp tuất cho thân nhân được nuôi dưỡng được trả theo một tỷ lệ nhất định trên tiền lương của bản thân người lao động cho những thân nhân không có khả năng lao động, được người lao động chết do tai nạn lao động cung cấp nguồn sống chủ yếu khi còn sống. Tiêu chuẩn là: vợ hoặc chồng mỗi tháng 40%, các thân nhân khác mỗi người mỗi tháng 30%, người già neo đơn hoặc trẻ mồ côi mỗi người mỗi tháng được tăng thêm 10% trên cơ sở tiêu chuẩn nêu trên... (3) Tiêu chuẩn trợ cấp tử tuất một lần bằng 20 lần thu nhập khả dụng bình quân đầu người của cư dân đô thị trên toàn quốc trong năm trước." https://www.gov.cn/gongbao/content/2011/content_1778064.htm; Cục Thống kê Quốc gia (2026). Tình hình thu nhập và chi tiêu tiêu dùng của cư dân năm 2025. https://www.stats.gov.cn/sj/zxfbhjd/202601/t20260119_1962321.html
  • Ghi chú: Trợ cấp tử tuất một lần được thống nhất trên toàn quốc, số tiền được cập nhật hằng năm theo dữ liệu do Cục Thống kê Quốc gia công bố. Khi thương lượng bồi thường, không chấp nhận lý do "tiêu chuẩn địa phương chỗ chúng tôi thấp".

16. Bị bắt nạt, chửi mắng, gây khó dễ trong thời gian dài ở đơn vị, đừng cố chịu đựng: trước hết hãy ghi lại để lưu bằng chứng, sau đó tùy tính chất mà khiếu nại, báo cảnh sát hoặc yêu cầu trọng tài

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì cóLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Nhưng phải bỏ thời gian ghi lại: ngày tháng, người có mặt, nguyên văn lời nói của đối phương; ảnh chụp màn hình tin nhắn và email thì giữ bản gốc. Yêu cầu trọng tài, khởi kiện sẽ mất vài tháng. Đổi việc là phương án có cái giá cao nhất, có làm hay không thì tự bạn cân nhắc.
  • Nói dễ hiểu: Những người bị bắt nạt ở đơn vị có nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ sau này cao hơn khoảng 60%; càng bị bắt nạt nhiều thì nguy cơ càng cao. Vài năm sau, những người bị bắt nạt cũng dễ nảy sinh ý định tự sát hơn.
  • Lợi ích: Về sức khỏe, ba nghiên cứu đoàn hệ ở Thụy Điển và Đan Mạch gộp lại gồm 79,201 người đang làm việc từ 18 đến 65 tuổi. Ban đầu tất cả họ đều không mắc bệnh tim mạch, thời gian theo dõi trung bình là 12.4 năm. Có 9% số người cho biết trong năm qua từng bị bắt nạt ở đơn vị. Những người bị bắt nạt có nguy cơ mắc bệnh tim mạch (bệnh mạch vành và bệnh mạch máu não) cao hơn khoảng 59% (HR 1.59, 95% CI 1.28–1.98). Những người từng gặp bạo lực tại đơn vị có nguy cơ cao hơn khoảng 25% (HR 1.25, 1.12–1.40). Cả hai trường hợp đều có đặc điểm là càng gặp nhiều thì nguy cơ càng cao. Một cuộc khảo sát theo dõi lấy mẫu ngẫu nhiên trên toàn quốc ở Na Uy đã khảo sát 1846 người đang làm việc, cứ hai đến ba năm đo một lần, tổng cộng đo ba lần. Sau này, những người bị bắt nạt dễ xuất hiện ý định tự sát hơn; so với những người khác, OR là 2.05, 95% CI 1.08–3.89. Ngược lại, những người đã có ý định tự sát trước đó về sau không dễ bị bắt nạt hơn. Về pháp luật, Trung Quốc hiện không có luật chuyên biệt điều chỉnh hành vi "bắt nạt nơi làm việc", mà phải đối chiếu theo từng hành vi cụ thể. Đơn vị nào xúc phạm, phạt roi, đánh đập, khám xét hoặc giam giữ người lao động trái pháp luật thì sẽ bị xử phạt hành chính; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường; nếu cấu thành tội phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu đơn vị dùng bạo lực hoặc đe dọa để ép bạn làm việc, bạn có thể lập tức chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước, đồng thời còn được nhận khoản bồi thường kinh tế. Đơn vị phải có biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn việc có người lợi dụng chức quyền hoặc quan hệ cấp trên, cấp dưới để thực hiện hành vi quấy rối tình dục. Người bị hại có thể yêu cầu người quấy rối chịu trách nhiệm dân sự. Trọng tài lao động phải kết thúc vụ việc trong vòng 45 ngày kể từ ngày thụ lý; vụ việc phức tạp thì nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Xu T và cộng sự (2019). Workplace bullying and workplace violence as risk factors for cardiovascular disease: a multi-cohort study. European Heart Journal. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehy683; Nielsen MB, Nielsen GH, Notelaers G, Einarsen S (2015). Workplace Bullying and Suicidal Ideation: A 3-Wave Longitudinal Norwegian Study. American Journal of Public Health. https://doi.org/10.2105/AJPH.2015.302855; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hợp đồng Lao động" (khoản 2 Điều 38, Điều 46, Điều 88). https://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (Điều 1010). Toàn văn đăng lại bởi Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2022). "Luật Bảo vệ quyền và lợi ích của phụ nữ" (Điều 25). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181841257210184281512de0eec; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài Tranh chấp Lao động" (Điều 43). Toàn văn đăng lại bởi Cục Nhân sự và An sinh Xã hội thành phố An Khang https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html
  • Ghi chú: Lý do xếp mức B: Các số liệu sức khỏe đến từ hồ sơ theo dõi, không phải thí nghiệm phân nhóm; việc "bị bắt nạt" do chính người trong cuộc tự khai báo. Có bốn bước có thể làm ngay. Bước một, bắt đầu từ hôm nay ghi chép lại; việc ghi âm xem mục 8, điều 41 (ghi âm). Bước hai, phản ánh bằng văn bản qua kênh nội bộ của đơn vị, để lại ghi chép về việc đã phản ánh. Bước ba, nếu bị đánh, bị nhốt hoặc bị xúc phạm công khai thì báo cảnh sát. Bước bốn, nếu bị ép phải nghỉ việc vì bị nợ lương hoặc không được đóng bảo hiểm xã hội, hãy xử lý theo điều 7 của mục này (đừng ký đơn chủ động nghỉ việc) và điều 8 (lưu bằng chứng trước khi nghỉ việc). Cách tính khoản bồi thường kinh tế xem điều 4 của mục này (bị sa thải thì tính rõ N trước). Việc chỉ bị lạnh nhạt, xa lánh hoặc gây khó dễ phần lớn không đối chiếu được với điều luật cụ thể nào; những cách chính có thể thực hiện là khiếu nại nội bộ, chuyển công tác và đổi việc. Trọng tài kể từ khi thụ lý kéo dài nhiều nhất 60 ngày; xét xử sơ thẩm theo quy định phải hoàn tất trong vòng 6 tháng, nhưng có thể gia hạn; phí luật sư tự chi trả. Nếu đã không chịu đựng nổi nữa, trước hết hãy gọi 12356, xem mục 1, điều 25 (12356). Không khuyến khích cứ hễ chịu ấm ức là lập tức nghỉ việc; cái giá của việc đổi việc thì tự bạn cân nhắc.

17. Khi nghỉ việc, hãy yêu cầu đơn vị cấp một bản xác nhận nghỉ việc, ghi rõ thời hạn hợp đồng, ngày nghỉ việc, vị trí công việc và số năm làm việc

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi đi, hãy yêu cầu trực tiếp hoặc gửi một tin nhắn bằng văn bản, lưu lại bằng chứng đã yêu cầu. Khó ở chỗ dù quan hệ đã trở nên căng thẳng vẫn phải mở lời yêu cầu. Nếu đơn vị trì hoãn không cấp, bạn phải khiếu nại hoặc đề nghị trọng tài, mất từ vài chục ngày đến vài tháng.
  • Nói dễ hiểu: Dù là bị sa thải, hợp đồng hết hạn hay tự mình xin nghỉ việc, đơn vị đều phải cấp cho bạn một bản xác nhận nghỉ việc khi bạn nghỉ, đồng thời chuyển hồ sơ và bảo hiểm xã hội trong vòng 15 ngày. Trên giấy xác nhận phải ghi thời hạn hợp đồng, ngày nghỉ việc, vị trí công việc và bạn đã làm ở đơn vị này bao nhiêu năm. Khi đăng ký thất nghiệp, bạn sẽ cần dùng giấy này. Nếu đơn vị không cấp, cơ quan lao động sẽ yêu cầu sửa đổi; nếu khiến bạn bị thiệt hại thì đơn vị còn phải bồi thường.
  • Lợi ích: "Luật Hợp đồng lao động" quy định đơn vị phải cấp giấy xác nhận khi chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng lao động. Điều luật không phân biệt bên nào là người đề nghị: hợp đồng hết hạn không gia hạn, bạn tự xin nghỉ việc hay bị sa thải đều thuộc phạm vi này. Đơn vị còn phải hoàn tất thủ tục chuyển hồ sơ và quan hệ bảo hiểm xã hội cho bạn trong vòng 15 ngày. "Điều lệ thực hiện Luật Hợp đồng lao động" quy định giấy xác nhận phải ghi bốn nội dung: thời hạn hợp đồng lao động, ngày chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng, vị trí công việc và số năm làm việc tại đơn vị. "Điều lệ Bảo hiểm thất nghiệp" quy định sau khi thất nghiệp, người lao động phải cầm giấy xác nhận do đơn vị cấp và kịp thời đến cơ quan thực hiện bảo hiểm xã hội để đăng ký thất nghiệp. Tiền bảo hiểm thất nghiệp được tính từ ngày đăng ký thất nghiệp. Nếu đơn vị không cấp giấy xác nhận bằng văn bản, cơ quan hành chính lao động sẽ yêu cầu sửa đổi. Nếu gây thiệt hại cho bạn thì đơn vị phải bồi thường. Pháp luật còn quy định, nếu đơn vị mới tuyển người chưa chấm dứt hợp đồng với đơn vị cũ và gây thiệt hại cho đơn vị cũ thì phải chịu trách nhiệm bồi thường liên đới. Giấy xác nhận nghỉ việc chính là bằng chứng bằng văn bản cho thấy bạn đã chấm dứt hợp đồng với đơn vị cũ (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012 sửa đổi). "Luật Hợp đồng lao động" (điều 50, 89, 91). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf74d7106b3; Quốc vụ viện (2008). "Điều lệ thực hiện Luật Hợp đồng lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 535, điều 24). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080816f3cbb3c016f40927caf049c; Quốc vụ viện (1999). "Điều lệ Bảo hiểm thất nghiệp" (Lệnh Quốc vụ viện số 258, điều 16). https://xzfg.moj.gov.cn/front/law/detail?LawID=517; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài tranh chấp lao động" (điều 2, 27, 43, 53). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf64f28039d; Quốc vụ viện (2004). "Điều lệ Giám sát bảo đảm lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 423, điều 17). https://www.gov.cn/gongbao/content/2004/content_63042.htm; Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, điều 6, 13, 29). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Điều luật không gắn việc cấp giấy xác nhận với việc bàn giao công việc; chỉ có việc hoàn tất bàn giao mới là điều kiện để trả trợ cấp kinh tế. Nếu đơn vị trì hoãn không cấp, trước tiên hãy gửi tin nhắn bằng văn bản để yêu cầu lại. Nếu vẫn không cấp, hãy gọi 12333 hoặc đến cơ quan nhân lực và an sinh xã hội để khiếu nại với bộ phận giám sát lao động. Khiếu nại không mất phí; sau khi thụ lý, vụ việc phải được kiểm tra xong trong vòng 60 ngày làm việc, trường hợp phức tạp có thể gia hạn thêm 30 ngày làm việc. Nếu yêu cầu đơn vị bồi thường thiệt hại thì hãy thực hiện qua trọng tài lao động, cũng không mất phí, và phải nộp đơn trong vòng 1 năm. Sau khi trọng tài thụ lý, vụ việc phải được giải quyết trong vòng 45 ngày, tối đa có thể gia hạn thêm 15 ngày. Bạn phải tự đưa ra bằng chứng chứng minh thiệt hại, chẳng hạn vì không có giấy xác nhận nên lỡ đăng ký thất nghiệp hoặc bị đơn vị mới từ chối tiếp nhận. Nếu không đồng ý với phán quyết thì tiếp tục ra tòa; đối với thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm, theo quy định phải xét xử xong trong vòng 6 tháng, có thể gia hạn. Tòa án thu án phí thụ lý tranh chấp lao động là 10 tệ mỗi vụ; phí luật sư không nằm trong án phí, bạn phải tự trả. Bốn nội dung mà điều lệ yêu cầu ghi không bao gồm lý do nghỉ việc. Nếu trên giấy xác nhận ghi "tự nguyện xin nghỉ việc vì lý do cá nhân" nhưng thực tế không phải vậy, hãy nêu ngay tại chỗ; lý do xem tại điều 7 của mục này (đừng ký tự nguyện xin nghỉ việc). Cách nhận tiền bảo hiểm thất nghiệp, xem điều 1 mục 7 (tiền bảo hiểm thất nghiệp).

18. Nhận trợ cấp nghỉ việc, trước tiên hãy xem thuế thu nhập cá nhân: phần không quá 3 lần mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước được miễn thuế, phần vượt quá sẽ tính riêng, không cộng vào tiền lương của năm đó

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Kiểm tra mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước, sau đó dành vài phút đối chiếu cách đơn vị khấu trừ thuế. Trong ứng dụng Thuế thu nhập cá nhân có thể kiểm tra chi tiết kê khai của từng khoản thu nhập.
  • Nói dễ hiểu: Khoản trợ cấp một lần nhận được do chấm dứt hợp đồng lao động, trong phần không quá 3 lần mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước thì không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Phần vượt quá sẽ tính thuế riêng, không cộng với tiền lương của cả năm. Nếu đơn vị cộng toàn bộ khoản này vào tiền lương tháng để khấu trừ thuế, trước tiên hãy hỏi rõ đơn vị, sau đó gọi 12366 để hỏi cơ quan thuế.
  • Lợi ích: Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế Nhà nước có một văn bản quy định về khoản thu nhập trợ cấp một lần mà cá nhân nhận được khi chấm dứt quan hệ lao động với đơn vị sử dụng lao động. Khoản thu nhập này bao gồm tiền trợ cấp kinh tế, tiền trợ cấp sinh hoạt và các khoản trợ cấp khác. Trong đó, phần không quá 3 lần mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước được miễn thuế thu nhập cá nhân. Phần vượt quá 3 lần không cộng vào thu nhập tổng hợp của năm đó mà tính thuế riêng theo biểu thuế suất thu nhập tổng hợp. Theo biểu này, phần không quá 36000 tệ trong cả năm chịu thuế suất 3%, phần từ 36000 tệ đến 144000 tệ chịu thuế suất 10%. Từ đó trở lên, thuế suất phân bậc tăng dần đến 45%. Ví dụ, nếu mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước là 10 chục nghìn tệ, thì 3 lần là 30 chục nghìn tệ. Nếu nhận được 36 chục nghìn tệ tiền trợ cấp, chỉ 6 chục nghìn tệ vượt mức mới phải tính thuế, số thuế là 3480 tệ. Nếu cũng là 36 chục nghìn tệ nhưng tính toàn bộ theo biểu này thì số thuế là 58080 tệ. Điều này được thực hiện từ ngày 1 tháng 1 năm 2019, không ghi ngày hết hạn (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế Nhà nước (2018). "Thông báo về các vấn đề liên quan đến việc kết nối các chính sách ưu đãi sau khi sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân" (Tài chính - Thuế〔2018〕số 164, khoản (1) điều 5, điều 8, điều 9). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c102416/c5202364/content.html (Kho lưu trữ chính sách và quy định của Tổng cục Thuế Nhà nước); Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế Nhà nước (2023). "Thông báo về việc tiếp tục thực hiện chính sách thuế thu nhập cá nhân đối với tiền thưởng một lần cả năm" (số 30 năm 2023). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c102416/c5211524/content.html (Kho lưu trữ chính sách và quy định của Tổng cục Thuế Nhà nước); Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2018 sửa đổi). "Luật Thuế thu nhập cá nhân" (điều 3, 9, Biểu thuế suất thuế thu nhập cá nhân I). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf724bd0609
  • Ghi chú: Trong cùng văn bản, mục về tiền thưởng một lần cả năm có ghi ngày hết hạn, sau đó được gia hạn đến ngày 31 tháng 12 năm 2027. Mục về khoản trợ cấp khi chấm dứt quan hệ lao động không ghi ngày hết hạn, không áp dụng theo mục về tiền thưởng. Văn bản chỉ nêu đích danh tiền trợ cấp kinh tế, tiền trợ cấp sinh hoạt và các khoản trợ cấp khác, không nêu riêng tiền thay thông báo và tiền bồi thường do chấm dứt trái pháp luật. Hai khoản này có được tính hay không, nếu không chắc thì hãy gọi 12366 để hỏi cơ quan thuế địa phương. "Mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước" lấy con số nào cũng phải căn cứ vào cơ quan thuế địa phương. Cách tính bản thân khoản trợ cấp, xem điều 4 của mục này (bị cắt giảm thì tính rõ N), điều 5 (không thông báo trước 30 ngày) và điều 6 (tiền bồi thường do chấm dứt trái pháp luật). Khoản trợ cấp một lần nhận được khi nghỉ hưu trước tuổi hoặc nghỉ hưu nội bộ có cách tính riêng, không áp dụng điều này.

19. Khi chuyển thành phố làm việc, hãy chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế sang nơi tham gia bảo hiểm mới, tiếp tục cộng dồn thời gian đóng, đừng làm thủ tục rút bảo hiểm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Sau khi tham gia và đóng bảo hiểm ở nơi mới, đơn vị mới hoặc bạn tự mình nộp đơn đề nghị chuyển. Bạn có thể đến bộ phận một cửa một chuyến hoặc làm thủ tục trực tuyến. Phía bảo hiểm hưu trí trước sau phải chờ vài chục ngày làm việc, bảo hiểm y tế thì khoảng 15 ngày làm việc.
  • Nói dễ hiểu: Khi chuyển thành phố làm việc, quan hệ bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế nhìn chung đều có thể đi theo bạn, thời gian đã đóng trước đây sẽ tiếp tục được cộng dồn. Khi chưa đến tuổi nhận lương hưu thì không thể làm thủ tục rút bảo hiểm để lấy tiền ra. Nếu bảo hiểm y tế bị gián đoạn quá 3 tháng, đến nơi mới có thể phải chờ tối đa 6 tháng mới được thanh toán chi phí, vì vậy đừng để trống quá lâu trong thời gian chuyển tiếp.
  • Lợi ích: Luật Bảo hiểm xã hội quy định, người chuyển đến nơi khác làm việc (cách gọi chính thức là chuyển qua các địa phương có chế độ điều phối khác nhau), quan hệ bảo hiểm hưu trí sẽ được chuyển theo本人, thời gian đóng được tính cộng dồn. Bảo hiểm y tế dành cho người lao động cũng tương tự, quan hệ đi theo người, thời gian được tính cộng dồn. Khi nghỉ hưu, lương hưu được tính theo từng giai đoạn và chi trả thống nhất. Việc chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí giữa các tỉnh được thực hiện theo "Biện pháp tạm thời về chuyển tiếp quan hệ bảo hiểm hưu trí cơ bản của người lao động doanh nghiệp đô thị" do Văn phòng Quốc vụ viện chuyển tiếp. Khi chưa đến tuổi nhận chế độ, không được chấm dứt quan hệ bảo hiểm hưu trí hoặc làm thủ tục rút bảo hiểm. Luật Bảo hiểm xã hội cũng quy định tài khoản cá nhân không được rút trước hạn. Toàn bộ tiền trong tài khoản cá nhân, cả gốc lẫn lãi, đều được chuyển đi. Phần do đơn vị đóng được gọi là quỹ điều phối, được chuyển theo mức 12% tiền lương đóng bảo hiểm thực tế của bạn trong từng năm kể từ sau năm 1998. Khi nhận lương hưu, số tiền được tính dựa trên tiền lương đóng bảo hiểm của bạn trong từng năm, thời gian đóng và mức lương bình quân của từng năm tại nơi nhận. Sau khi tham gia và đóng bảo hiểm ở nơi mới, đơn vị hoặc bạn tự mình gửi đơn bằng văn bản đến nơi tham gia bảo hiểm mới. Nơi tham gia bảo hiểm mới thẩm tra trong vòng 15 ngày làm việc, nơi tham gia bảo hiểm cũ sau khi nhận được thư đồng ý tiếp nhận sẽ hoàn tất việc chuyển đi trong vòng 15 ngày làm việc. Sau khi nơi tham gia bảo hiểm mới nhận được quan hệ và tiền bảo hiểm, sẽ hoàn tất thủ tục trong vòng 15 ngày làm việc tiếp theo. Theo danh sách các thủ tục được thực hiện liên tỉnh vào năm 2020, việc này phải được thực hiện liên tỉnh trước cuối năm đó. Bạn chỉ cần nộp đơn tại nơi chuyển đến, không cần quay lại nơi chuyển đi làm thủ tục. Đối với bảo hiểm y tế dành cho người lao động, nơi tham gia bảo hiểm cũ phải dừng bảo hiểm trước, đồng thời nơi mới đã tham gia bảo hiểm, thì mới có thể xin chuyển. Có thể nộp đơn trực tuyến trên Nền tảng dịch vụ bảo hiểm y tế quốc gia hoặc đến bộ phận một cửa. Nơi tham gia bảo hiểm cũ chuyển đi trong vòng 10 ngày làm việc, nơi tham gia bảo hiểm mới tiếp nhận trong vòng 5 ngày làm việc, số dư tài khoản cá nhân cũng được chuyển cùng. Nếu thời gian gián đoạn đóng bảo hiểm trước khi chuyển không quá 3 tháng, sau khi đóng bù theo quy định của nơi mới thì không có thời gian chờ, đóng tiền trong tháng nào có thể thanh toán chi phí trong tháng đó, phần thời gian ở giữa cũng có thể được thanh toán hồi tố. Nếu gián đoạn đóng bảo hiểm quá 3 tháng, thời gian chờ sẽ theo quy định của từng địa phương, về nguyên tắc không quá 6 tháng (toàn quốc).
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2010, sửa đổi năm 2018). "Luật Bảo hiểm xã hội" (điều 14, 19, 32). https://www.gov.cn/guoqing/2021-10/29/content_5647616.htm; Bộ Nhân lực và An sinh xã hội, Bộ Tài chính (2009). "Biện pháp tạm thời về chuyển tiếp quan hệ bảo hiểm hưu trí cơ bản của người lao động doanh nghiệp đô thị" (do Văn phòng Quốc vụ viện chuyển tiếp theo văn bản số 66〔2009〕, điều 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2009-12/29/content_8104.htm; Văn phòng Quốc vụ viện (2020). "Ý kiến chỉ đạo về việc đẩy nhanh thúc đẩy cung cấp dịch vụ hành chính công liên tỉnh" (văn bản số 35〔2020〕, mục 7 của phụ lục). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2020-09/29/content_5548125.htm; Văn phòng Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia, Văn phòng Bộ Tài chính (2021). "Biện pháp tạm thời về chuyển tiếp quan hệ bảo hiểm y tế cơ bản" (văn bản số 43〔2021〕, điều 5, 6, 8, 9, 11, 12, 13). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-11/28/content_5653856.htm; Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia (2021). Diễn giải chính sách về "Biện pháp tạm thời về chuyển tiếp quan hệ bảo hiểm y tế cơ bản" (trang web của Nền tảng dịch vụ bảo hiểm y tế quốc gia fuwu.nhsa.gov.cn). http://www.gov.cn/zhengce/2021-11/28/content_5653855.htm
  • Ghi chú: Nếu chuyển đến tỉnh khác với tỉnh nơi có hộ khẩu, đồng thời nam đủ 50 tuổi, nữ đủ 40 tuổi, quan hệ bảo hiểm hưu trí sẽ được giữ lại ở nơi tham gia bảo hiểm cũ. Nơi mới chỉ mở một tài khoản tạm thời, ghi nhận toàn bộ tiền đóng của đơn vị và cá nhân. Khi nghỉ hưu, nhận lương hưu ở đâu thì quy định như sau. Nếu quan hệ bảo hiểm nằm ở tỉnh nơi có hộ khẩu thì nhận tại nơi có hộ khẩu. Nếu không ở nơi có hộ khẩu nhưng đã đóng đủ cộng dồn 10 năm tại nơi có quan hệ bảo hiểm thì nhận tại nơi đó. Nếu không nơi nào đủ 10 năm thì chuyển về nơi trước đó đã đóng đủ 10 năm để nhận. Nếu mọi nơi đều chưa đủ 10 năm thì tập trung về nơi có hộ khẩu để nhận. Nơi nhận khác nhau thì mức lương bình quân dùng để tính lương hưu cũng khác nhau. Việc chuyển giữa các thành phố trong cùng một tỉnh do từng tỉnh tự quy định, hãy hỏi cơ quan thực hiện bảo hiểm xã hội tại địa phương. Người đã bắt đầu nhận lương hưu thì không chuyển quan hệ bảo hiểm nữa. Cách tính thời gian sau khi gián đoạn đóng bảo hiểm, những chế độ nào yêu cầu phải đóng liên tục, xem mục 7, điều 18 (gián đoạn đóng bảo hiểm xã hội). Người không vào đơn vị mà tự đóng bảo hiểm xã hội, xem mục 31, điều 11 (việc làm linh hoạt).

20. Làm việc đủ một tháng mà đơn vị vẫn chưa ký hợp đồng lao động bằng văn bản với bạn, từ tháng thứ hai có thể yêu cầu trả lương gấp đôi, tối đa 11 tháng; đủ một năm vẫn không ký thì được xem như đã ký hợp đồng không xác định thời hạn

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Bình thường hãy giữ lại đầy đủ bằng chứng đi làm: sao kê lương, chấm công, thẻ nhân viên, lịch sử trò chuyện trong nhóm công việc. Nếu đơn vị không thừa nhận thì phải nộp đơn yêu cầu trọng tài lao động. Trọng tài không thu phí, sau khi thụ lý sẽ kết thúc vụ việc trong vòng 45 ngày, nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày. Nếu không phục, bạn còn có thể ra tòa; vụ án theo thủ tục thông thường ở sơ thẩm theo quy định sẽ được xét xử xong trong vòng 6 tháng, có thể gia hạn, còn phí luật sư thì tự trả. Cái khó là bạn vẫn đang làm ở đơn vị này, nên khi mở lời đòi tiền phải chịu được áp lực.
  • Nói dễ hiểu: Làm việc đủ một tháng mà đơn vị vẫn chưa ký hợp đồng bằng văn bản với bạn, từ tháng thứ hai mỗi tháng được trả thêm một khoản lương, tối đa thêm 11 tháng. Đủ một năm vẫn không ký thì coi như đã ký hợp đồng không có ngày hết hạn. Đơn vị đưa hợp đồng cho bạn thì hãy ký, nếu cố tình không ký thì bạn sẽ không nhận được khoản tiền này.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng lao động quy định, khi xác lập quan hệ lao động thì phải ký hợp đồng lao động bằng văn bản. Nếu ngày đi làm đầu tiên chưa ký thì phải ký trong vòng một tháng kể từ ngày bắt đầu làm việc. Làm việc quá một tháng nhưng chưa đủ một năm mà vẫn chưa ký thì đơn vị phải trả cho bạn mỗi tháng số tiền lương gấp đôi. Quy định thi hành đã nêu rõ thời điểm bắt đầu và kết thúc: tính từ ngày thứ hai sau khi làm việc đủ một tháng, cho đến ngày trước ngày ký bổ sung hợp đồng. Làm việc đủ một năm mà vẫn chưa ký thì tiền lương gấp đôi được tính đến ngày trước ngày đủ một năm, tối đa 11 tháng. Kể từ ngày đủ một năm, coi như hai bên đã ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn và đơn vị phải lập tức ký bổ sung. Hợp đồng không xác định thời hạn là hợp đồng không thỏa thuận ngày hết hạn. Giải thích tư pháp của Tòa án Nhân dân Tối cao có hiệu lực từ tháng 9 năm 2025 quy định, tiền lương gấp đôi được tính theo tháng, nếu chưa đủ một tháng thì tính theo số ngày làm việc thực tế. Nếu đơn vị chứng minh được việc chưa ký là do bất khả kháng, hoặc do chính bạn cố ý hay có lỗi nghiêm trọng không ký, thì không phải trả. Trong tháng đầu tiên đi làm, nếu đơn vị thông báo bằng văn bản yêu cầu bạn ký mà bạn không ký, đơn vị có thể thông báo bằng văn bản chấm dứt quan hệ lao động. Khi đó, đơn vị không phải trả trợ cấp kinh tế, chỉ trả tiền lương cho những ngày bạn đã làm việc. Đối với khoảng thời gian đã được xem là hợp đồng không xác định thời hạn, nếu tiếp tục yêu cầu trả lương gấp đôi thì tòa án không chấp nhận (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2012). "Luật Hợp đồng lao động" (Điều 10, 14, 82). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193025/content.html (được đăng lại tại Kho chính sách và pháp quy của Tổng cục Thuế Nhà nước); Quốc vụ viện (2008). "Quy định thi hành Luật Hợp đồng lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 535, Điều 5, 6, 7). https://www.gov.cn/gongbao/content/2008/content_1107604.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao (2025). "Giải thích về việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án tranh chấp lao động (II)" (số 〔2025〕12, Điều 6, 7, 9). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/472691.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (2023). "Giải thích về việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án tranh chấp lao động (II)" (dự thảo lấy ý kiến, Điều 4). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/420002.html; Tòa án Nhân dân Tối cao Bắc Kinh, Ủy ban Trọng tài Tranh chấp Lao động và Nhân sự Bắc Kinh (2024). "Giải đáp về việc xét xử các vụ án tranh chấp lao động (I)" (số 〔2024〕534, câu hỏi 41, câu hỏi 42). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/fygfxwj/202405/t20240530_3699652.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài Tranh chấp Lao động" (Điều 27, 43, 53). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (được đăng lại bởi Cục Nhân lực và An sinh xã hội thành phố An Khang); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, Điều 6, 13). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Khoản lương nhận thêm đó phải yêu cầu trong thời hạn bao lâu, Tòa án Nhân dân Tối cao chưa đưa ra thước đo thống nhất trên toàn quốc. Dự thảo lấy ý kiến năm 2023 từng có một điều về thời hiệu, nhưng trong bản giải thích chính thức công bố năm 2025 thì điều này không được giữ lại. Thước đo của Bắc Kinh là khoản tiền nhận thêm được áp dụng thời hiệu trọng tài 1 năm. Tính ngược lại theo ngày từ ngày bạn đưa ra yêu cầu, trong phạm vi một năm. Cách tính ở các địa phương không hoàn toàn giống nhau, nhưng càng để lâu thì số tháng có thể đòi lại càng ít. Vì vậy, khi còn đang làm việc hoặc sau khi nghỉ việc, hãy nhanh chóng nộp đơn yêu cầu trọng tài. Quy tắc chung về thời hiệu trọng tài xem tại mục 8, điều 19 (bảo vệ quyền lợi có thời hạn). Khi ký bổ sung hợp đồng mà lùi ngày ký về ngày đầu tiên đi làm, thước đo của Bắc Kinh là thường sẽ không tiếp tục ủng hộ yêu cầu trả lương gấp đôi. Trừ khi bạn có thể chứng minh rằng việc ký bổ sung không phải do bạn tự nguyện. Nhìn sự việc này từ phía đơn vị sử dụng lao động, xem mục 12, điều 16 (ký hợp đồng bằng văn bản trong tháng đầu tiên sử dụng lao động).

21. Đơn vị không đóng hoặc đóng thiếu bảo hiểm xã hội, trước hết hãy khiếu nại để họ đóng bổ sung; nếu muốn nghỉ việc vì lý do này để nhận trợ cấp thôi việc, trong thông báo nghỉ việc phải ghi rõ là vì đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo quy định pháp luật

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước hết hãy kiểm tra hồ sơ đóng bảo hiểm xã hội của mình, chụp màn hình hoặc in ra để lưu lại. Nếu muốn đóng bổ sung, gọi 12333 hoặc đến Cục Nhân sự và An sinh xã hội để khiếu nại với cơ quan thanh tra lao động. Nếu muốn nhận trợ cấp thôi việc, tiến hành trọng tài lao động, không mất phí, kết thúc vụ việc trong vòng 45 ngày, nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày. Nếu không phục thì tiếp tục đến tòa án, thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm theo quy định sẽ được xét xử xong trong vòng 6 tháng, có thể gia hạn; phí luật sư tự chi trả. Điều khó là sau khi nghỉ việc, trước hết phải có nguồn thu nhập mới.
  • Nói dễ hiểu: Nếu đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội cho bạn hoặc đóng chưa đủ, bạn có thể khiếu nại, yêu cầu họ đóng bổ sung, đồng thời còn phải nộp tiền chậm đóng. Nếu họ không đóng cho bạn, bạn cũng có thể thông báo bằng văn bản cho đơn vị để chấm dứt hợp đồng và yêu cầu trợ cấp thôi việc. Trong thông báo phải ghi rõ lý do là đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo quy định pháp luật; nếu ghi là lý do cá nhân thì sẽ không được nhận. Thỏa thuận "nhân viên tự nguyện từ bỏ bảo hiểm xã hội" không có hiệu lực.
  • Lợi ích: Luật Bảo hiểm xã hội quy định đơn vị phải tự khai báo, đóng bảo hiểm xã hội đúng hạn và đầy đủ. Ngoài những lý do theo luật định như bất khả kháng, không được trì hoãn đóng hoặc miễn, giảm. Nếu đơn vị xâm phạm quyền lợi bảo hiểm xã hội của bạn, bạn có thể yêu cầu cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan thu bảo hiểm xã hội xử lý theo pháp luật. Nếu đơn vị không đóng đúng hạn và đầy đủ, cơ quan thu sẽ yêu cầu họ đóng đủ trong thời hạn quy định, đồng thời tính thêm tiền chậm đóng 5 phần vạn mỗi ngày kể từ ngày khoản tiền bị thiếu. Nếu quá thời hạn mà vẫn không đóng, sẽ bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền còn thiếu. Trong những việc thuộc phạm vi thanh tra giám sát lao động có việc đơn vị tham gia bảo hiểm xã hội và đóng phí bảo hiểm xã hội hay không. Sau khi thụ lý, việc kiểm tra phải hoàn tất trong vòng 60 ngày làm việc; vụ việc phức tạp có thể gia hạn thêm 30 ngày làm việc. Luật Hợp đồng lao động quy định, nếu đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội cho bạn theo quy định pháp luật, bạn có thể chấm dứt hợp đồng lao động và đơn vị phải trả trợ cấp thôi việc. Nếu bạn báo trước 30 ngày rồi tự nghỉ việc, đơn vị không phải trả trợ cấp thôi việc. Vì vậy, trong thông báo phải ghi rõ việc chấm dứt là do đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo quy định pháp luật. Giải thích tư pháp của Tòa án Nhân dân Tối cao có hiệu lực từ tháng 9 năm 2025 quy định rõ: thỏa thuận giữa đơn vị và bạn về việc không đóng bảo hiểm xã hội, hoặc việc bạn tự cam kết không cần đóng, đều vô hiệu. Nếu đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo quy định pháp luật, bạn căn cứ vào đó để chấm dứt hợp đồng và yêu cầu trợ cấp thôi việc thì tòa án sẽ ủng hộ theo pháp luật. Nếu đơn vị không làm thủ tục bảo hiểm xã hội cho bạn, cơ quan thực hiện bảo hiểm xã hội lại không thể làm thủ tục bổ sung, khiến bạn không nhận được chế độ, thì bạn có thể yêu cầu đơn vị bồi thường thiệt hại. Đây thuộc tranh chấp lao động do tòa án thụ lý (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2010, sửa đổi năm 2018). "Luật Bảo hiểm xã hội" (Điều 58, 60, 63, 82, 83, 86). https://www.gov.cn/guoqing/2021-10/29/content_5647616.htm; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012, sửa đổi). "Luật Hợp đồng lao động" (Điều 37, khoản 1 Điều 38 mục 3, mục 1 Điều 46). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193025/content.html (đăng lại từ Kho chính sách và pháp quy của Tổng cục Thuế Nhà nước); Quốc vụ viện (2004). "Điều lệ thanh tra giám sát lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 423, Điều 11, 17, 20). https://www.gov.cn/gongbao/content/2004/content_63042.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). "Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án tranh chấp lao động (I)" (Giải thích pháp luật〔2020〕số 26, khoản 5 Điều 1). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/282121.html; Tòa án Nhân dân Tối cao (2025). "Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án tranh chấp lao động (II)" (Giải thích pháp luật〔2025〕số 12, Điều 19). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/472691.html; Tòa án Nhân dân Tối cao Bắc Kinh, Ủy ban Trọng tài Tranh chấp Lao động và Nhân sự Bắc Kinh (2024). "Giải đáp về xét xử các vụ án tranh chấp lao động (I)" (Kinh Cao Pháp Phát〔2024〕số 534, Câu hỏi 1, Câu hỏi 71, Câu hỏi 72). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/fygfxwj/202405/t20240530_3699652.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài tranh chấp lao động" (Điều 43, 53). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (đăng lại từ Cục Nhân lực và An sinh xã hội thành phố An Khang); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, Điều 6, 13). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Muốn đóng bổ sung thì đi theo con đường khiếu nại. Thước đo của Tòa án Nhân dân Tối cao Bắc Kinh và Ủy ban Trọng tài là chỉ yêu cầu đóng bổ sung thì không được xem là tranh chấp lao động, mà phải tìm đến cơ quan hành chính lao động. Đừng trì hoãn việc khiếu nại: nếu hành vi vi phạm không bị phát hiện và cũng không có ai khiếu nại trong vòng 2 năm, cơ quan thanh tra giám sát lao động sẽ không tiếp tục điều tra, xử lý. Nếu vẫn liên tục nợ chưa đóng, thời hạn 2 năm này được tính từ ngày việc đóng thiếu chấm dứt. Đóng thiếu mức tiền làm căn cứ có được xem là "không đóng theo quy định pháp luật" hay không, và có thể căn cứ vào đó để nhận trợ cấp thôi việc hay không, Tòa án Nhân dân Tối cao chưa quy định. Thước đo của Bắc Kinh chỉ liệt kê hai trường hợp: trong vòng 1 năm trước khi chấm dứt, chưa lập tài khoản bảo hiểm xã hội, hoặc không tham gia đầy đủ các loại bảo hiểm. Việc đóng thiếu mức tiền làm căn cứ hiện chưa có cách hiểu thống nhất trên toàn quốc, trước hết hãy hỏi ủy ban trọng tài địa phương. Nếu trước đây đơn vị quy đổi tiền bảo hiểm xã hội thành tiền mặt trả cho bạn, sau đó lại đóng bổ sung, bạn có thể bị yêu cầu trả lại khoản tiền đó. Nếu xảy ra tai nạn lao động khi chưa đóng bảo hiểm tai nạn lao động, xem điều 13 của mục này (không đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho bạn). Cách tính thời gian sau khi gián đoạn đóng bảo hiểm, xem điều 18 của mục 7 (gián đoạn đóng bảo hiểm xã hội).

22. Khi nghỉ việc, công ty yêu cầu bạn bồi thường tiền vi phạm hợp đồng, trước hết hãy xem là loại nào: chỉ thời hạn phục vụ của đào tạo chuyên môn và hạn chế cạnh tranh mới được thỏa thuận tiền vi phạm hợp đồng, các danh nghĩa khác pháp luật không cho phép thỏa thuận

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Lấy hợp đồng lao động, thỏa thuận đào tạo và thỏa thuận hạn chế cạnh tranh ra đối chiếu, mất vài phút. Nếu công ty khấu trừ lương để bù vào tiền vi phạm hợp đồng thì phải yêu cầu hoàn trả thông qua trọng tài lao động. Trọng tài không thu phí, kết thúc vụ việc trong 45 ngày, nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày. Nếu không phục thì tiếp tục đến tòa án, thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm theo quy định phải xét xử xong trong 6 tháng, có thể gia hạn, phí luật sư tự chịu.
  • Nói dễ hiểu: Hợp đồng viết rằng "nghỉ việc trước hạn phải bồi thường", pháp luật chỉ cho phép trong hai trường hợp: công ty bỏ tiền cho bạn tham gia đào tạo kỹ thuật chuyên môn, hoặc hạn chế cạnh tranh. Nếu thực sự có đào tạo chuyên môn đặc biệt, số tiền bồi thường không được vượt quá chi phí đào tạo, đồng thời phải tính theo thời hạn phục vụ còn chưa hoàn thành.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng Lao động quy định, ngoài hai trường hợp là thời hạn phục vụ của đào tạo chuyên môn đặc biệt và hạn chế cạnh tranh, đơn vị không được thỏa thuận để người lao động chịu tiền vi phạm hợp đồng. Trường hợp thứ nhất là đơn vị chi trả chi phí đào tạo chuyên môn đặc biệt, cử bạn đi đào tạo kỹ thuật chuyên môn, và có thể thỏa thuận thời hạn phục vụ với bạn. Nếu bạn vi phạm thời hạn phục vụ và nghỉ việc trước hạn thì trả tiền vi phạm hợp đồng theo thỏa thuận. Tiền vi phạm hợp đồng không được vượt quá chi phí đào tạo mà đơn vị đã chi trả. Số tiền thực tế đơn vị có thể yêu cầu không được vượt quá phần chi phí đào tạo phân bổ cho thời hạn phục vụ chưa hoàn thành. Ví dụ, chi phí đào tạo là 3 chục nghìn tệ, thời hạn phục vụ là 3 năm, làm đủ 2 năm rồi nghỉ thì nhiều nhất phải trả 1 chục nghìn tệ. Chi phí đào tạo phải có chứng từ, bao gồm chi phí đào tạo, chi phí đi lại trong thời gian đào tạo và các chi phí trực tiếp khác phát sinh do đào tạo. Nếu bạn nghỉ việc do đơn vị có lỗi như không đóng bảo hiểm xã hội, nợ lương và các lỗi khác khiến bạn chấm dứt hợp đồng theo pháp luật thì không được coi là vi phạm thời hạn phục vụ, đơn vị không được yêu cầu tiền vi phạm hợp đồng. Trường hợp thứ hai là hạn chế cạnh tranh, quy định xem tại mục 11, điều 12 (thỏa thuận hạn chế cạnh tranh). Ngoài ra, các điều khoản hợp đồng miễn trừ trách nhiệm pháp định của đơn vị, loại trừ quyền của người lao động thì vô hiệu (toàn quốc)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (sửa đổi năm 2012). "Luật Hợp đồng Lao động" (điều 22, 23, 25, 26, 37, 90). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193025/content.html (được Thư viện Chính sách và Pháp quy của Tổng cục Thuế Nhà nước đăng lại); Quốc vụ viện (2008). "Quy định thực hiện Luật Hợp đồng Lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 535, điều 16, 17, 26). https://www.gov.cn/gongbao/content/2008/content_1107604.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao (2025). "Giải thích về việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án tranh chấp lao động (II)" (Giải thích pháp luật〔2025〕12号, điều 12). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/472691.html; Tòa án Nhân dân Cấp cao Bắc Kinh, Ủy ban Trọng tài Tranh chấp Lao động và Nhân sự Bắc Kinh (2024). "Giải đáp về việc xét xử các vụ án tranh chấp lao động (I)" (Kinh Cao Pháp Phát〔2024〕534号, câu hỏi 82). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/fygfxwj/202405/t20240530_3699652.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài Tranh chấp Lao động" (điều 43, 53). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (được Cục Nhân lực và Bảo hiểm Xã hội thành phố An Khang đăng lại); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, điều 6, 13). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Không thể yêu cầu tiền vi phạm hợp đồng không có nghĩa là nghỉ việc rồi thì không phải bồi thường một đồng nào. Nếu bạn nghỉ việc mà không thông báo bằng văn bản trước 30 ngày, hoặc vi phạm thỏa thuận bảo mật, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và gây thiệt hại cho đơn vị thì phải bồi thường thiệt hại. Thiệt hại là bao nhiêu thì đơn vị phải đưa ra chứng cứ. Nếu đơn vị dành cho bạn những đãi ngộ đặc biệt như giúp làm hộ khẩu, có thỏa thuận thời hạn phục vụ, nhưng bạn lại nghỉ việc trước hạn thì tòa án có thể phán bạn phải bồi thường. Bồi thường bao nhiêu phụ thuộc vào thiệt hại thực tế, lỗi của hai bên và thời gian bạn đã làm việc. Thước đo của Bắc Kinh là: nếu đơn vị giúp làm hộ khẩu rồi thỏa thuận tiền vi phạm hợp đồng thì không ủng hộ khoản tiền vi phạm hợp đồng đó, nhưng nếu bạn vi phạm nguyên tắc thiện chí và gây thiệt hại cho đơn vị thì vẫn phải bồi thường. Nếu bị đơn vị chấm dứt hợp đồng vì những lý do như vi phạm kỷ luật nghiêm trọng, nghiêm trọng thiếu trách nhiệm, bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì vẫn phải trả tiền vi phạm thời hạn phục vụ. Khi hợp đồng hết hạn mà thời hạn phục vụ vẫn chưa đủ, hợp đồng sẽ được kéo dài đến khi hết thời hạn phục vụ, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác. Muốn đòi lại tiền lương bị khấu trừ, xem mục 7, điều 2 (bị nợ lương thì trước tiên khiếu nại thanh tra lao động). Lợi ích được đánh giá ở mức trung bình, dựa vào phán đoán: số tiền vi phạm hợp đồng do từng hợp đồng tự quy định, không có con số thống nhất.

23. Đơn vị muốn điều chuyển vị trí, giảm lương, nếu bạn không đồng ý thì phải lập tức nêu ý kiến bằng văn bản, đừng im lặng làm theo sắp xếp mới hơn một tháng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Sau khi nhận được thông báo điều chuyển vị trí, giảm lương, hãy gửi một email hoặc nộp một ý kiến bằng văn bản nêu rõ không đồng ý, lưu giữ đầy đủ ghi chép, chỉ mất vài phút. Cái khó là bạn vẫn đang làm việc ở đơn vị này, phải chịu được áp lực đối mặt và trở mặt với nhau. Nếu vì vậy mà đơn vị sa thải bạn hoặc trừ lương, phải đi trọng tài lao động. Trọng tài không thu phí, sau khi thụ lý sẽ kết thúc vụ việc trong vòng 45 ngày, nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày. Nếu không đồng ý thì tiếp tục ra tòa, thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm theo quy định sẽ xét xử xong trong vòng 6 tháng, có thể gia hạn, còn phí luật sư thì tự chi trả.
  • Nói dễ hiểu: Đổi vị trí, đổi tiền lương là sửa đổi hợp đồng, phải được hai bên bàn bạc thống nhất và còn phải lập thành văn bản. Nhưng nếu bạn không nói một lời nào mà làm việc hơn một tháng theo vị trí mới, mức lương mới, thì tòa án thường sẽ không tuyên việc thay đổi là vô hiệu chỉ vì chưa ký văn bản. Nếu không đồng ý thì phải lập tức nêu ý kiến bằng văn bản, có thể gửi email và lưu giữ đầy đủ ghi chép.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng Lao động quy định, chỉ khi đơn vị và người lao động thống nhất sau khi thương lượng thì mới được thay đổi nội dung đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động. Việc thay đổi phải được thực hiện bằng văn bản. Giải thích tư pháp của Tòa án Nhân dân Tối cao có thêm một quy định. Nếu hai bên đã thống nhất bằng lời về việc thay đổi hợp đồng và thực tế làm việc theo nội dung mới hơn một tháng thì việc thay đổi vẫn có hiệu lực. Khi đó, nếu lại viện lý do "không được thực hiện bằng văn bản" để nói việc thay đổi là vô hiệu thì tòa án không chấp nhận. Điều kiện tiên quyết là nội dung sau khi thay đổi không vi phạm pháp luật, cũng không trái với trật tự công cộng và thuần phong mỹ tục. Khi nói về hình thức giao kết hợp đồng, Bộ luật Dân sự ghi rõ: "dữ liệu điện tử có thể thể hiện một cách hữu hình nội dung được ghi nhận bằng các phương thức như trao đổi dữ liệu điện tử, thư điện tử..., đồng thời có thể truy xuất và tra cứu bất cứ lúc nào, được xem là hình thức văn bản". Thước đo của Tòa án Cấp cao Bắc Kinh và Ủy ban Trọng tài Lao động và Nhân sự Bắc Kinh là như sau. Nếu hợp đồng không ghi vị trí công việc hoặc ghi không rõ ràng, đơn vị có lý do chính đáng và điều chuyển vị trí hợp lý theo nhu cầu kinh doanh thì được xem là quyền tự chủ sử dụng lao động của đơn vị. Có hợp lý hay không phải xem xét bốn điểm: hoạt động kinh doanh có cần thiết hay không, mục đích có chính đáng hay không, bạn có đảm nhiệm được vị trí mới hay không, tiền lương và đãi ngộ có bị giảm hay không. Nếu hợp đồng đã ghi rõ vị trí công việc nhưng không thỏa thuận cách điều chuyển, việc đơn vị tự ý điều chuyển vị trí là vi phạm hợp đồng, phải tham chiếu mức lương của vị trí cũ để trả bù phần chênh lệch. Nếu hợp đồng ghi địa điểm làm việc trong phạm vi rộng như "toàn quốc", "Bắc Kinh", thì được xem là thỏa thuận không rõ ràng, lấy địa điểm bạn thực tế đi làm làm căn cứ. Nếu không có lý do chính đáng, đơn vị không được thay đổi địa điểm này. Nếu đơn vị không trả đủ và kịp thời tiền lương, bạn có thể chấm dứt hợp đồng lao động, đơn vị phải trả khoản bồi thường kinh tế (toàn quốc; thước đo của Bắc Kinh chỉ áp dụng tại Bắc Kinh)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012 sửa đổi). "Luật Hợp đồng Lao động" (Điều 35, khoản 1 mục 2 Điều 38, mục 3 Điều 40, mục 1 Điều 46). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193025/content.html (được Kho Chính sách Pháp quy của Tổng cục Thuế Nhà nước đăng lại); Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). "Giải thích về việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ tranh chấp lao động (I)" (Pháp thích〔2020〕26号, Điều 43). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/282121.html; Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (khoản 3 Điều 469). Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đăng lại toàn văn https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Tòa án Nhân dân Cấp cao Bắc Kinh, Ủy ban Trọng tài Tranh chấp Lao động và Nhân sự Bắc Kinh (2024). "Giải đáp về việc xét xử các vụ tranh chấp lao động (I)" (Kinh Cao Pháp Phát〔2024〕534号, Câu hỏi 59, Câu hỏi 60, Câu hỏi 61). https://www.beijing.gov.cn/zhengce/fygfxwj/202405/t20240530_3699652.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài Tranh chấp Lao động" (Điều 43). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (được Cục Nhân lực và An sinh Xã hội thành phố An Khang đăng lại); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, Điều 6, 13). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Lý do xếp mức B: "Im lặng làm tiếp thì được xem là đồng ý" không được viết trực tiếp trong điều luật. Điều này được suy ra từ Điều 43 của giải thích tư pháp và thước đo xét xử ở các địa phương. Toàn quốc chưa có tiêu chuẩn thống nhất về "điều chuyển vị trí hợp lý", phần trên nêu thước đo của Bắc Kinh. Sau khi nêu ý kiến phản đối bằng văn bản, tốt nhất vẫn đi làm bình thường, ghi rõ việc bảo lưu ý kiến, vì nếu không đến nơi làm việc, đơn vị có thể lấy lý do tự ý nghỉ việc để sa thải. Nếu sau đó việc điều chuyển vị trí bị xác định là không hợp lý, lần sa thải này là chấm dứt trái pháp luật, tiền bồi thường được tính theo điều 6 của mục này (tiền bồi thường do chấm dứt trái pháp luật). Nếu bị xác định là hợp lý thì sẽ không nhận được khoản tiền này. Nếu tình hình khách quan tại thời điểm giao kết hợp đồng có thay đổi lớn và không thể thỏa thuận với bạn về việc thay đổi, đơn vị có thể chấm dứt hợp đồng. Khi đó phải trả tiền theo điều 5 của mục này (không thông báo trước 30 ngày). Muốn đòi lại phần tiền lương bị trả thiếu sau khi giảm lương thì xem điều 2 mục 7 (bị nợ lương thì trước tiên khiếu nại với cơ quan giám sát lao động). Lợi ích xếp mức trung bình là dựa vào phán đoán: mức giảm lương ở mỗi nơi khác nhau, không có con số thống nhất.

24. Người được phái đến làm việc tại công ty khác thì tiền lương phải được tính theo cùng một cách với nhân viên chính thức ở vị trí tương tự; nếu bị tổn hại tại đơn vị làm việc thì hai công ty cùng bồi thường

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Lấy hợp đồng lao động ra xem, kiểm tra công ty nào đóng dấu, mất vài phút. Sau đó hỏi công ty phái cử xem trong thỏa thuận phái cử ghi tiền lương và bảo hiểm xã hội như thế nào, họ có nghĩa vụ phải cho bạn biết. Nếu thật sự có tranh chấp thì tiến hành trọng tài lao động, không mất phí, sau khi thụ lý sẽ kết thúc vụ việc trong 45 ngày, nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày. Nếu không đồng ý thì tiếp tục đến tòa án, thủ tục thông thường ở cấp sơ thẩm theo quy định phải xét xử xong trong 6 tháng, có thể gia hạn, phí luật sư tự trả.
  • Nói dễ hiểu: Hợp đồng của lao động phái cử được ký với công ty phái cử, còn đơn vị hằng ngày bạn làm việc cũng có nghĩa vụ theo pháp luật. Tiền lương phải được tính theo cùng một cách với người làm ở vị trí tương tự tại đơn vị đó; tiền làm thêm giờ, tiền thưởng hiệu suất cũng do đơn vị đó trả. Nếu bị tổn hại tại đơn vị đó, hai công ty cùng bồi thường, bạn có thể yêu cầu bất kỳ công ty nào trong hai công ty bồi thường. Trong những tháng sau khi bị trả về mà không có việc làm, công ty phái cử cũng phải trả tiền theo mức lương tối thiểu.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng lao động quy định công ty phái cử lao động là đơn vị sử dụng lao động của bạn, phải ký với bạn hợp đồng có thời hạn cố định từ 2 năm trở lên và trả lương hằng tháng. Trong thời gian không được phái đi làm, phải trả hằng tháng theo mức lương tối thiểu tại địa phương. Công ty phái cử phải cho bạn biết nội dung thỏa thuận phái cử, không được khấu trừ tiền lương mà đơn vị làm việc (trong pháp luật gọi là đơn vị sử dụng lao động) trả cho bạn. Cả hai công ty đều không được thu phí của bạn. Người được phái cử có quyền được trả lương ngang bằng với nhân viên của đơn vị sử dụng lao động làm cùng một công việc. Đơn vị sử dụng lao động phải áp dụng cùng một cách phân phối tiền thù lao lao động cho các vị trí tương tự. Nếu không có vị trí tương tự thì căn cứ vào mức thù lao của vị trí giống hoặc gần giống tại địa phương để xác định. Đơn vị sử dụng lao động phải trả tiền làm thêm giờ, tiền thưởng hiệu suất, cung cấp phúc lợi liên quan đến vị trí công việc và không được phân biệt đối xử với lao động phái cử. Nếu sử dụng lao động liên tục thì phải điều chỉnh tiền lương bình thường. Việc phái cử chỉ được sử dụng cho các vị trí tạm thời, hỗ trợ hoặc thay thế; vị trí tạm thời là vị trí có thời gian tồn tại không quá 6 tháng. Số lao động phái cử của đơn vị sử dụng lao động không được vượt quá 10% tổng số lao động. Nếu đơn vị sử dụng lao động gây tổn hại cho lao động phái cử thì công ty phái cử và đơn vị sử dụng lao động phải chịu trách nhiệm bồi thường liên đới. Bồi thường liên đới có nghĩa là bạn có thể yêu cầu một trong hai công ty bồi thường toàn bộ, cũng có thể yêu cầu cả hai công ty. Nếu bạn phát sinh tranh chấp lao động với bất kỳ công ty nào trong hai công ty thì cả hai đều là các bên cùng tham gia trọng tài. Nếu bị thương do công việc tại đơn vị sử dụng lao động, công ty phái cử phải làm thủ tục xác định tai nạn lao động và chịu trách nhiệm về bảo hiểm tai nạn lao động; đơn vị sử dụng lao động phải hỗ trợ điều tra. Đơn vị sử dụng lao động chỉ có thể trả bạn về trong một số trường hợp được pháp luật quy định. Nếu treo danh nghĩa nhận thầu, thuê ngoài nhưng thực tế sử dụng lao động theo phương thức phái cử thì cũng xử lý theo quy định về phái cử (toàn quốc, quy định tạm thời có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2014)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012, sửa đổi). "Luật Hợp đồng lao động" (điều 58, 60, 62, 63, 66, 92). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193025/content.html (được thư viện chính sách và pháp quy của Tổng cục Thuế Nhà nước đăng lại); Bộ Nhân lực và An sinh xã hội (2014). "Quy định tạm thời về phái cử lao động" (Lệnh số 22 của Bộ Nhân lực và An sinh xã hội, điều 3, 4, 8, 9, 10, 12, 15, 17, 27). https://www.gov.cn/gongbao/content/2014/content_2667613.htm; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài tranh chấp lao động" (điều 22, 43). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (được Cục Nhân lực và An sinh xã hội thành phố An Khang đăng lại); Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2020). "Bộ luật Dân sự" (điều 178). Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đăng lại toàn văn https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml; Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh số 481 của Quốc vụ viện, điều 6, 13). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm
  • Ghi chú: Trả lương ngang bằng cho cùng một công việc là so sánh việc các vị trí tương tự có sử dụng cùng một cách phân phối hay không, không đảm bảo số tiền thực nhận của mỗi người không chênh lệch dù chỉ một đồng. Sau khi bị trả về, nếu công ty phái cử hạ thấp các điều kiện trong hợp đồng ban đầu để phái bạn đi lần nữa mà bạn không đồng ý thì công ty phái cử không được vì vậy mà chấm dứt hợp đồng. Nếu công ty phái cử chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng với bạn vì lý do pháp luật quy định thì phải trả khoản bồi thường kinh tế, cách tính xem mục này, điều 4 (bị cho thôi việc, trước hết tính rõ N). Nếu bị thương tại đơn vị sử dụng lao động, trước tiên hãy yêu cầu công ty phái cử khai báo tai nạn lao động. Nếu họ không khai báo thì bạn tự khai báo, xem mục này, điều 11 (làm thủ tục xác định tai nạn lao động). Nếu tiền lương bị khấu trừ hoặc bị nợ, xem mục 7, điều 2 (bị nợ lương, trước tiên khiếu nại với cơ quan giám sát lao động). Mức lợi ích được đánh giá là trung bình dựa trên phán đoán: khoản chênh lệch tiền lương ngang bằng cho cùng một công việc và mức độ tổn hại tùy từng người, không có con số thống nhất.

25. Hợp đồng lao động phải có một bản do mình giữ; nếu đã ký vào hợp đồng để trống hoặc chưa điền đầy đủ, ngay trong ngày hãy gửi tin nhắn bằng văn bản yêu cầu đơn vị điền đầy đủ và giao cho bạn một bản, đồng thời lưu lại việc "khi ký thì hợp đồng còn để trống"

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tiền bạc

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi ký, hãy đọc hợp đồng từ đầu đến cuối. Nếu các mục tên đơn vị, thời hạn, vị trí công việc, tiền lương còn để trống thì trước hết đừng ký. Nếu đã ký rồi, ngay trong ngày hãy gửi một tin nhắn WeChat hoặc email cho người phụ trách. Ghi rõ mục nào khi ký còn để trống, yêu cầu đơn vị điền đầy đủ rồi giao cho bạn một bản. Nếu đơn vị không giao, hãy gọi 12333 hoặc đến Cục Nhân lực và An sinh xã hội để khiếu nại với cơ quan giám sát lao động. Sau khi thụ lý, vụ việc được điều tra xong trong vòng 60 ngày làm việc, vụ việc phức tạp có thể gia hạn thêm 30 ngày làm việc. Nếu tranh chấp đến mức yêu cầu bồi thường tiền, thì thực hiện trọng tài lao động, nộp đơn trong vòng 1 năm, không thu phí, sau khi thụ lý sẽ kết thúc vụ việc trong vòng 45 ngày, nhiều nhất có thể gia hạn thêm 15 ngày. Nếu không đồng ý thì tiếp tục đến tòa án, vụ án sơ thẩm theo thủ tục thông thường được xét xử xong trong vòng 6 tháng theo quy định, có thể gia hạn, phí luật sư tự chịu. Cái khó là ngay khi mới vào làm đã phải mở lời yêu cầu hợp đồng.
  • Nói dễ hiểu: Hợp đồng lao động phải do đơn vị và bạn mỗi bên giữ một bản. Nếu những nội dung bắt buộc như tiền lương, thời hạn chưa được điền đầy đủ, đơn vị sẽ bị yêu cầu sửa đổi. Nếu đã ký hợp đồng để trống mà lại không đưa ra được bằng chứng, tòa án có thể công nhận bản do đơn vị điền sau. Vì vậy, ký xong phải yêu cầu đơn vị điền đầy đủ rồi giao cho bạn một bản, đồng thời lưu lại việc khi ký hợp đồng còn để trống.
  • Lợi ích: Luật Hợp đồng lao động quy định hợp đồng chỉ có hiệu lực sau khi hai bên ký tên hoặc đóng dấu trên văn bản hợp đồng. Văn bản do đơn vị và người lao động mỗi bên giữ một bản. Hợp đồng bắt buộc phải ghi rõ chín mục. Trong đó có tên đơn vị, thời hạn hợp đồng, nội dung và địa điểm làm việc, thời giờ làm việc, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hộ lao động. Nếu văn bản do đơn vị cung cấp không ghi đầy đủ các nội dung bắt buộc, hoặc không giao văn bản cho người lao động, cơ quan hành chính lao động sẽ yêu cầu sửa đổi. Nếu gây thiệt hại cho người lao động thì phải bồi thường. Việc đơn vị và người lao động ký kết hợp đồng lao động vốn thuộc phạm vi giám sát bảo đảm lao động. Nếu hợp đồng không quy định rõ về tiền lương và điều kiện lao động thì có thể thương lượng lại. Nếu thương lượng không thành thì áp dụng hợp đồng tập thể. Nếu không có hợp đồng tập thể, hoặc hợp đồng tập thể không quy định về tiền lương, thì trả lương ngang nhau cho công việc như nhau. Hợp đồng được ký do dùng thủ đoạn lừa dối, cưỡng ép hoặc lợi dụng lúc người khác gặp khó khăn, khiến người đó ký trái với ý chí thực sự, thì vô hiệu hoặc vô hiệu một phần, do trọng tài hoặc tòa án xác nhận. Nhật báo Công nhân từng đưa tin về một vụ việc ở Korla, Tân Cương. Một quản lý kinh doanh khách sạn cho rằng tiền lương ghi trong hợp đồng thấp hơn mức đã thỏa thuận khi phỏng vấn. Người này nói rằng khi ký hợp đồng chỉ ký tên, còn các nội dung khác do khách sạn điền sau. Vì vậy, tòa án đã đề nghị giám định để xem nội dung được điền và chữ ký có được hình thành trong cùng một thời kỳ hay không. Người này từ bỏ việc giám định nên phải chịu hậu quả bất lợi. Tòa án cho rằng người này là người trưởng thành có thể tự quyết định (trong pháp luật gọi là người có đầy đủ năng lực hành vi dân sự), phải chịu trách nhiệm về chữ ký của mình. Tòa án xác định hợp đồng này không có trường hợp vô hiệu, nên yêu cầu về tiền lương của người này không được chấp nhận toàn bộ. Tòa án Đại Hưng, Bắc Kinh từng xét xử một vụ có kết quả ngược lại. 20 tài xế xe đưa đón nói rằng họ từng ký hợp đồng để trống nhưng không giữ hợp đồng. Khi ký, đơn vị yêu cầu họ ký tên trên một xấp tài liệu mà không cho xem nội dung. Các hợp đồng do đơn vị xuất trình đều có thời hạn được viết tay. Thời điểm vào làm và số lần ký hợp đồng của các tài xế khác nhau, nhưng ngày chấm dứt lại đều được ghi là cùng một ngày. Ngày này đúng lúc đơn vị kết thúc hợp tác với khách hàng. Tòa án cho rằng lời khai của các tài xế về việc họ ký hợp đồng để trống thời hạn đáng tin hơn. Đơn vị cũng không chứng minh được ngày chấm dứt đó là thỏa thuận thực sự tại thời điểm ký, nên tòa án xác định đây là chấm dứt hợp đồng trái pháp luật và phải trả tiền bồi thường do chấm dứt trái pháp luật. Tòa phúc thẩm giữ nguyên phán quyết sơ thẩm. Đối với tranh chấp phát sinh từ những quyết định như sa thải, cho nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng, giảm tiền lương, đơn vị có trách nhiệm chứng minh (toàn quốc; hai vụ án chỉ đại diện cho cách xác định tại địa phương)
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2012, sửa đổi). "Luật Hợp đồng lao động" (điều 16, 17, 18, 26, 81). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193025/content.html (được Kho Chính sách và Pháp quy của Tổng cục Thuế Nhà nước đăng lại); Quốc vụ viện (2004). "Điều lệ giám sát bảo đảm lao động" (Lệnh Quốc vụ viện số 423, điều 11, 17). https://www.gov.cn/gongbao/content/2004/content_63042.htm; Tòa án Nhân dân Tối cao (2020). "Giải thích về việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án tranh chấp lao động (I)" (Pháp thích〔2020〕26号, điều 44). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/282121.html; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2007). "Luật Hòa giải và Trọng tài tranh chấp lao động" (điều 27, 43, 53). https://rsj.ankang.gov.cn/Content-2150407.html (được Cục Nhân lực và An sinh xã hội thành phố An Khang đăng lại); Quốc vụ viện (2006). "Biện pháp thu nộp án phí" (Lệnh Quốc vụ viện số 481, điều 6, 13). https://www.gov.cn/ziliao/flfg/2006-12/29/content_483682.htm; Nhật báo Công nhân - Trung Công Võng (2021-12-09). "Hợp đồng để trống có nhiều 'cạm bẫy', tiền lương của nhân viên 'rơi vào bẫy, giảm một nửa'" (phóng viên Ngô Đạc Tư, phóng viên liên lạc Mã An Ni). https://www.workercn.cn/c/2021-12-09/6847921.shtml (lưu trữ trang web https://web.archive.org/web/20261107004636/https://www.workercn.cn/c/2021-12-09/6847921.shtml); Cục Tư pháp quận Hoài Nhu, thành phố Bắc Kinh (2025). "Giải thích pháp luật qua vụ án: Hai mươi tài xế 'đồng loạt từ chối ký'? Tòa án: Hợp đồng để trống và sa thải có ác ý đều không thoát trách nhiệm" (Tòa án Đại Hưng xét xử, đăng trên trang web Chính quyền Nhân dân quận Hoài Nhu). https://www.bjhr.gov.cn/zt/qwpf/yasf/202509/t20250912_4200995.html
  • Ghi chú: Quy tắc chung không ký tên trên giấy trắng, xem mục 8 điều 17 (đọc hết tờ giấy trước khi ký). Thẩm phán trong vụ án Đại Hưng nhắc rằng phải yêu cầu đơn vị điền đầy đủ các điều khoản quan trọng rồi mới ký. Thẩm phán cũng nhắc rằng nếu một lần yêu cầu bạn ký cả một xấp tài liệu thì phải xem rõ từng tài liệu là gì rồi mới ký. Lý do xếp mức B: Sau khi ký hợp đồng để trống thì việc xác định như thế nào không có điều khoản pháp luật riêng, mà phải dựa vào chứng cứ để trọng tài và tòa án phán đoán từng vụ. Kết quả của hai vụ án nêu trên hoàn toàn trái ngược nhau, điểm khác biệt nằm ở việc người lao động có chứng cứ trong tay hay không, lời trình bày của đơn vị có sơ hở hay không. Vụ án ở Korla chỉ có bài đưa tin của Nhật báo Công nhân, không có bản án gốc. Chưa tìm thấy thước đo trên toàn quốc về việc hợp đồng để trống có được xem là chưa ký hợp đồng bằng văn bản hay không, và có phải trả tiền lương gấp đôi hay không. Nếu tiền lương do đơn vị điền sau thấp hơn mức đã thỏa thuận thực tế, hãy dùng sao kê tiền lương, dữ liệu chấm công, lịch sử trò chuyện để chứng minh. Cách lưu bằng chứng xem điều 8 của mục này (lưu bằng chứng trước khi nghỉ việc). Nếu đơn vị từ đầu đến cuối không ký hợp đồng bằng văn bản với bạn, xem điều 20 của mục này (tiền lương gấp đôi). Cách tính tiền khi chấm dứt trái pháp luật, xem điều 6 của mục này (tiền bồi thường do chấm dứt trái pháp luật). Quy tắc chung về thời hiệu trọng tài xem mục 8 điều 19 (bảo vệ quyền lợi có thời hạn). Việc xếp lợi ích ở mức trung bình là dựa trên phán đoán: điều khoản được điền sau có thể gây ra thiệt hại bao nhiêu, mỗi bên mỗi khác, không có con số thống nhất.